advertisements
Saturday, 08/10/2022 - 06:43:10

USA Today: 40 năm làm báo


Ấn bản đầu tiên của USA Today ngày 15 tháng 9, 1982. (Gannett Publishing)

 

 

Bài VI ANH

 

Tờ báo USA Today của Mỹ mừng sinh nhật 40 tuổi. Ra đời ở Mỹ ngày 15 tháng 9 năm 1982, phát hành 15,000 ấn bản ở thủ đô Mỹ, Washington DC. Số báo cứ tăng về địa lý và số phát hành. Tại sao thế, thử tìm hiểu và thiết nghĩ rất có ích cho kinh nghiệm và phát triển báo chí Việt Nam ở hải ngoại có mặt ở nước Mỹ 47 năm rồi.

 

Nhớ lúc trước nhà báo lão thành Al Neuharth, sáng lập viên của nhựt báo USA Today, phát hành khắp nước Mỹ, số lượng 2.1 triệu tờ, nhiều nhứt so với các nhựt báo báo lớn của Mỹ, có viết một bài nói trắng ra tại sao báo chí bên nước Nhựt bình dân hơn báo chí Mỹ.

 

Cách viết xã luận của nhà báo này cân nhắc từng chữ, chú ý con số, sự kiện ngắn gọn để tự nó nói lên chân lý. Còn khi đưa ra ý kiến, thì rất rõ ràng, không dè dặt đến mức gần như nói thẳng, nói trắng ra không nhưng, không dù gì cả. Nên bài viết của ông cô đọng, đi thẳng vào đề, nên gọn gàng ít khi quá 500 chữ. Rất đỡ tốn giấy mực và đỡ mất thì giờ người đọc, mà mục xã luận theo thông lệ bây giờ không nhiều người chịu đọc lắm. Xin tạm lượt dịch ra để người có đọc hay chưa đọc có dịp đọc và cùng nhau suy gẫm về báo Mỹ, báo Nhựt. Và từ đó có thể dùng đối chiếu với báo Việt, nghĩ cũng có ích lợi cho người làm báo lẫn người đọc gốc Việt.

 

Ông Al Neuharth viết, “Từ khi thua Mỹ trong Thế Chiến 2, Nhựt đã thắng Mỹ trên nhiều phương diện. Kỹ thuật cao. Xe hơi. Báo chí.”

 

Ông và các đồng nghiệp có gặp những người lãnh đạo các tờ báo lớn của Nhựt. Tin hàng đầu:

 

- Tổng số phát hành nhựt báo của Nhựt là 52.9 triệu  tờ. Dân số Nhựt chỉ 127 triệu người. Tổng số phát hành Nhựt cao hơn của Mỹ 55.2 triệu tờ. Nhưng dân số của Mỹ hơn hai lần của Nhựt.

 

- So sánh số phát hành của các nhựt báo lớn ở Nhựt và ở Mỹ. Yomiuri: 10.1 triệu. Ashahi: 8.3 triệu. USA Today: 2.3 triệu.Wall Street Journal: 2.1 triệu. New York Times: 1.1 triệu.

 

“Tại sao báo chí ở Nhựt bình dân hơn ở Mỹ?” Ông đặt vấn đề. “Không phải do giá cả. Báo Youmiuri và Ashahi mỗi tờ bán 130 yens (là $2.26 đô). Báo New York Times và Wall Street giá $1. USA Today 75 cents.

 

“Nhựt báo Nhựt làm hay hơn chúng ta [Mỹ] vì đưa nhiều tin vô báo của họ. Họ tỏ ra bằng hữu và công bình với độc giả hơn. Họ tỏ ra lễ phép hơn trong bình luận hay phê bình.

 

“Trong nhựt báo Nhựt, khối lượng tin tức vượt trội hơn khối lượng quảng cáo. Trong nhiều nhựt báo Mỹ, điều trái ngược lại là sự thật, nhứt là vào ngày Chủ Nhựt.

 

“Báo Yomiuri trung hữu về chánh trị, và Ashahi trung tả. Nhưng họ không dùng búa nặng đối với những báo thủ cựu và cấp tiến như báo ở Mỹ nhau.

 

“Điều ghi nhớ đối với chủ báo, chủ nhiệm, chủ bút, phát hành các nhựt báo: Nếu đưa nhiều tin hơn, tỏ ra công bình và lễ phép hơn đối với bạn cũng như thù, có thể sẽ kiếm tiền nhiều hơn cho báo và bán báo nhiều hơn.”

 

Không có gì rõ hơn lời của một nhà báo lão thành so sánh, rút kinh nghiệm, làm bài học và chia sẻ với đồng nghiệp làm báo, như bài viết của nhà báo Al Neuharth. Nên không có gì thêm để phân tích và bình luận. Vấn đề còn lại là lấy đó để so chiếu vào tình hình thực tiễn báo chí tiếng Việt trong và ngoài nước.

 

Trong nước thì khỏi nói, báo là của Đảng, Nhà Nước Cộng Sản. Báo là phương tiện thông tin tuyên truyền của Đảng và Nhà Nước CS. Nhà báo nói chung là cán bộ, công nhân viên, chịu hai tầng áp bức vừa của chánh trị vừa của “nghiệp vụ” đều do Đảng giữ nút bấm. Những anh em đó đáng thương hơn là đáng ghét, vì hệ thống kiểm soát tư tưởng và văn hóa nghiệt ngã của Đảng, vì miếng cơm manh áo mà phải bẻ cong ngòi viết, che mắt lương tâm. Nhà báo Lý Quí Chung, Ngô Công Đức xưa kia hùng hổ bây giờ cũng phải xếp ve, người thì đi viết về thể thao để kiếm cơm, người thì bỏ viết luôn.

 

Ngoài nước tự do báo chí có nhưng cái khó nó bó cái hay. Báo chí đấu tranh thường không bán nên luôn kẹt vấn đề tài chánh. Quảng cáo kiếm cũng khó vì các cơ sở kinh doanh e ngại đụng chạm. Báo chí chuyên nghiệp lần lần phải đi vào con đường thương mại hóa hơn là chọn lập trường bảo thủ hay cấp tiến như Mỹ. Lập trường báo chí Việt xoay quanh vấn đề đấu tranh cho tự do, dân chủ, nhân quyền hơn là vấn đề xã hội bảo thủ hay cấp tiến như Mỹ, vì báo chí Việt có mối quan tâm khác hơn Mỹ.

 

Báo chí Việt không thiếu tin tức vì Mỹ là xứ thừa mứa nguồn tin, qua truyền thông đại chúng. Kể cả tin trong nước cũng thừa qua xa lộ Internet cộng với tin của các cơ sở và cá nhân cảm tình viên trong ngoài nước được Tin học đưa đi.. Dù vậy đa số lấy tin “chùa” rồi cám ơn theo kiểu văn nghệ quần chúng, rồi thôi chớ tiền đâu mà trả thù lao hay đi phối kiểm. Người làm báo Việt - trừ một vài chủ khá giả - đa số ký giả, bình luận, quản trị, đều sống dưới mức nghèo khó của Mỹ. Nên cầm cây viết phải lách, phải né dữ lắm, nếu không mất quảng cáo, sẽ báo hại báo, và từ đó ảnh hưởng đến chén cơm của mình.

 

Vì báo ở Little Saigon sống nhờ ít bằng độc giả mà nhiều bằng quảng cáo, vô tình bị thương mại hóa mà không hay. Nhiều cá nhân, đoàn thể có chuyện mà báo không đăng sẽ hết bực bội khi biết hoàn cảnh trên đe quảng cáo dưới búa quảng cáo mà các báo phải chịu. Người ta nói quảng cáo và độc giả là tương quan nhân quả, tỷ lệ thuận. Lý lẻ mới nghe qua rất đúng, độc giả nhiều các cơ sở kinh doanh mới gởi đăng quảng cáo. Nhưng ở đời có khi trái tim có những lý mà lý trí không hiểu được.

 

Vì hoàn cảnh tế nhị như vậy, báo chuyên nghiệp tiếng Việt cố tránh nên ít khi xảy ra những điều mà Al Neuharth nói là búa nặng trong bình luận, nghị luận. Chớ đối với độc giả chẳng những cố gắng lễ phép, thân thiện, mà còn tôn trọng đến mức báo chí Việt nhũn nhặn gần như quên báo chí có nhiều phương tiện và cơ hội nói trong công luận.

 

Nhưng nói gì thì nói, báo tiếng Việt cũng đã thành công, giữ được sự liên tục của báo chí Saigon, nói lên được nỗi khổ đồng bào trong nước đang phải chịu vì cộng sản, đem tiếng Việt đến cá nhân và gia đình Mỹ gốc Việt ít nhứt cho thế hệ thứ nhứt đỡ nhớ nhà, nhớ quê, nhớ chuyện xưa và nay, tạo cơ hội có ý kiến khi trà dư tữu hậu. Ngần ấy là phần thưởng tinh thần khá lớn của những nhà báo lương ba cọc ba đồng nhưng vẫn” phải sống” với nghề làm báo.

 

Trái với khá nhiều tờ báo nổi tiếng và quen tên tại Mỹ nhưng đã không phát hành khỏi địa phương của mình kể từ khi ra đời, hoặc chỉ phát hành một số lượng hạn chế về sau này, nhà sáng lập và phát hành USA Today đã chủ trương mang tờ báo này trở thành một nhật báo quen thuộc trên khắp nước Mỹ ngay từ đầu. Và họ đã thành công. Không chỉ có mặt tại các sạp báo, khách sạn, phi trường khắp các tiểu bang mà ra đến cả nước ngoài.

 


Ông Allen H. Neuharth, Chủ Tịch công ty Gannett Publishing, thông báo tờ USA Today lần đầu tiên có lời, hết bị lỗ vốn, vào ngày 1 tháng 6, 1987. (Cynthia Johnson/ Getty Images) 

 

Bí quyết của USA Today là gì?

 

USA Today được nhà truyền thông Al Neuharth sáng lập với giấc mơ sẽ phát hành một tờ báo đại chúng, ôn hòa và dễ đọc, phù hợp với mọi sở thích và yêu cầu của độc giả bất kể có xu hướng chính trị như thế nào.

 

Al Neuharth sinh năm 1924 tại South Dakota, trong một gia đình di dân gốc Đức. Từng làm công việc giao báo rồi làm báo cho một tờ báo địa phương thời trung học, Al Neuharth nhập ngũ và phục vụ trong quân đội thời Đệ Nhị Thế Chiến. Xuất ngũ, ông quay lại đại học để theo học về báo chí và đã cùng một người bạn học lập ra một tờ báo nhỏ chuyên về thể thao ngay sau khi tốt nghiệp đại học, nhưng không thành công.

 

Ông bắt đầu làm công việc ký giả cho các tờ báo lớn nhỏ và cuối cùng trở thành Tổng Quản Trị (CEO) cho tập đoàn báo chí lớn nhất nước Mỹ là Gannett. Cuộc đời của Al Neuharth gắn liền với báo chí như vậy cho đến khi ông qua đời ở tuổi 89 vào năm 2013. Ngoài USA Today, ông còn là nhà sáng lập của bảo tàng báo chí Newseum cùng một số học bổng báo chí cho sinh viên học sinh.

 

USA Today ra đời với những ý tưởng và mô hình tương tự như khi Al Neuharth lập ra tờ Today, sau này đổi thành Florida Today tại Florida vào năm 1966 với những kỹ thuật vệ tinh và truyền thông đã tân tiến hơn gần hai thập niên sau.

 

USA Today thu hút độc giả nhờ bước đi tiên phong trong làng báo Mỹ là tin tức, bài vở ngắn gọn và thú vị, quan điểm ôn hòa và hai chiều, các thông tin nhiều dữ liệu, đa dạng và đại chúng, trình bày, hình ảnh màu sắc bắt mắt.

 

Bên cạnh các bản tin chính trị, thời sự hay quốc tế vốn khô khan thì USA Today cân bằng bằng những mục đời sống, giải trí thu hút. Mục thể thao với football, Super Bowl cho đến các bản tin, tường trình của USA Today là được độc giả đại chúng ưa thích bởi dân Mỹ vốn mê những môn thể thao này. USA Today tường trình về giải trí, âm nhạc, giới showbiz cũng là điều quan tâm của độc giả đại chúng. USA Today còn có những mục điểm phim, điểm sách, giới thiệu các sách bán chạy nhất hay về các giải thưởng phim ảnh, âm nhạc, thời gian...

 

Nhưng không vì vậy mà USA Today bị xem là tờ báo bình dân khi có những bài viết, phóng sự, các tường trình được đánh giá cao. Cho đến nay thì nhật báo này đã nhận được tổng cộng là 96 giải Pulitzer, không kể nhiều giải thưởng báo chí danh giá khác của nước Mỹ hay quốc tế.

 

USA Today có khoảng 4,000 ký giả đang làm việc cung cấp tin, viết bài cho mình. Hiện đang in tại 37 nhà in trong nước Mỹ và 5 nhà in tại nước ngoài để mỗi đêm các nhà in này sẽ in và phát hành các ấn bản cho các địa phương cùng trong khu vực khắp hết các tiểu bang cùng các vùng lãnh thổ của nước Mỹ, phục vụ khoảng 2.6 triệu độc giả mỗi ngày và 133 triệu độc giả trên mạng mỗi tháng, theo các số liệu từ tờ báo này.

 

Việc đưa tin, giữ được các mục và tin tức, hình ảnh như vậy mỗi ngày là một hoạt động có quy mô đáng kể của nhật báo này, đặc biệt trong thời đại báo in bị giảm sút đáng kể như tình trạng chung của ngành truyền thông trong thời đại mạng xã hội lên ngôi. Các số liệu cho thấy báo in sút giảm với tỉ lệ trung bình hàng năm là 12% nên tờ nhật báo đa dạng và đại chúng này vẫn giữ được hoạt động đều đặn của mình quả là một cố gắng không nhỏ.

 

Điều quan trọng với USA Today khi thu hút độc giả bất kể quan điểm chính trị nào là chủ trương quan điểm đa chiều (Opinions from all sides) với trang Quan Điểm, có những bài viết đối nghịch (Opposing Views) lại quan điểm ban biên tập hay quan điểm những bài viết khác từ năm 1998. USA Today không tuyên bố ủng hộ bất cứ ứng viên tổng thống hay liên bang, địa phương nào cho đến khi phá bỏ lệ này trong vài cuộc bầu cử vừa qua. Tuy nhiên USA Today đồng thời như nói trên, đăng lại các bài viết phản biện trái chiều cùng lúc với các quan điểm đưa ra, cũng không né tránh các vấn đề thời sự nóng bỏng hay chỉ trích một chính sách riêng rẽ nào đó của bất cứ đời tổng thống nào.

 

Tất cả những điều kể trên không đi ra ngoài tôn chỉ và đường lối của nhà sáng lập Al Neuharth đã đặt ra rằng, "USA Today hy vọng sẽ đóng vai trò như một diễn đàn để tạo sự thông hiểu và đoàn kết nhằm đưa Hoa Kỳ thực sự là một quốc gia .”

 

Có lẽ đó cũng là một tôn chỉ đáng suy nghĩ.

 

 

 

 

Viết bình luận đầu tiên
advertisements
advertisements
advertisements
Bình luận trên Facebook
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements