Friday, 16/02/2018 - 07:58:35

Cổ vật biển Cù Lao Chàm

Bài HÒA GIA   

Cổ vật thuộc thế giới người xưa, ẩn chứa nhiều thông điệp vượt thời gian, không phải ai cũng có thể cảm nhận và hiểu nó, ngay cả đồ cổ thật, đồ giả cổ giống hệt nhau được bày bán cùng một quầy nhưng chỉ những ai có mối giao cảm đặc biệt với nó mới phân biệt được.

Cù Lao Chàm là một cụm đảo xã Tân Hiệp, thuộc thị xã Hội An, tỉnh Quảng Nam nằm cách bờ biển Cửa Đại hơn 10 hải lý, được UNESCO công nhận và bình chọn là Khu Dự Trữ Sinh Quyển Thế Giới. Dân số trên xã đảo hiện nay khoảng 3,000 người, sống chủ yếu bằng nghề đánh cá. Từ Hội An du khách có thể ra Cù Lao Chàm bằng tàu từ ngay bến thuyền trong phố cổ hoặc đi bằng tàu cao tốc hoặc ca-nô.


Đồ sứ cổ được bày bán ở Hội An (Hòa Gia)

Tại bảo tàng viện Cổ Vật Biển Cù Lao Chàm có phòng trưng bày, giới thiệu đến công chúng gần 1,200 cổ vật được vớt lên từ xác những con tàu đắm trên vùng biển ngoài khơi Cù Lao Chàm. Nhà bảo tàng này được xây dựng bởi Trung Tâm Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Hội An phối hợp với công ty trục vớt cứu hộ Đoàn Ánh Dương.
Con số hiện vật được trưng bày được xem là quá ít trên tổng số 250,000 hiện vật trục vớt được từ tàu cổ, là những gì còn lại với Bảo Tàng Văn Hóa Biển và chỉ làm nên tiếng thở dài cho những thất thoát một nguồn cổ vật khổng lồ của Cù lao Chàm.


Trưng bày cổ vật bằng đồng tại bảo tàng biển

Từ xa xưa, vùng biển Việt Nam từng nổi tiếng với vai trò là con đường gốm sứ trên biển. Lượng cổ vật hơn 700 năm tuổi kết dính khác được tìm thấy ở Cù Lao Chàm, trong đó có bộ sưu tập đồ đồng được trục vớt có niên đại thế kỷ 13 đến 14 là những mảnh nhỏ tìm thấy. Biết bao nhiêu thứ khác có giá trị hơn nhiều đã vĩnh viễn theo thời gian chôn vùi dưới đáy đại dương hoặc bị cuốn trôi theo các dòng hải lưu.


Đồ sứ cổ Cù Lao Chàm

Là một hải cảng quốc tế suốt nhiều thế kỷ, dưới lòng các lạch sông cửa biển và thềm lục địa quanh Hội An còn là nơi cất giữ nhiều xác tàu. Những phát hiện khảo cổ mới về các cổ vật vớt được tại đây càng chứng tỏ trong quá khứ, các thương gia đã sử dụng vùng biển giữa Hội An và Cù Lao Chàm làm nơi trú ẩn trong những trận bão lớn, có nhiều con tàu bị đắm và khu vực biển Cù Lao Chàm trở thành nghĩa địa tàu cổ.
Từ những năm 1990 về trước, trong khi chài lưới một số ngư dân Cù lao Chàm đã kéo lên được chén, đĩa, lọ gốm cổ, tượng thờ bằng gỗ xưa, đồ tế tự, tiền cổ, và tứ vật linh. Người thì khẩn cầu trời phật phù hộ rồi tống tiễn chúng trở lại biển khơi, người thì mang về nhà bỏ lăn lóc xó hè, góc bếp, người thì chưng trên bàn thờ.

Từ ngày Hội An trở thành điểm đến của dân du lịch, các cổ vật vô giá này đã lọt vào mắt những người am hiểu. Sau đó là một làn sóng những người sưu tầm gốm sứ, các tay buôn đồ cổ trong nước và quốc tế âm thầm tìm đến Hội An. Các phi vụ làm ăn của giới săn đồ cổ đã biến nhiều kẻ trắng tay thành triệu phú sau vài lần trúng mánh.


Những cổ vật biển được trục vớt và trưng bày tại bảo tàng biển Cù Lao Chàm


Một bình tỳ bà và vài bát gốm Chu Đậu đầy bụi phủ nằm trên bàn thờ của một ngư dân Cù lao Chàm hàng chục năm được một thương lái trông thấy mua lại vài trăm Mỹ kim. Gần mười năm sau, giới chơi đồ cổ ở Pháp nâng giá đến cả trăm ngàn Mỹ kim. Trong nhiều ngôi nhà cổ tại Hội An còn chứa một kho cổ vật đã phải chiến đấu với cám dỗ từ những tay buôn đồ cổ bởi họ năm lần bảy lượt đến thuyết phục, kỳ kèo để mua cho bằng được.

Nạn ăn cắp, đánh bắt, đầu cơ cổ vật bùng nổ vào thời điểm các ngư dân vùng biển Hội An phát hiện một tàu cổ chở đầy đồ gốm Việt Nam bị đắm ở ngoài khơi, cách Cù Lao Chàm khoảng 20 km về phía Đông. Ngay lập tức thương lái đổ về tạo nên cơn sốt đồ cổ. Điều đó càng kích thích ngư dân đi vớt đồ gốm dẫn đến tàn phá con tàu nghiêm trọng.

Nhiều lưới quét dài hàng ngàn mét được bung ra để cào quét đồ gốm từ độ sâu 70 m, hàng trăm ngàn di vật bằng gốm sứ bị vỡ nát, hàng trăm ngàn cổ vật quý khác rơi vào tay dân buôn đồ cổ và vượt biên giới lưu lạc khắp nơi trên thế giới. Nhiều người Việt Nam còn được chiêm ngưỡng cổ vật Cù Lao Chàm tại nhiều sàn đấu giá cổ vật thế giới, tại các bảo tàng nổi tiếng hoàn cầu.

Ông Đinh Tấn Tàu, một ngư dân ở vùng biển Quảng Nam, từng khám phá dấu tích một con tàu bị đắm với nhiều cổ vật, cho biết thợ lặn và thương lái khắp nơi đổ xô đến săn lùng cổ vật. Nhiều nhà sưu tầm đồ cổ còn bỏ tiền ra mua cả những mảnh vỡ bằng gỗ từ xác tàu cổ. Hễ phát hiện xác tàu cổ bị đắm là người dân lén lút trục vớt tàu, đem bán sạch sành sanh các phần còn sót lại cho dân buôn cổ vật. Bất kì cổ vật gì các tay buôn đồ cổ đều tận thu.


Tiền cổ, ấm trà cổ bằng đồng (Hòa Gia)


Tại “phiên chợ đồ xưa” tại Đà Nẵng, người ta bày bán công khai cổ vật biển Cù Lao Chàm. Người nào cũng giới thiệu khoảng 50 - 100 món đồ xưa, cổ vật gồm đồ đồng, đồ gồm sứ, tiền cổ mà họ săn được. Cổ vật biển Cù Lao Chàm hiện có mặt khắp Đà Nẵng, Sài Gòn, Đà Lạt, Huế, Hà Nội và hải ngoại.

Tại Hội An có đến hàng chục cửa hiệu bày bán đồ sứ cổ. Trên các giá gỗ cao, choán hết cả mặt tường là san sát các dãy bát, đĩa, lọ bình men lam còn bám đầy vỏ hàu, chứng tích của hàng trăm năm nằm dưới đáy biển sâu. Theo một số chuyên gia, các cổ vật này có từ thời kỳ gốm Chu Đậu - Hải Dương có niên đại từ thế kỷ 14, 15, 16, đây là thời kì phát triển đỉnh cao của dòng gốm sứ men lam Việt Nam.

Từng là người lặn tìm cổ vật từ các tàu đắm, ông Đinh Tấn Tàu nay đã trở thành nhà sưu tập cổ vật dưới nước. Trong nhà ông hiện lưu giữ nhiều cổ vật quý như bình trà được lấy lên từ đáy biển có lớp men màu da bò, hai chum sành nhỏ hình trụ bám đầy hàu; bình vôi, đĩa, tô men màu xám với hoa văn hình bùa, hoa dây màu xanh lam, đĩa sứ trắng vẽ lam họa tiết dây leo.

Ông Tàu cho hay ông đã tiếp không ít người buôn đồ cổ đến trả giá từ vài triệu lên vài chục triệu đồng cho mỗi món nhưng ông quyết không bán mà tự nguyện hiến tặng một số cho viện bảo tàng tỉnh Quảng Nam.
Làm sao hiểu được ý nghĩa chính xác các biểu tượng, hoa văn, văn tự, nét đan thanh, họa tiết trên các sản phẩm gốm sứ đã được khai quật để chúng ta hiểu được những điều kì thú ẩn chứa trong thế giới cổ vật.
Người xưa dạy, "vật thường tìm đến với người ưa thích nó," ai chú ý sưu tầm các loại cổ vật, tìm hiểu đến nơi đến chốn sẽ phát hiện được những thông điệp người xưa gửi gắm qua các vật dụng này.     

Cổ vật biển Cù Lao Chàm không chỉ có giá trị về chất liệu, mỹ thuật, thời gian tồn tại, mà quan trọng nhất là yếu tố lịch sử của nó. Bất kì một di sản nào cũng phản ánh nền văn hóa của các triều đại và chúng chuyển tải những nội dung tư tưởng thời đại rất đáng để người ta phải cất công tìm hiểu, giải mã.


Viết bình luận đầu tiên
Advertising
Advertising
Bình luận trên Facebook

Bình luận trực tiếp