Friday, 25/03/2016 - 11:19:14

Đền Phù Ủng

Bài TRẦN CÔNG NHUNG

Sau khi thăm chùa Nôm, tôi hỏi đường về huyện Ân Thi tìm đền Phù Ủng. Ngay ngã ba gần đường tàu có anh chủ quán nước chỉ cho lối đi vừa nhanh vừa dễ, “Chú chạy về hướng cầu Như Quỳnh chừng 2 km có đường bên trái thẳng đến trung tâm thị trấn Ân Thi sẽ có đường về làng Phù Ủng.”

 Đền Trình (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)



Chừng mấy phút tôi đã gặp Quốc Lộ 1, băng qua luôn về Ân Thi. Từ đây đi Phù Ủng bắt đầu gay go trắc trở.
Ở thôn quê người ta di chyển theo thói quen, không nắm được lộ trình chính xác, tôi hỏi một tốp người đang đi ra đồng, ba người đều biết làng Phù Ủng, họ chỉ về hướng làng mạc mờ mờ xa tít, nhưng đi thế nào thì mỗi người chỉ một lối. Tôi tính bỏ cuộc thì một ông quyết định giúp tôi, “Bác lui lại có đường đất bên phải, đi cho đến khi gặp cầu sắt, chui qua cầu vượt theo đường Đào Đương về làng Đào Xá rồi hỏi làng Phù Ủng.”
Nghe mà nặng cả lỗ tai, nhưng nghĩ mình đã bỏ bao nhiêu công, thôi cố thử may ra. Y như rằng khi thấy cầu sắt thì con đường bị chặn bởi một núi đất đá và xe xúc xe ủi. Một công nhân nghe tôi đi tìm làng Phù Ủng lại đùa, “Bác đi tìm bà hai ở đấy à?”

Cờ bạc trong ngày hội



Thấy tôi tỏ vẻ chả hứng thú gì, anh ta sửa giọng, “Bác qua cầu vượt đàng kia về làng Đào Xá.” Cầu vượt là một cống lớn (dạng cầu lòn) chui qua đường cao tốc (freeway).

Chẳng mấy chốc tôi chạy qua làng Đào Xá và thấy cổng trường trung học Phạm Ngũ Lão cao lớn uy nghi bên vệ đường. Lấy tên một danh nhân làm tên trường phải bề thế như vậy mới xứng. Cổng dạng tam quan đơn giản mà chắc chắn, nhìn qua cổng thấy câu châm ngôn trên mặt tiền tầng hai của trường: “Tiên học lễ, hậu học văn”, không 5 tốt 3 tốt gì ráo. Có lẽ ngày nay người ta đã nhận chân những hô hào khẩu hiệu là rỗng tuyếch chỉ tổ làm cho đạo đức xã hội ngày càng suy đồi, nên cũng chẳng ngại bắt chước “ngụy” để nhắc nhở con em “học lễ trước học văn sau.”

Tưởng niệm Trần H Đạo (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)

Dừng chân chụp tấm ảnh, tôi nghĩ đền thờ Phạm Ngũ Lão cũng đâu đây, nhân có người đi qua cho biết, “Bác chạy thẳng gặp đường nhựa rẽ trái là về Phù Ủng.”

Ngày lễ hội (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)



Nghe tưởng gần hóa ra cũng như lúc sáng tìm làng Nôm, chạy miết miết mới có lối rẽ vào đền Phù Ủng. Từ ngoài đường lớn nhìn vào đã thấy cổng đền ngay đầu làng. Bốn trụ xây cao làm thành ba lối đi rộng trên mười mấy mét. Lối đi giữa chiếm nguyên lòng đường cái. Đây chỉ mới là cổng báo, chưa phải cổng đền chính thức. Tuy nhiên hoa văn thiết kế rất công phu, trên ba đà ngang có mái giả, bốn cột có khắc câu đối chữ Hán. Hai câu ngoài cùng:

Đường phủ tu địa sinh lương tướng
Thế đại Phương cốc vạn phúc thần

Bên trái cổng có đền Trình, nơi khách viếng bái yết trước khi vào đền chính. Đền trình là một căn nhà ba gian, thờ tự đơn giản, bốn cột hàng hiên đều có câu đối chữ Hán. Sân đền ăn thông ra đường cái, không tường rào cổng ngõ. Án thờ bên trong thiết trí gian giữa với đầy đủ nghi môn và đồ tế tự, đặc biệt có hai độc bình gốm sứ cao lớn đặt trước án thờ.

Đứng ở sân đền trình nhìn qua cổng đền Phù Ủng thấy sau cổng là ngàn lá cây xanh, tưởng đền còn xa lắm. Nhưng chỉ vào trong một đoạn đã thấy toàn cảnh đền thờ Phạm Ngũ Lão. Một quang cảnh khá đặc biệt, một hồ nước lớn có tường vây quanh, có đường lát gạch chạy ven hồ. Bên kia hồ là khu đền rộng cây cối um tùm, có tường thành. Cổng đền bỏ ngõ kết cấu bốn trụ cao, hoa văn câu đối theo mẫu cổng ngoài. Đối diện cổng vào đền là một nhà thủy tạ vọng lâu.

Đền thờ Phạm Ngũ Lão, trước đây được bố cục theo kiểu chữ Nhất (-), gồm 7 gian, nhưng trong cuộc kháng chiến chống Pháp đã bị phá. Từ năm 1986 - 1989 bằng nguồn kinh phí của quốc gia và nhân dân, đã phục dựng lại ngôi đền, công trình được bê tông hoá theo kiến trúc cổ, gồm 5 gian tiền tế và toà hậu cung kiến trúc kiểu chồng diêm 2 tầng 8 mái. Nhà tiền tế 5 gian có khắc 4 chữ Hán đại tự là “Đông A điện soái” tức là điện thờ tướng nhà Trần, bởi chữ “Đông” kết hợp với chữ “A” thành chữ Trần.

 

Nhà tiền tế (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)

Năm gian tiền tế, mỗi gian có bàn thờ thiết trí trang nghiêm đầy đủ tam sự ngũ sự, có bảng đại tự trên cao. Tuy không là ngày tế lễ nhưng trong khuôn viên đền cũng có nhiều người ngồi quanh hàng quán dưới mấy cây cổ thụ. Trong nhà tiền tế có các bô lão đang kháo chuyện hơn thua những ván cờ. Tôi nhờ một bác đọc giùm mấy đại tự, không ai đọc được, chờ một lúc bác thủ từ vào mới cho biết:

Phạm Khải Trung Quân.
Vạn cổ cương thường.

Sau nhà tiền tế là hậu cung gồm hai gian trong đó có nhiều hiện vật cổ quý như: Tượng tướng quân Phạm Ngũ Lão được đúc bằng đồng nặng 300 kg, trong tư thế ngồi trên ngai, mặc áo cẩm bào, đội mũ cánh chuồn, tay cầm ngọc quý, có vẻ mặt cương nghị mà hiền từ, dưới có 2 ông phỗng Chiêm Thành đứng chầu.
Cùng thờ với Phạm Ngũ Lão trong tòa hậu cung có quận chúa Anh Nguyên là vợ Phạm tướng quân và có thờ tượng Nhũ Mẫu.(1)

Tại ngôi đền chính này, còn lưu giữ được nhiều hoành phi, câu đối, các sắc phong của các triều đại cùng nhiều hiện vật quý hiếm khác.

Phía bên phải đền thờ Phạm Ngũ Lão là đền Mẫu, nằm dưới bóng cây keo đã mấy trăm năm tuổi. Kề đền Mẫu, phía bên phải có Khuê Văn các, kiến trúc 12 mái, lợp ngói ống. Đây là nơi ngày trước các quan trong triều về tế lễ và bình thơ, ngoạn cảnh.

Đền Kiếp Bạc (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)


Bên trái đền chính có lăng Đức Tiên Công, thân phụ Phạm Ngũ Lão. Lăng được khởi dựng từ thời Trần, có kiến trúc hình chóp, phần mộ hình lục lăng, có thềm đá xung quanh, có tam môn và cột đồng trụ. Trước lăng có ao tầm sét, sau có giếng ngọc, khu lăng mộ có nhiều cây xanh cổ thụ, bóng mát quanh năm.

Lễ hội đền Phù Ủng gồm phần lễ và phần hội được từng bừng tổ chức trong không khí trang nghiêm. Trước đó, ngày 25 tháng Chạp âm lịch, nhân dân tổ chức lễ “Mộc dục”, là nghi lễ tắm tượng và lau rửa các đồ tế tự để chuẩn bị cho lễ mở cửa Đền. Đêm giao thừa có lễ chúc Thánh, sáng mồng một Tết là lễ khai Xuân và cũng là lễ mở cửa Đền đón Xuân mới. Tiếp sau là các lễ Tam nhật nội (3 ngày lễ một lần). Khai hội được tổ chức vào ngày 11 tháng Giêng, đó là ngày Phạm Ngũ Lão ra quân đánh giặc. Hôm đó có các nghi lễ: Đại lễ, tế nội tán, ngoại tán. Đặc biệt, lễ rước kiệu công chúa Tĩnh Huệ từ phủ chúa về lăng Phạm Tiên Công (để trình ông), sau đó rước về đền Phạm Ngũ Lão (trình cha).

Giếng Ngọc (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)



Lễ hội là dịp để bà con vui chơi nhưng hầu hết đều bị những kẻ cờ gian bạc lận trà trộn biến lễ hội thành những sòng bài sát phạt nhau.

Sau đây là một đoạn ghi lại của phái viên báo Lao Động trong ngày hội đền Phù Ủng đầu năm 2013:

“Trong ngày mùng 4 tết, dù chưa phải chính hội (11 tháng giêng), nhưng khu di tích thờ tướng công Phạm Ngũ Lão tại xã Phù Ủng (huyện Ân Thi, Hưng Yên) đã thu hút đông đảo du khách thập phương tìm đến. Những dãy hàng, quán vô lối mọc lên la liệt từ cổng vào đến trước cửa điện thờ. Phía bên ngoài, những gian hàng cờ bạc, xóc đĩa ẩn hiện mập mờ và mở bung trước mắt du khách tại giữa khu di tích.
“Từ nạn xóc đĩa, tổ tôm đến các hình thức may rủi lừa đảo vốn không được phép tồn tại như rút đũa, bắn súng trúng thưởng... Tất cả đã góp phần tạo nên cảnh xô bồ gian lận trong mùa lễ hội nơi thiêng liêng này. Đáng nói là tình trạng trên diễn ra, trong khi lực lượng an ninh vẫn đi tuần tra đều đều...”

Phạm Ngũ Lão là một danh tướng không những được tôn thờ trọng thể nơi quê ông sinh trưởng mà còn được thờ nhiều nơi khác trong cả nước. Đặc biệt trong các đền thờ Hưng Đạo Đại Vương thường có cả ban thờ Phạm Ngũ Lão. Tên của ông còn được đặt cho một số trường học và tên phố, tên đường tại nhiều địa phương từ Bắc chí Nam. Bảo tàng Lịch sử quốc gia hiện nay đang tọa lạc tại số 1 phố Phạm Ngũ Lão- Hà Nội.

Tượng thờ Phạm Ngũ Lão (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)



Trận chiến Vạn Kiếp còn ghi dấu nơi đền Kiếp Bạc, thờ Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn và phu nhân; tượng hai con trai Hưng Vũ Vương và Hưng Nhượng Vương, tượng hai bà con gái và tượng Điện suý Thượng tướng quân Phạm Ngũ Lão là con rể. Cổng lớn ba cửa vào ra nguy nga đồ sộ, có khắc đôi câu đối nổi tiếng:

Vạn Kiếp hữu sơn giai kiếm khí
Lục đầu vô thuỷ bất thu thanh

Đã có người dịch là:

Vạn Kiếp núi chồng hình kiếm dựng
Lục đầu nước dội tiếng quân reo

Tại Hà Nội, đền Phù Ủng, nơi vọng thờ Phạm Ngũ Lão còn khắc đôi câu đối cổ ca ngợi tài đức và sự nghiệp kỳ vĩ của ông:
Văn thi thao lược, thiên cổ tịnh hiền hào, dược thạch minh bi, hải hồ vịnh sử.
Mông - Thát, Chiêm - Lao, nhất thời giai úy phục, Trần triều kỷ tích, Việt quốc lưu danh.
Dịch nghĩa:
Văn thơ thao lược, muôn thuở ngợi hùng tài, lời răn khắc đá, biển sông ca vịnh.
Nguyên - Mông, Chiêm - Lào, một thời đều úy phục, triều Trần ghi công, sử Việt lưu danh.
Phạm Ngũ Lão cũng như những anh hùng liệt nữ tài trí, hết lòng vì nước vì dân, luôn luôn là ngôi sao sáng cho hậu thế soi chung. Đó là nguyên khí quốc gia để hun đúc lòng yêu nước cho hàng hàng lớp lớp theo sau. Những ai có ý đồ xóa bỏ lịch sử hay lãng quên công lao dựng nước, giữ nước của tiền nhân, sẽ bị nguyền rủa đời đời.
Trần Công Nhung
(1). Tương truyền, khi Phạm Ngũ Lão làm tướng triều Trần, giặc Nguyên đã bắt mẹ Ngài để dụ ông ra hàng, nhưng nhũ mẫu đã thắt cổ tuẫn tiết, để con trai bà yên tâm đánh giặc, giữ yên bờ cõi. Cảm động trước khí tiết của bà, vua Trần đã ban tặng bốn chữ “Nghiêm ứng Thánh mẫu.”
(2) Phạm Ngũ lão có con gái là Tĩnh Huệ và là thứ phi của vua Trần Anh Tông. Cuối đời bà xin xuất gia về quê tu tại chùa Bảo Sơn, đồng thời dựng phủ cạnh chùa làm nhà riêng thờ cúng tổ tiên. Khi bà mất, nhân dân lập đền thờ bà ngay trên nền nhà cũ. Năm 2004, đền thờ cung phi Tĩnh Huệ được trùng tu lại có quy mô như ngày nay.

Tin sách: Như đã thông báo sách Chuyện Riêng tập Vào Đời đã có nhưng không may phần lớn sách bị thất lạc, tác giả xin cáo lỗi cùng độc giả. Trong thời gian ngắn khi mọi việc ổn thỏa, sẽ xin thông báo để độc giả rõ.
Liên lạc email: trannhungcong46@gmail.com, P.O. Box 163, Garden Grove, CA 92842

 

Viết bình luận đầu tiên
advertisements
advertisements
Bình luận trên Facebook

Bình luận trực tiếp

advertisements
advertisements