Liên Hiệp Quốc quyền lực ra sao mà ông Trump đang đòi rút Mỹ khỏi LHQ và không cho đặt trụ sở tại Hoa Kỳ nữa

Cuộc họp “khẩn cấp” của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc sau khi Mỹ bắt giữ và đưa Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro về New York xét xử đã phơi bày một thực tế cũ nhưng ngày càng rõ nét: quyền lực của Liên Hợp Quốc đang bị kéo căng đến giới hạn.

Phiên họp diễn ra trong không khí căng thẳng hiếm thấy. Những ngôn từ mạnh mẽ nhất được ném ra không khoan nhượng, chia Hội đồng Bảo an thành hai khối đối đầu trực diện. Đây được xem là một trong những rạn nứt sâu sắc nhất của cơ quan quyền lực nhất Liên Hợp Quốc trong nhiều thập niên.

Dẫn đầu phe phản đối Mỹ không ngoài dự đoán là Nga và Trung Quốc. Hai nước này đồng loạt lên án Washington “xâm lược trắng trợn”, vi phạm Hiến chương Liên Hợp Quốc và tạo ra tiền lệ cực kỳ nguy hiểm: dùng vũ lực bắt giữ một nguyên thủ quốc gia đang tại vị. Theo lập luận của họ, nếu tiền lệ này được chấp nhận, thì chủ quyền của mọi quốc gia thành viên đều có thể trở thành mục tiêu tiếp theo. Nga và Trung Quốc yêu cầu Mỹ lập tức thả vợ chồng ông Maduro và rút lực lượng khỏi khu vực. Một số quốc gia vốn có lập trường chống Mỹ từ trước cũng nhanh chóng đứng về phía này.

Ở giữa là nhóm “trung dung”, gồm Pháp, Tây Ban Nha và một số nước châu Âu. Nhóm này không bênh vực Maduro, thậm chí chỉ trích nặng nề chính quyền Caracas, nhưng vẫn phản đối việc Mỹ sử dụng biện pháp quân sự để bắt giữ một nguyên thủ quốc gia.

Phe ủng hộ Mỹ, dĩ nhiên, gồm Washington và các đồng minh thân cận. Lập luận của họ là đây không phải một cuộc chiến tranh hay thay đổi chế độ, mà là “chiến dịch thực thi pháp luật” nhằm vào một tội phạm ma túy xuyên quốc gia đã bị truy tố từ lâu. Đại diện Mỹ Mike Waltz khẳng định việc bắt giữ Maduro là cần thiết để bảo vệ an ninh khu vực. Ngoại trưởng Marco Rubio thậm chí tuyên bố thẳng thừng rằng Mỹ không quá bận tâm đến sự phản đối từ Liên Hợp Quốc trong vấn đề này.

Mỗi bên đều cho rằng mình nắm lẽ phải. Không ai nhượng bộ ai. Kết quả là Hội đồng Bảo an rơi vào bế tắc quen thuộc: không một nghị quyết nào được thông qua, không một hành động chung nào được thống nhất, trong khi tại New York, quá trình xét xử ông Maduro vẫn bắt đầu.

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres, như thường lệ, đứng ở vị trí trung gian. Ông bày tỏ “quan ngại sâu sắc”, kêu gọi các bên kiềm chế và nhấn mạnh rằng hòa bình, an ninh quốc tế chỉ bền vững khi mọi quốc gia tuân thủ nghiêm ngặt Hiến chương Liên Hợp Quốc. Đó là lời nhắc đúng đắn, nhưng cũng là lời nhắc mà ai cũng biết trước khi bước vào phòng họp.

Vấn đề nằm ở chỗ: nếu Liên Hợp Quốc thực sự có đủ quyền lực để buộc các bên tuân thủ “luật chơi”, thì đã không cần đến những lời kêu gọi mang tính nghi thức như vậy. Ngay trong chính Hội đồng Bảo an, hai quốc gia có quyền phủ quyết là Nga và Trung Quốc bị cáo buộc vi phạm luật pháp quốc tế không ít lần, nhưng Liên Hợp Quốc hầu như bất lực trong việc xử lý.

Vụ Venezuela một lần nữa cho thấy giới hạn cay đắng của Liên Hợp Quốc: một diễn đàn tranh luận lớn, nơi các cường quốc nói rất nhiều, chỉ trích rất gắt, nhưng hành động chung thì gần như bằng không. Khi lợi ích của các siêu cường đối đầu trực diện, Hiến chương Liên Hợp Quốc trở thành một văn bản đạo lý hơn là một công cụ cưỡng chế.

Câu hỏi đặt ra không còn là “ai đúng, ai sai” trong vụ Maduro, mà là: Liên Hợp Quốc còn quyền lực đến đâu trong một thế giới mà luật chơi thực sự vẫn do các cường quốc tự viết và tự thi hành?

Khi Hội đồng Bảo an chỉ còn họp để cãi nhau, còn thực tế được quyết định bên ngoài phòng họp, quyền lực của Liên Hợp Quốc chỉ tồn tại trên giấy.

TH