Nga sẽ không thoát khỏi nanh vuốt của Tàu: tại sao việc Trung Quốc trở lại sông Amur chỉ là vấn đề thời gian

Nếu Nga Có Thể Chiếm Cướp Lãnh Thổ Nước Ngoài Bằng Vũ Lực, Tại Sao Trung Quốc Lại Ngần Ngại Khi Đòi Lại Chủ Quyền Của Riêng Mình?

Diễn ngôn chính trị Trung Quốc đang ngày càng ồn ào về một vấn đề mà Bắc Kinh từ chối hỏi chính thức với Nga — vấn đề Ngoại Mãn Châu. Khoảng 647,000 km2 mà Nga đã chiếm đoạt từ Đế Chế Thanh Triều theo Hiệp ước Aigun năm 1858 và Công Ước Bắc Kinh năm 1860. Lãnh thổ nơi Vladivostok tọa lạc — hay, như bản đồ Trung Quốc hiện nay gọi là Haishenwai: Hải Sâm Uy.

Câu hỏi không còn là liệu Trung Quốc có muốn lấy lại những vùng đất này hay không. Câu hỏi là khi nào — và bằng cách nào.

MỘT MỐI BẤT BÌNH KÉO DÀI 165 NĂM

Trung Quốc gọi các hiệp ước Aigun và Bắc Kinh là “bất bình đẳng”. Nga đã cướp được chúng vào thời điểm triều đại nhà Thanh đang suy yếu nghiêm trọng do Chiến Tranh Thuốc Phiện và Khởi Nghĩa Thái Bình Thiên Quốc. Sankt-Peterburg hành động với độ chính xác tuyệt đối: trong khi London và Paris đốt cháy Cung Điện Mùa hè ở Bắc Kinh, Nikolay Muravyov-Amursky lặng lẽ tiến hành sáp nhập vùng Amur. Kết quả là gần một triệu kilomet vuông đất được chuyển về phía bắc, cùng với quyền tiếp cận Thái Bình Dương.

Câu chuyện lịch sử đó đã tiếp thêm động lực cho điều mà Trung Quốc gọi là “sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa”. Năm 2023, chính quyền buộc phải chặn tài khoản của người dẫn chương trình truyền hình nổi tiếng Chu Lệ Ba (Zhou Libo) – vì một bài đăng về khả năng sáp nhập Siberia. Đáng chú ý, họ chặn tài khoản không phải vì ý tưởng đó quá phi lý, mà vì việc thảo luận công khai về nó gây ra sự bất tiện về mặt ngoại giao.

Cùng năm đó, Bộ Tài Nguyên Thiên Nhiên Trung Quốc công bố bản đồ chính thức mới. Vladivostok trở thành Haishenwai [Hải Sâm Uy]. Khabarovsk trở thành Boli [Bách Lực]. Dãy núi Stanovoy trở thành Ngoại Hưng An Lĩnh (Outer Hinggan Mountains). Nga đã phản đối. Bắc Kinh chỉ làm ngơ.

Các nhà phân tích tại The Diplomat, theo dõi diễn biến của luận điệu dân tộc chủ nghĩa Trung Quốc, kết luận rằng ý tưởng đòi lại các vùng lãnh thổ này đã thu hút sự chú ý chính xác từ năm 2022. Logic rất đơn giản và, từ quan điểm dân tộc chủ nghĩa, hoàn toàn chặt chẽ: NẾU NGA CÓ THỂ CHIẾM LÃNH THỔ NƯỚC NGOÀI BẰNG VŨ LỰC, TẠI SAO TRUNG QUỐC LẠI NGẦN NGẠI ĐÒI CHỦ QUYỀN CỦA RIÊNG MÌNH?



KHÔNG PHẢI CHIẾN TRANH — MÀ LÀ SỨC HÚT KINH TẾ

Bắc Kinh sẽ không chiến đấu vì Ngoại Mãn Châu. Để chiếm lãnh thổ của nước láng giềng, không cần chiến tranh — chỉ cần trở nên không thể thiếu.

Nga là một cường quốc hạt nhân và là một đối tác hữu ích trong việc chống lại trật tự thế giới do Mỹ dẫn đầu. Xung đột vũ trang với Moskva không phục vụ lợi ích nào của Trung Quốc. Nhưng sự phụ thuộc kinh tế tích lũy qua từng năm biến vấn đề lãnh thổ từ vấn đề ngoại giao thành vấn đề tài chính — được giải quyết không phải ở các trụ sở quân sự mà ở bảng cân đối kế toán.

Năm 2022, sau khi Moskva bị phương Tây trừng phạt, Nga đã tự mở cửa. Điện Kremlin thiết lập các đặc khu kinh tế và đặc khu hành chính trên khắp Viễn Đông và Siberia [Sibir] — dành riêng cho đầu tư của Trung Quốc. Đồng rúp Nga đang nhanh chóng mất giá so với đồng Yuan trong các giao dịch song phương. Theo tờ The Diplomat, đồng nhân dân tệ đã thay thế hoàn toàn đồng rúp trong mọi hoạt động kinh tế mà các công ty Trung Quốc tiến hành ở Siberia. Vùng Viễn Đông của Nga hiện đóng vai trò là hậu phương tài nguyên cho Trung Quốc, với các công ty nhà nước hoặc được trợ cấp của Trung Quốc khai thác nguyên liệu thô theo các điều khoản mà Moskva chấp nhận với sự nhẹ nhõm rõ rệt.

Năm 1919, nhà ngoại giao Liên Xô là Lev Karakhan đã ký một bản tuyên ngôn hứa sẽ trả lại cho Trung Quốc tất cả các vùng lãnh thổ bị Sa Hoàng Nga chiếm đóng. Khi phe Bolshevik giành chiến thắng trong cuộc nội chiến, lời hứa đó đã bị lãng quên một cách lặng lẽ. Bắc Kinh thì không quên. MỘT THẾ KỶ SAU, HỌ NẮM GIỮ MỘT CÔNG CỤ ĐÁNG TIN CẬY HƠN BẤT KỲ ĐỘI QUÂN NÀO: SỰ PHỤ THUỘC KINH TẾ MANG TÍNH CẤU TRÚC MÀ MOSKVA KHÔNG CÒN CÓ THỂ THOÁT KHỎI.

NHỮNG CON SỐ NÓI LÊN NHIỀU ĐIỀU

Theo Reuters, thương mại song phương giữa Trung Quốc và Nga đã giảm vào năm 2025 lần đầu tiên sau 5 năm, với xuất khẩu của Trung Quốc sang Nga giảm 9.9%. Lượng xe xuất khẩu giảm mạnh từ 56% - 58% — từ 1.28 triệu chiếc năm 2024 xuống còn 513,000 chiếc trong 11 tháng đầu năm 2025. Thị phần của Nga trong xuất khẩu ô tô của sang Trung Quốc thu hẹp đến mức Moskva mất vị trí dẫn đầu vào tay Mexico.

Moskva đã cố gắng phản kháng. Điện Kremlin đã tăng thuế tái chế đối với xe nhập khẩu lên 70% - 85%, bảo vệ ngành công nghiệp ô tô trong nước. Nhưng động thái đó chỉ làm lộ ra sự phụ thuộc mà Nga đã xây dựng: khoảng 57% thiết bị công nghiệp của nước này hiện có nguồn gốc từ Trung Quốc. Khi Bắc Kinh cắt giảm xuất khẩu máy công cụ chính xác sang Nga, họ đã ngay lập tức chứng minh ai là người kiểm soát việc chuyển đổi.

CHIẾN LƯỢC HẤP THỤ CHẬM RÃI

Chiến lược này có tiền lệ. Đó là cách Trung Quốc hoạt động dọc biên giới Ấn Độ và ở Biển Đông. Theo tờ The Diplomat, Bắc Kinh đang theo đuổi một cuộc sáp nhập âm thầm — một sự khẳng định quyền kiểm soát dần dần, không chính thức thông qua các công ty, cơ sở hạ tầng, con người và đồng nhân dân tệ. Không chiến tranh. Không tuyên bố chính thức.

Moskva hiểu điều này. Các tài liệu mật của FSB bị rò rỉ, được tờ The Diplomat trích dẫn, cho thấy Điện Kremlin coi ẢNH HƯỞNG CỦA TRUNG QUỐC Ở VIỄN ĐÔNG LÀ MỘT MỐI ĐE DỌA. NHƯNG HỌ KHÔNG CÓ LỰA CHỌN NÀO KHÁC. Cuộc chiến ở Ukraina đã phá hủy chúng. Mỗi tháng giao tranh đồng nghĩa với một sự nhượng bộ khác.

Tiếp tục hành trình đến Bắc Kinh — thêm một đợt giảm giá dầu, thêm một hợp đồng thuê đất ở vùng Primorsky Krai.

Nền kinh tế Trung Quốc lớn gấp 6 lần nền kinh tế Nga. Đồng nhân dân tệ của Trung Quốc là đơn vị tiền tệ chính thức ở Siberia. Bản đồ của Trung Quốc đã đổi tên Vladivostok. Những vùng lãnh thổ mà Nga chiếm đoạt bằng vũ lực trong thế kỷ XIX, Trung Quốc đang giành lại trong thế kỷ XXI — thông qua đầu tư, nhượng quyền và tiền tệ. Một cách lặng lẽ. Không cần nổ súng.

Hnb Trần dịch