advertisements
Saturday, 25/04/2015 - 12:24:21

Phủ Lê Văn Duỵêt

Bài TRẦN CÔNG NHUNG

Cố đô Huế là miền đất của Phủ Đệ, quê hương của ông Hoàng bà Chúa thuộc hoàng tộc suốt 13 đời vua triều Nguyễn(1) non 200 năm. Từ thập niên 90 của thế kỷ XX, Huế còn khoảng 85 phủ đệ, rải rác các khu vực: phía Đông Bắc Thành Nội, An Cựu, Kim Long, Vỹ Dạ và Gia Hội. Đặc biệt vùng Kim Long có phủ thờ Lê Văn Duyệt là nhân vật khai quốc công thần nổi tiếng của triều đình nhà Nguyễn, và cũng là "tội đồ phản quốc" dưới triều Minh Mạng nên công lao mồ mả của ông bị đưa lên hạ xuống, bị trù ếm mãi cho đến thời Tự Đức mới được phục hồi an vị.

                                                Cổng Phủ (Trần Công Nhung/Viễn Đông)


Theo sử ghi, phủ thờ Tả Quân ở đầu thôn Phú Mộng. Đây là ngôi nhà xưa vua Gia Long ban cho Tả quân, có ba gian hai chái, sườn nhà bằng gỗ kiền kiền, chạm trổ tinh xảo, nhà dựng cách nay 187 năm.
Khi Tả quân vào Nam trấn thủ thành Gia Định, ông giao lại cho cháu là Lê Văn Yên (đậu tiến sĩ được vua Gia Long gả công chúa Ngọc Ngôn). Phủ thờ Tả quân hiện được cháu đời thứ mười, anh Lê Chánh Tuấn coi sóc. Phủ thờ Tả Quân được xếp hạng di tích lịch sử. Kiến trúc ngôi nhà rất đẹp với vườn tược bao quanh, trong nhà còn có nhiều hoành phi, câu đối, cặp trúc hóa long chạm trổ tỉ mỉ. Nhiều tài liệu du lịch ca tụng Phủ Thờ Lê Văn Duyệt không chỉ là "di tích lịch sử văn hóa" được nhà nước công nhận, mà còn là mẫu nhà vườn có một không hai của xứ thần kinh. Đến thăm phủ thờ Tả Quân du khách có dịp thưởng lãm những tác phẩm cây kiểng độc đáo: Sanh si, bồ đề, sung khế có cây cả trăm năm tuổi. Tôi thực sự háo hức, chờ có dịp là đi ngay.
Về các di tích lịch sử, nhất là đã qua nhiều triều đại, nhiều thể chế thường bị "tam sao thất bổn." Trong lần đi tìm chuyện "Cổ mộ xóm Gióng,"(2) nghe cụ H có nhắc đến mộ của Tả Quân" người ta đồn mộ dòng họ tả quân Lê Văn Duyệt, bị nhà Nguyễn kết tội tru di tam tộc," tôi đã về làng Phú Mộng tìm rõ thực hư.
Đúng như lời đồn, phủ thờ Lê Văn Duyệt ở ngay địa chỉ số 20, từ cổng làng vào một đoạn. Cổng phủ xây giản dị chắc chắn, không hoa văn, không câu đối, mái cổng kiểu trùng thiềm. Tôi không hiểu sao hình thức cổng trang nghiêm như vậy lại treo tấm bảng tên phủ theo lối "thư pháp méo mó" rất chi là hàng quán, không hài hòa chút nào lại nặng phần phản cảm. Cổng trong cách cổng ngoài chừng 20m, sân rộng bằng chiều dài ba gian phủ thờ, lát gạch bát tràng. Hai bên phủ thờ là nhà sinh hoạt. Không thấy cây kiểng như nhiều tài liệu mô tả. Ba gian ba bộ cửa bàn khoa đều nhau màu gỗ mun cổ kính. Ngoại hình phủ thờ cũng bình dị, không nhiều công trang điểm như lăng miếu nơi khác, mái lợp ngói liệt, hai đầu nóc và chuôi mái đắp một đầu lân nhỏ đơn sơ.

                                      Họa sĩ Lê Chánh Tuấn (Trần Công Nhung/Viễn Đông)

Một cậu trai từ nhà bên cạnh ra chào và mở cửa cho tôi vào xem trong phủ. Ba gian đều có bàn thờ. Gian giữa thờ Lê Văn Duyệt, bàn thờ có ba bậc cao thấp, ngoài cùng: bát nhang chân đèn chén nước, bậc giữa: lư trầm khay trà, bậc trong là trang thờ có ảnh chân dung Tả Quân Lê Văn Duyệt mặc triều phục ngồi ghế. Hai bài vị của Tả Quân và bà Tả.
Đúng đất lề quê thói, lối thờ phượng miền Trung và Nam, đầy đủ ý nghĩa mà không rườm rà như xứ Bắc, không bia bọt vàng mã mê tín giả dối.
Gian bên trái bàn thờ có ba bài vị, là bàn thờ Lê Văn Yên và hai bà vợ(3) Gian phải bàn thờ các đời sau (Ông nội và bố của anh Tuấn).
Phủ thờ Lê Văn Duyệt là một ngôi nhà rường ba gian hai chái nhưng đã bị cháy và được trung tu 2 lần. Lần mới nhất vào năm 2000. Trên đầu trang thờ Tả Quân có bức hiểu dụ của vua Tự Đức ban, nội dung xóa tội cho ngài. Nhiều câu đối trên các cột, nhiều sắc phong trên vách và cặp trúc hóa long chạm trổ tỉ mỉ do các quan cùng triều mừng nhà mới vẫn còn nguyên.
Tôi hỏi cậu con trai:
- Hiện nay ai lo việc chăm sóc phủ thờ?
- Dạ, ba cháu.
- Bác muốn gặp ba cháu được không?
- Dạ ba cháu không có nhà.
- Ba cháu tên gì và là hậu duệ đời thứ mấy?

                                              Án thờ Tả quân (Trần Công Nhung/Viễn Đông)

- Dạ ba cháu tê Lê Chánh Tuấn, đời thứ mười.
- Người ta nói hai khu mộ cổ ở xóm Gióng là thuộc dòng họ của ngài Tả Quân bị tru di?
- Dạ cháu nghe nói rứa, bác gặp ba cháu sẽ rõ hơn.
Một thời gian sau tôi liên lạc qua điện thoại với anh Tuấn, và anh cho biết đúng hai khu mộ cổ gồm 28 ngôi là mộ nạn nhân vụ tru di thời nhà Nguyễn. Riêng mộ bà Tả (vợ lớn do vua Gia Long làm đám cưới) thì đã cải táng về Thủy Dương (Dạ Lê, Hương Thủy Thừa Thiên) lâu rồi. Bộ ảnh cải táng mộ bà Tả, tôi có thể chụp lại làm tài liệu. Anh Tuấn cũng cho biết hai khu mộ nay thuộc đất nhà nước, dân chúng ở vây quanh lợi dụng vắng chủ tự do phá phách.
Nhiều bài viết trước đây mô tả khuôn viên phủ thờ Lê Văn Duyệt như một nhà vườn kiểu mẫu của Huế, và anh Tuấn là một họa sĩ say mê với hội họa có hàng trăm tác phẩm. Điều này tôi không thấy một dấu tích nào nơi phủ thờ. Tôi chờ có dịp gặp anh Tuấn để hỏi rõ những điều còn nghi.
Ngày 28 tháng 7 (Âm) anh từ Hà Nội về để lo giỗ Tả Quân Lê Văn Duyệt ngày 30, tôi đã đến gặp anh và được biết thêm:
Bà Tả là một cung tần của vua Gia Long do lòng quí trọng Lê Văn Duyệt mà gả cho làm vợ. Khi nhà nước giải tỏa làm đường đã phải cải táng mộ bà. Lúc đào lên hòm là nguyên một khối gỗ khoét, không phải ván 6 miếng ghép lại. Anh Tuấn cũng cho biết đã mua sẵn 100m đất dành cãi táng 28 mộ còn lại, khi có lệnh giải tỏa. Hỏi về vườn phủ đẹp có tiếng, anh Tuấn xác nhận đúng nhưng do khó khăn anh đã cắt bán một phần khuôn viên Phủ. Riêng anh tuy xuất thân trường Mỹ thuật Huế đã sáng tác khá nhiều tranh. Nhưng trước đây anh có một tác phẩm “Nỗi buồn của Huế” bị cấm không cho triển lãm nên anh chán nản chuyển sang hành nghề Trang trí nội thất.” Về sau, tác phẩm bị cấm, bán cho một nữ du khách ngoại quốc.(4)
Di tích hay lịch sử đôi lúc cam phận hẩm hiu do không hợp thời, do đố kỵ của con người, do tranh chấp tiền tài thế lực... phải bằng lòng với xót xa.

                                               Mặt tiền Phủ thờ (Trần Công Nhung/Viễn Đông)

(1) Phủ Túy Lý Vương trang 59 QHQOK tập 16
(2) Cổ mộ xóm Gióng QHQOK tập 17
(3) Theo gia phả, anh Tuấn cho biết Lê Văn Yên là con Lê Văn Phong (em ruột LVD) vua Gia Long cho làm con Lê Văn Duyệt, sau đỗ Trạng Nguyên được vua Gia Long chọn làm Phò Mã, lấy công chúa Nguyễn Phúc Ngọc Ngôn (anh Tuấn thuộc nhánh này).
(4) Anh Lê Chánh Tuấn tốt nghiệp trường Mỹ Thuật Huế năm 1992, đi "bộ đội" 2 năm về sống bằng con đường nghệ thuật hội họa và chăm lo vườn kiểng trong phủ thờ. Trong số tác phẩm của anh, tâm đắc nhất là tác phẩm "Nổi buồn của Huế" gói ghém cảm xúc của anh khi thấy thời thế đổi thay, những con dò mộc mạc hiền lành mảnh mai phải di dời đi nơi khác nhường sông Hương cho những thuyền rồng tráng lệ cao sang dạo chơi ngắm trăng hát xướng! Anh cảm thấy nguồn cảm hứng bị cắt đứt như dòng điện ngắt cầu dao, anh ra khỏi hội nghệ thuật. "Nổi buồn của Huế" anh treo trong phủ thờ", rồi nhân một lần tao ngộ với bà khách người Pháp vào năm 2004, khi bà tìm thăm phủ Lê Văn Duyệt, bà ngõ ý mua "Nỗi buồn của Huế", anh không ngần ngại gửi đứa con tinh thần cho khách phương xa. Sau đó anh tìm cách giải tỏa vườn kiểng và bán đất trong phủ chỉ chừa lại đủ ở và buôn bán qua ngày. Hiện nay anh có công ty Mỹ thuật trang trí nội ngoại thất ở Hà Nội, năm ba tháng mới về thăm nhà một lần.

Tin sách: QHQOK trọn bộ 16 cuốn (discount 50%) xin hỏi bác Cường báo Viễn Đông.
Hoặc liên lạc: P.O.Box 163
Garden Grove, CA.92842
email: quehuongtanman@gmail.com

Viết bình luận đầu tiên
advertisements
advertisements
advertisements
Bình luận trên Facebook
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements