advertisements
Saturday, 16/01/2016 - 12:08:41

Thành cổ Sơn Tây (kỳ 1)

Bài TRẦN CÔNG NHUNG

Thành cổ ở Việt Nam ngày nay còn khá nhiều. Một số di tích gần như còn nguyên vẹn: Cổ Loa thành, thành Đồng Hới, Hoàng thành Huế, thành Diên Khánh, Thành Sơn Tây, v.v..

Nói đến thành Sơn Tây nhiều người liên tưởng đến nhà thơ Quang Dũng bởi Quang Dũng thời hoa niên, đã có bài thơ tuyệt hay nói về “mối tình huyền thoại” của nhà thơ: Đôi Mắt Người Sơn Tây.

Cổng vào thành (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)



Đặc tính của “thơ ca” là mong manh mộng mị, nửa Tiên nửa trần, nửa thực nửa hư, đôi lúc làm cho người đời chơi vơi theo tác giả. Năm 1948, trong lúc cuộc chiến Việt Pháp bùng nổ, lớp trai trẻ lên đường ra trận, những cuộc chia tay của bao đôi nam nữ đang mặn nồng yêu thương vang vọng đây đó lời giã từ não nuột. Nỗi lòng của Quang Dũng qua bài thơ “Đôi Mắt Người Sơn Tây” lan ra rất nhanh và được đón nhận như một bài thơ tình hay nhất lúc bấy giờ:
Đôi Mắt Người Sơn Tây(1)

Em ở thành Sơn chạy giặc về
Tôi từ chinh chiến cũng ra đi
Cách biệt bao lần quê Bất Bạt
Chiều xanh không thấy bóng Ba Vì
Vừng trán em vương trời quê hương
Mắt em dìu dịu buồn Tây Phương
Tôi thấy xứ Đoài mây trắng lắm
Em có bao giờ em nhớ thương
Từ độ thu về hoang bóng giặc
Điêu tàn thôi lại nối điêu tàn
Đất đá ong khô nhiều ngấn lệ
Em có bao giờ lệ chứa chan
Mẹ tôi em có gặp đâu không
Những xác già nua ngập cánh đồng
Tôi có thằng con (em?) còn bé dại
Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông
Đôi mắt người Sơn Tây
U uẩn chiều lưu lạc
Buồn viễn xứ khôn khuây
Cho nhẹ lòng nhớ thương
Em mơ cùng ta nhé
Bóng ngày mai quê hương
Đường hoa khô ráo lệ
Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn
Về núi Sài Sơn ngắm lúa vàng
Sông Đáy chậm nguồn quanh phủ quốc
Sáo diều khuya khoắt thổi đêm trăng
Bao giờ tôi gặp em lần nữa
Ngày ấy thanh bình chắc nở hoa
Đã hết sắc mầu chinh chiến cũ
Còn có bao giờ em nhớ ta.
(Quang Dũng 1948)

Hơn hai mươi năm sau (1970) Phạm Đình Chương phổ nhạc “Đôi Mắt Người Sơn Tây” càng làm cho người nghe, người đọc thêm tò mò, muốn biết ai là người có đôi mắt đã làm mềm lòng thi sĩ.

                                                   Cửa Hữu (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)



Sau 1954 đất nước phân hai miền, người miền Nam còn không biết mặt Quang Dũng, nói chi đến “Đôi Mắt Người Sơn Tây”! Mãi gần nữa thế kỷ sau, cá nhân tôi mới rõ phần nào về người đẹp Sơn Tây của nhà thơ Quang Dũng, qua những bài viết trên Internet. Tài liệu cho biết:

Quang Dũng viết “Đôi Mắt Người Sơn Tây” để tặng người tình của ông, một kỹ nữ tên là Nhật, cô còn có mỹ danh khác là Akimi. Vào thời chưa có chiến tranh, giá trị xưa cũ vẫn còn, thi nhân, nhạc sĩ… có những mối tình như thế là chuyện thường.

                                           Cửa Tiền, Nam (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)


                    
Cửa Tả (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)


Chiến cuộc nổ ra, nàng vào vùng kháng chiến, trở thành cô hàng cafe. Còn chàng thành quân nhân lên đường ra trận.

“Tôi từ chinh chiến đã ra đi.
Chiều xanh không thấy bóng Ba Vì.
Sông Đáy chậm nguồn qua phủ Quốc.
Non nước u hoài, non nước hao gầy, ngày chia tay.
Em vì chinh chiến thiếu quê hương.
Sài Sơn, Bương Cấn mãi u buồn.
Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm.
Em có bao giờ, em có bao giờ, em thương nhớ... thương?”
Quang Dũng người Sơn Tây, quê ngoại của Hoài Bắc Phạm Đình Chương cũng ở Sơn Tây. Hai tâm hồn nghệ sĩ đồng điệu gặp nhau trong thơ, nhạc. “Đôi Mắt Người Sơn Tây” của Quang Dũng cũng là nỗi đau thương nghẹn ngào của Phạm Đình Chương (cuộc tình dang dở) nên bài hát “Đôi Mắt Người Sơn Tây” đã được ra đời vào mùa thu năm 1970 tại phòng trà Đêm Màu Hồng (2). Nỗi niềm của Quang Dũng, của Phạm Đình Chương cũng là nỗi niềm chung của nhân thế, điều này không là ngoại lệ cho bất cứ một ai, nhất là những người đã mang danh “nghệ sỹ”.

                                         Hào nước (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)

“Không đau khổ lấy chi làm chất liệu
Không buồn thương sao biết chuyện con người.”
Nhưng, người phàm đau khổ buồn thương để ân oán sầu hận, trái lại với “nghệ sỹ” đó là nguồn lực để thăng hoa cuộc đời qua thi - ca - nhạc - họa.
Trong khi khói lửa còn mịt mù, người tình Akimi của Quang Dũng bỏ vùng kháng chiến “dinh tề,”(3) để lại cho người thi sĩ nỗi u hoài khôn nguôi ".
Rét mướt mùa sau chừng sắp ngự,
Kinh thành em có nhớ ta chăng?
Giăng giăng mưa bụi quanh phòng tuyến,
Hiu hắt chiều sông lạnh đất Tề…"
(Đôi bờ).
Quang Dũng buồn vì giờ đây hai đàng hai ngả, nàng nơi vùng Tề, chàng ở chiến khu. Cái tên Akimi gợi cho người đọc nét đẹp của người con gái xứ Phù Tang, nét đẹp đó là hình ảnh tuyệt vời trong tác phẩm của Quang Dũng. Năm 1954, hiệp định Genèven kết thúc chiến tranh, sông Bến Hải ngăn chia đôi bờ nam bắc, người tình của Quang Dũng di cư vào Nam. Sống ở Sài Gòn, một thời Akimi là kiều nữ của nhà hàng Tự Do. Sau 1975 Akimi lại bỏ quê hương cùng với hàng triệu người Việt tìm đường sang Mỹ định cư, để lại cho Quang Dũng một nỗi nhớ ơ hờ:
Bên nầy đất nước nhớ thương nhau
Em đi áo mỏng buông hờn tủi
Dòng lệ thơ ngây có dạt dào…
Bà Akimi Nhật cũng tiết lộ những ngày còn sống trong chiến khu, Quang Dũng thường đến quán cafe của bà và có lần đã viết ngay một bài thơ ca ngợi bà, dán ngay lên vách nứa:
Tóc như mây cuốn, mắt như thuyền
Khuấy nước kênh đào sóng nổi lên
Ý nhị mẹ cười sau nếp áo
Non sông cùng đắm giấc mơ tiên.
Lam man chuyện “Đôi Mắt Người Sơn Tây” như vậy đã quá dài, xin quay lại thành cổ Sơn Tây. Mấy năm trước về làng cổ Đường Lâm tôi có ngang qua Sơn Tây trên đường 32. Đến nay con đường này có chỗ vẫn còn đào xới. Chừng hơn 40km thẳng một đường từ trung tâm Hà Nội về Sơn Tây.
Vào trung tâm thành phố, tôi dừng hỏi thành cổ ở đâu, bác hàng phở bảo “ông chạy tới 50 m là thấy.” Đến ngã ba: Phạm Ngũ Lão - Trưng Vương - Phó Đức Chính thành cổ nằm bên tay trái.
Cửa Bắc vào thành đối diện vườn hoa trung tâm, một bảng đồng khắc rõ “Công trình chào mừng kỷ niệm 60 năm giải phóng Sơn Tây” (4) có tượng Ngô Quyền.

                                  Vườn hoa Ngô Quyền (Trần Công Nhung/ Viễn Đông) 

Tiếng là “vườn hoa trung tâm” nhưng le hoe vài chậu hoa tầm thường không tên tuổi. Chủ điểm của hoa viên có lẽ mỗi pho tượng Ngô Quyền đứng làm vì, chẳng thấy người dạo chơi. Bên kia đường Trưng Vương là cửa vào thành. Cầu đúc ưởn cong qua hào nước, thành cầu kiểu tân thời. Giữa vài cầu có hai trụ cao, một panel vẽ hoa lá cành gắn lên hai đầu trụ, giăng giây tủa đều xuống hai thành cầu kiểu cầu treo. Tất cả chỉ để trang trí cho cổng thành cổ. Ý nhà chức trách muốn tô vẽ màu mè để câu khách du lịch, vô tình làm giảm nét xưa của thành và xem thường du khách như con trẻ.
Bờ ngoài hào thành, có dựng lan can đúc, hoa văn thoáng nhẹ, quét màu xám bạc, chạy suốt bốn mặt. Nước hào trong xanh, cây chung quanh cổ thành soi bóng. Cảnh rất mát mắt và đẹp. Chưa vội vào thành tôi chạy xe một lượt xem cảnh ngoài thành.



     Nhà thơ Quang Dũng


Chu vi thành Sơn Tây trên một nghìn mét, có bốn cửa Nam - Bắc - Đông - Tây. Hai cửa Đông Tây hư hỏng nhiều, không có cầu qua hào, không sử dụng: Cổng thành lở lói, rễ đa đề trùm từ trên cao xuống đất. Nhìn là biết thời gian lâu thế nào. Đây đích thực là di tích của cổ thành.
So với giao thông hào thành Huế, thành Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa, hào nước quanh thành Sơn Tây, trong sạch, không rác, không lục bình, cây xanh rợp bóng, tạo sự thoải mái dễ chịu cho du khách ngay phút ban đầu. Bốn mặt đường quanh thành đều có phố xá hàng quán nhưng người dân không vứt rác xuống hào như nhiều nơi khác. Lề đường quanh thành cũng sạch sẽ tươm tất.
Sau khi dạo qua một vòng ngoài thành, tôi trở lại cổng phía Bắc để vào xem nội thành.
(còn tiếp)
Trần Công Nhung (2015)

                                           Lan can hào nước (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)

(1) Theo nhiều nhận xét trên văn đàn, bài thơ này có rất nhiều dị bản do chính tác giả sửa trong các bản in khác nhau. Câu (dài, ngắn), chữ khác hẳn (con, em...), ngay trong những trang Web chuyên bình văn chương cũng có những dị biệt. Độc giả nào có được bài thơ gốc từ những nguồn đáng tin cậy vui lòng cho xin để đối chứng. Dưới đây là bài thơ Nhạc sĩ Phạm Đình Chương đã phổ nhạc:
Đôi mắt người Sơn Tây
Em ở thành Sơn chạy giặc về
Tôi từ chinh chiến cũng ra đi
Cách biệt bao ngày quê Bất Bạt
Chiều xanh không thấy núi Ba Vì
Vầng trán em mang trời quê hương
Mắt em như nước giếng thôn làng
Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm
Em đã bao ngày em nhớ thương?...
Mẹ tôi em có gặp đâu không?
Những xác già nua ngập cánh đồng
Tôi nhớ một thằng em bé nhỏ
Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông
Tử độ thu về hoang bóng giặc
Điêu tàn ơi lại nối điêu tàn
Đất đá ong khô nhiều suối lệ
Em đã bao ngày lệ chứa chan?
Đôi mắt người Sơn Tây
U uẩn chiều lưu lạc
Thương vườn ruộng khôn khuây
Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn
Về núi Sài Sơn ngó lúa vàng
Sông Đáy chậm nguồn qua Phủ Quốc
Sáo diều khuya khoắt thổi đêm trăng
Bao giờ tôi gặp em lần nữa
Chắc đã thanh bình rộn tiếng ca
Đã hết sắc mùa chinh chiến cũ
Còn có bao giờ em nhớ ta?
(1949)
Góp ý của: phungtuongvan ngày 28/09/2009 19:31
Trong bản xuất hiện trên báo Văn Nghệ năm 1949, tôi còn giữ được, câu 15 đoạn 4 là:
Tôi cũng có thằng con bé nhỏ
chứ không phải:
Tôi cũng có thằng em bé dại
trong bản của ông Trần Lê Văn, một bạn thân của tác giả cũng ghi như vậy (?).
(2) Đây là phòng trà do Phạm Đình Chương (PĐC) lập nên, nơi ông cùng ban nhạc Thăng Long huyền thoại trình diễn văn nghệ. “Đôi Mắt Người Sơn Tây” được ông phổ nhạc sau lần chia tay với nữ danh ca Khánh Ngọc. Cuộc tình đổ vỡ khiến khiến tâm hồn ông trở nên u uất bi tráng hơn, tình cảm ông dạt dào đau thương hơn để cho đời những tuyệt phẩm như: "Nửa Hồn Thương Đau," "Người Đi Qua Đời Tôi," "Đêm Màu Hồng," "Khi Cuộc Tình Đã Chết," "Dạ tâm khúc"... đồng thời phóng "Đôi Mắt Người Sơn Tây" lên tận tầng không vang vọng khắp bốn phương trời.
(3 ) "Dinh tề" đọc từ chữ "Rentrer" (quay trở về) trong tiếng Pháp, dùng để chỉ người bỏ vùng kháng chiến về thành, tức vùng kiểm soát của Pháp.
(4). Trong xã hội chủ nghĩa, công trình nào cũng mang ý nghĩa “thi dua, chào mừng” nên bao giờ cũng hoa mỹ hình thức, còn thực dụng chỉ là phụ. Nhiều công viên trưng bày đầy hình tượng điêu khắc không ăn nhập gì với đời sống của cộng đồng, cốt để phô trương (ngớ ngẩn) và tiêu tiền (dân).

Tin sách: Như đã thông báo sách Chuyện Riêng tập Vào Đời đã có nhưng không may phần lớn sách bị thất lạc, tác giả xin cáo lỗi cùng độc giả. Trong thời gian ngắn khi mọi việc ổn thỏa, sẽ thông báo để độc giả rõ. Liên lạc email: trannhungcong46@gmail.com, hoặc thư về P.O. Box 163, Garden Grove, CA 92842.

Viết bình luận đầu tiên
advertisements
advertisements
advertisements
Bình luận trên Facebook
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements