Vài điều quanh chuyện nhiễm virus Nipah

Hiện giờ các thông tin về nhiễm virus Nipah đang "bùng nổ" làm mình nhớ lại hội thảo HENIPAVIRUS WORKSHOP AUSTRALIA ở Brisbane 2009. Ở đấy được nghe những người trực tiếp tham gia điều tra vụ dịch Nipah virus 1998-1999 ở Malaysia kể những chuyện thú vị!

CHẨN ĐOÁN NHẦM

- Chuyện đầu tiên là chẩn đoán nhầm với Viêm Não Nhật Bản (VNNB). Các xét nghiệm huyết thanh ban đầu do Viện Nghiên Cứu Y Khoa Malaysia (IMR) đều âm tính với các tác nhân khác gây viêm não như dengue, enterovirus, influenza, pseudorabies, rickettsiae và leptospira, mycoplasma nhưng dương tính với virus viêm não Nhật Bản- lại được các phòng xét nghiệm của WHO và Nagasaki Nhật xác nhận! Tuy nhiên các BS lâm sàng lại nghi ngờ chẩn đoán này vì người bệnh đa số là người lớn (VNNB thường là trẻ em) một số đã tiêm phòng VNNB và có tiếp xúc với heo bệnh! Chẩn đoán nhầm này khiến khuyến cáo các biện pháp phòng chống bị lệch đã làm vụ dịch kéo dài từ cuối 1998 đến đầu năm 1999. Khi lan dịch đến Sikamat Negeri Sembilan ở xa 200 km về phía nam của ổ dịch ban đầu tại Perak thì một số bệnh phẩm được chuyển về Phòng Xét Nghiệm Vi Sinh Đại học Malaya; ở đó BS Chua Kaw Bing và nhóm của ông đã phát hiện qua nuôi cấy, một loại virus mới từ dịch não tủy của một trong những bệnh nhân từ khu vực Sông Nipah. Virus mới được gửi đến Trung Tâm Virus-học ở Fort Collins, Colorado, Hoa Kỳ để xét nghiệm lại và đã được xác nhận bởi Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh (CDC) Atlanta vào ngày 18 tháng 3 năm 1999, được Bộ Y tế, Malaysia công bố vào ngày 19 tháng 3 năm 1999. Virus này lấy tên từ ngôi làng có bệnh nhân, NIPAH virus, thuộc nhóm Paramyxovirus có tính tương đồng với virus Hendra được phát hiện lần đầu tiên tại Úc vào năm 1994. Sau đó nhóm này có tên ghép là HENIPAVIRUS.

Một lần nữa các giá trị của nhận xét lâm sàng đã chỉnh sửa được sai lầm trong chẩn đoán giúp kiểm soát được dịch bệnh.

- NGUỒN BỆNH CHÍNH:

+ Trong vụ dịch đầu tiên ở Malaysia thì heo là trung gian truyền bệnh chính. Do các trại nuôi heo trong núi sử dụng nước mưa thu gom từ mái bị nhiễm nước tiểu và phân dơi và các trái cây đã bị dơi ăn để tắm rửa cho heo. Nhưng sau 1999 không còn vụ dịch nào ở Malaysia.

+ Các cuộc điều tra về các đợt bùng phát liên quan đến NiV ở Bangladesh đã xác định việc tiêu thụ nhựa cây chà là tươi là con đường chính lây truyền từ dơi sang người. Trong văn hóa Bengal, nhựa cây thu hoạch từ cây chà là thường được sử dụng để ăn tươi và lên men. Hơn nữa, ở châu Á, Úc và châu Phi, nhựa cây chà là lên men được sử dụng để làm đồ uống có cồn, được gọi là rượu toddy, tari hoặc rượu cọ. Ở Bangladesh, nhựa cây chà là thường được thu hái trong các chậu đất sét gắn vào cây. Một phần trên cùng của vỏ cây chà là được cạo, cho phép nhựa cây rỉ ra qua đêm vào chậu thu gom. Một nghiên cứu NiV trước đây đã báo cáo rằng Dơi Pteropus spp. thường xuyên ăn vỏ đã cạo và thường làm ô nhiễm nhựa cây bằng nước bọt, nước tiểu và phân. Dơi Pteropus spp. cũng được biết là thỉnh thoảng tiết NiV trong chất tiết và bài tiết của chúng.

*** Cần lưu ý khi ăn trái cây:

- Gọt vỏ và rửa sạch trái cây (đặc biệt chà là, xoài, chuối, sung – loại dơi thích ăn) trước khi ăn.

- Không ăn trái cây rơi dưới đất, có dấu vết dơi cắn hoặc bị ô nhiễm.

- Tránh uống nhựa cây chà là tươi (date palm sap) – đường lây phổ biến ở Bangladesh và Ấn Độ.

TH