Lính Taliban canh phế tích tượng Phật khổng lồ

Một thành viên của Taliban đang canh gác phía trước tàn tích tượng Phật Salsal tại tỉnh Bamiyan ngày 2 tháng 10, 2021. Tượng đã bị Taliban tàn phá vào tháng Ba, 2001. (Bulent Kilic/ AFP via Getty Images)

AFGHANISTAN – Trong thời gian gần đây, nhiều binh sĩ Taliban đã được điều động canh gác dưới hai hốc đá khổng lồ, nơi từng có các tượng Phật khổng lồ bị chính nhóm này phá hủy cách đây 20 năm.

Saifurrahman Mohammadi, một thành viên Taliban trẻ tuổi, cầm khẩu AK đi đi lại lại dưới vách đá, từng là nơi tọa lạc của hai tượng Phật khổng lồ ở tỉnh Bamiyan, Afghanistan.

Hai pho tượng đã đứng vững suốt 1,500 năm, nhưng cuối cùng lại bị Taliban dùng thuốc nổ phá hủy vào năm 2001, với lý do không phù hợp với đức tin Hồi giáo. Hàng trăm binh sĩ Taliban khi đó đã dành 3 tuần để phá những bức tượng cao hàng chục mét được tạc vào vách đá, gây ra làn sóng phản đối dữ dội trên toàn cầu.

Khi được hỏi liệu việc phá hủy các tượng Phật có phù hợp hay không, Mohammadi không giấu được sự bối rối. "Tôi thật sự không thể nói được,” Mohammadi, người vừa được bổ nhiệm vào Sở Văn Hóa của tỉnh Bamiyan, cho biết. "Lúc đó tôi còn rất nhỏ.”

"Nếu họ làm vậy, chắc hẳn Tiểu Vương Quốc Hồi Giáo Afghanistan có lý do riêng,” Mohammadi nói. "Bây giờ điều chắc chắn là chúng tôi sẽ bảo vệ di tích lịch sử của đất nước mình.”

Một tấm bảng đồng có dòng chữ "những bức tượng Phật bị chính quyền Taliban phá hủy năm 2001" được cắm tại phế tích. Lá cờ màu trắng của Taliban được cắm trên cánh cổng gần đó.

Mohammadi cho biết gần đây đã nói chuyện với các viên chức UNESCO của Liên Hiệp Quốc, mời họ quay lại và cam kết bảo đảm an toàn cho họ.

Các viên chức địa phương và cựu nhân viên UNESCO địa phương cho biết, khoảng 1,000 di vật được cất giữ trong nhà kho gần phế tích bị đánh cắp hoặc phá hủy sau khi Taliban tiếp quản.

"Tôi xác nhận có tình trạng cướp bóc, nhưng mọi chuyện xảy ra trước khi chúng tôi đến,” Mohammadi nói, đồng thời giải thích rằng các vụ trộm xảy ra do sự hỗn loạn mà các viên chức chính quyền cũ để lại khi họ bỏ trốn. "Chúng tôi đang điều tra và cố gắng thu hồi các di vật.”

Thung lũng Bamiyan nằm ở vùng trung tâm dãy Hindu Kush, đánh dấu điểm cực tây trong quá trình mở rộng ảnh hưởng của Phật giáo. Khu vực này chịu ảnh hưởng văn hóa từ Ba Tư, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc và Hy Lạp với những công trình đặc biệt, phần lớn chưa được khám phá.

Hai tượng Phật khổng lồ tại đây từng trụ vững sau cuộc tấn công của hoàng đế Mughal Aurangzeb hồi thế kỷ 17, và cả sau khi quốc vương Ba Tư Nader Shah ra lệnh nã đại bác vào nơi này. Nhưng bằng những khối thuốc nổ, Taliban đã biến 2 bức tượng thành các khối đá vụn nằm rải rác dưới vách núi, hiện được che phủ những tấm bạt sơ sài. Các chuyên gia di sản thế giới tin rằng khả năng những bức tượng được phục chế là rất thấp.

Tuy nhiên, Taliban khẳng định sẽ bảo vệ di sản khảo cổ học, dù họ từng phá hủy các bức tượng này. Ông Philippe Marquis, giám đốc phái đoàn khảo cổ Pháp tại Afghanistan, cho biết Taliban đã nhận ra rằng, việc bảo vệ di sản sẽ mang lại thu nhập thường xuyên cho họ, trong lúc nền kinh tế quốc gia Trung Á rơi vào hỗn loạn. Các công nhân đang hoàn thiện giai đoạn cuối cùng của một trung tâm văn hóa và bảo tàng ở Bamiyan, một phần của dự án trị giá $20 triệu Mỹ kim do UNESCO hỗ trợ, dự kiến khánh thành vào cuối tháng 10.

“Bây giờ chúng ta cần xem cơ sở này hoạt động ra sao,” ông Philippe Delanghe, người đứng đầu chương trình văn hóa của văn phòng UNESCO Kabul, cho biết. "Chính quyền hiện tại muốn chúng tôi quay lại làm việc. Tình hình có vẻ khá an toàn.”