Thần quyền Iran nếu sụp đổ chính là cú domino làm rung chuyển trục Nga – Trung và bàn cờ năng lượng toàn cầu

Loại bỏ chế độ Iran sẽ làm thay đổi cán cân quyền lực không chỉ ở Trung Đông, mà còn ảnh hưởng đến Nga và nguồn cung cấp của nước này để chống lại Ukraine. Điều này ảnh hưởng đến Trung Quốc vì nước này mất đi tiền đồn của mình ở Trung Đông.

Việc Iran bị tấn công sẽ gây ra những thiệt hại đáng kể cho cả Nga và Trung Quốc trên nhiều phương diện chiến lược và kinh tế:

Trung Quốc sẽ thiệt hại nặng nề về năng lượng và kinh tế: Trung Quốc hiện mua với giá rẻ khoảng 90% lượng dầu xuất cảng của Iran. Dầu Iran chiếm khoảng 13.6% tổng lượng nhập cảng của Bắc Kinh vào năm 2025. Chưa kể số lượng dầu lén lút chuyển từ Iran rồi "dán nhãn" Malaysia, Indonesia. Do các hợp tác có qua có lại, nhưng ở vai trên, nên Trung Quốc chỉ trả giá rẻ cho dầu mỏ của Iran như với Venezuela.

Nếu Iran sụp đổ, chắc chắn nguồn dầu rẻ biến mất vĩnh viễn hoặc gián đoạn nhiều năm. Trung Quốc phải mua dầu từ Nga, Arabie Saudi, hoặc Mỹ với giá thị trường cao hơn, như thế chi phí sản xuất công nghiệp tăng, lạm phát nội địa tăng.

Bên cạnh đó, là rủi ro phong toả Eo biển Hormuz: Khoảng 40% lượng dầu nhập cảng của Trung Quốc đi qua eo biển này. Một cuộc xung đột có thể làm đóng cửa con đường vận tải huyết mạch, đẩy giá dầu lên mức $100-$120 đô/thùng, sẽ gây lạm phát và đình trệ sản xuất tại Trung Quốc.

Sụp đổ chuỗi cung ứng chiến lược: Iran là một mắt xích quan trọng trong sáng kiến "Vành đai và Con đường". Việc chính quyền Tehran bị suy yếu hoặc sụp đổ sẽ làm tê liệt các tuyến vận tải trên đất liền mà Trung Quốc đã đầu tư nhiều năm.

Dĩ nhiên chiến lược "Vành đai con đường" của Trung Quốc đối diện trực tiếp nguy cơ "gãy càng" khi họ bỏ ra hàng trăm tỷ đầu tư vào vô số hạng mục hạ tầng như cảng Chabahar, đường sắt Qom–Yiwu, đường ống dầu Caucasus–Iran–Pakistan, nhà máy điện, viễn thông... Một chính thể mới không chắc có "can đảm" bắt tay với Trung Quốc để trả hàng đống nợ. Sẽ là "nợ khó đòi" tương tự vụ nợ ở Venezuela đang còn nóng hổi.

Còn đối với Nga, họ mất đi đồng minh chiến lược và thị trường vũ khí. Mất đối tác quân sự then chốt: Iran là nhà cung cấp UAV và công nghệ hoả tiễn quan trọng cho Nga trong cuộc xung đột tại Ukraine. Một cuộc tấn công vào Iran sẽ làm gián đoạn nguồn cung này.

Nga sẽ suy giảm mạnh ảnh hưởng tại Trung Đông do Iran là đồng minh lớn nhất còn lại của Nga tại khu vực này. Nếu Iran sụp đổ, Nga sẽ mất đi đòn bẩy địa chính trị để đối trọng với tầm ảnh hưởng của phương Tây và NATO.

Cũng với dầu mỏ, Nga còn phải cạnh tranh thị trường, dù giá dầu tăng có thể giúp Nga thu lợi ngắn hạn, nhưng sự xáo trộn thị trường sẽ khiến Nga phải cạnh tranh gay gắt hơn với các nguồn cung khác để giữ chân khách hàng lớn nhất là Trung Quốc.

Tác động chung cho cả Nga và Trung Quốc đều là sự suy yếu khối "trục" đang đối trọng với phương Tây. Nhất là sự phá vỡ liên minh BRICS+. Cả Nga và Trung Quốc đều coi Iran là thành viên quan trọng trong khối BRICS và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) nhằm xây dựng trật tự thế giới đa cực, âm mưu soán ngôi đồng Mỹ kim. Thật ra, cái khối BRICS+ này vẫn còn lỏng lẻo và đã manh nha tan rã sau vụ Maduro ở vùng Trung-Nam Mỹ.

Vì thế, nếu Mỹ giải quyết được "mối đe dọa" từ Iran, thì càng rảnh tay hơn để dồn toàn bộ nguồn lực và sự chú ý vào việc đối phó trực tiếp với Nga tại châu Âu và Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Hiện tại, mặc dù cả Nga và Trung Quốc đều lớn tiếng chỉ trích các cuộc tấn công và kêu gọi đàm phán, giới phân tích cho rằng cả hai nước khó có khả năng can thiệp quân sự trực tiếp để bảo vệ Iran do lo ngại rủi ro đối đầu trực diện với Mỹ.

Một điều khác cũng đáng quan tâm nữa là Nga, Trung Quốc còn kiếm lợi từ việc bán đủ loại vũ khí hạng nặng giá cao, với những tác dụng "vượt trội", nhưng qua vụ bắt Maduro, và vụ tấn công đang xảy ra, nó bộc lộ sự kém hiệu quả của những loại vũ khí này trước mắt thế giới. Những nước nào sẽ móc tiền tấn ra để mua các loại hàng "bị vượt trội" như thế nữa?

Do vậy, Nga có thể thiệt hại chiến lược nặng hơn, làm suy yếu khả năng duy trì cuộc chiến tranh Ukraine và ngân sách quốc phòng. Đòn này rất đau với Nga, vừa mất tiền, vừa mất mặt, quốc tế khinh bỉ.

Cả Nga và Trung Quốc đều coi Iran là “lá chắn” là tiền đồn cứng cựa chống Mỹ, nên Mỹ xử Iran sẽ là cú đánh "nhất tiễn tam điêu", hay một phát nhiều mục tiêu vào trục Nga–Tàu–Iran. Và có thể cuộc chiến Nga - Ukraine kết thúc gọn, đỡ tốn tiền.

FB Uyên Vũ