Chiến dịch trấn áp người vô gia cư của Trump bắt chước cách thức của Newsome?

Photo by Zac Durant on Unsplash

TT Trump và thống đốc Newsom của California, vốn là hai đối thủ, hiếm khi có cùng quan điểm về bất cứ điều gì. Nhưng cái cách Trump đưa ra trong tuần này để đối phó với vấn đề người vô gia cư lại có nhiều điểm tương đồng đáng kinh ngạc với thống đốc Gavin Newsom.

Trump muốn các thành phố thực thi luật cấm người vô gia cư ngủ ngoài trời. Newsom cũng vậy.

Trump đe dọa sẽ cắt giảm ngân sách cho những nơi không làm như vậy. Newsom cũng vậy.

Và cũng như Newsome, tổng thống muốn tạo điều kiện dễ dàng hơn để buộc người vô gia cư mắc bệnh tâm thần nghiêm trọng hoặc nghiện ngập phải điều trị.

Trump vừa ký một sắc lệnh hành pháp trong tuần này, thúc đẩy các thành phố và tiểu bang sử dụng lực lượng thực thi pháp luật để đưa những người vô gia cư ra khỏi đường phố, một số điều trong sắc lệnh này nghe như đã từng xảy ra với người dân California.

“Tôi không biết liệu có sự tương phản lớn nào giữa những điều của sắc lệnh này và những gì đang diễn ra ở California hay không”, Ryan Finnigan, phó giám đốc nghiên cứu của Trung tâm Đổi mới Nhà ở Terner thuộc Đại học California, Berkeley, cho biết.

Nhưng Trump không muốn dừng lại ở việc cấm các khu trại dành cho người vô gia cư và thúc đẩy họ tham gia điều trị, và đó là điểm khác biệt giữa ông và Newsom: Tổng thống muốn đảo ngược hai nguyên tắc cốt lõi trong chính sách về người vô gia cư của California.

Trump muốn bãi bỏ hỗ trợ của liên bang cho chính sách “nhà ở trước tiên”, tức là người vô gia cư nên được cung cấp nhà ở ngay cả khi họ vẫn đang sử dụng ma túy, và chính sách “giảm tác hại”, tập trung vào việc ngăn ngừa quá liều và đảm bảo việc sử dụng ma túy an toàn hơn.

Cả hai nguyên tắc này đều được nghiên cứu chứng minh và đã là tiêu chuẩn vàng ở California — và ở cấp liên bang — trong nhiều năm.

Mối đe dọa từ bỏ những triết lý đó đã khiến các nhà cung cấp dịch vụ địa phương phải loay hoay tìm cách xác định họ nên thay đổi cách từng

giúp đỡ người vô gia cư ở California trong nhiều năm qua hay không, hoặc phải đối phó với nguy cơ mất nguồn tài trợ của liên bang.

“Nếu tất cả những điều đó bị đảo lộn, toàn bộ cấu trúc cung cấp dịch vụ sẽ bị đảo lộn”, John Maceri, Giám đốc điều hành của The People Concern, một tổ chức phi lợi nhuận phục vụ người vô gia cư tại Los Angeles, cho biết.

California còn hơn vậy?

Sắc lệnh hành pháp của Trump, mang tên “Chấm dứt tội phạm và mất trật tự trên đường phố nước Mỹ”, tìm cách ưu tiên tài trợ cho các tiểu bang và thành phố thực thi lệnh cấm sử dụng ma túy công khai, cắm trại, tụ tập và chiếm đất. Sắc lệnh cũng yêu cầu Tổng chưởng lý cung cấp ngân sách liên bang để gỡ bỏ các khu cắm trại ở những nơi mà nguồn lực của tiểu bang và địa phương không đủ.

Sắc lệnh này được đưa ra một năm sau khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ bãi bỏ các biện pháp bảo vệ người dân sống trên đường phố ở California và các tiểu bang miền Tây khác, theo đó các thành phố có thể cấm cắm trại ngay cả khi họ không có giường tạm trú.

Newsom đã gây áp lực buộc các thành phố phải giải quyết các khu cắm trại của người vô gia cư từ rất lâu trước khi sắc lệnh của Trump được ban hành. Vào tháng 5, ông đã kêu gọi mọi thành phố trong tiểu bang thông qua một sắc lệnh quy định việc cắm trại trên tài sản công là bất hợp pháp. Để thí dụ cách thức thực hiện, ông đã ban hành một sắc lệnh mẫu, theo đó việc cắm trại tại một địa điểm quá ba đêm liên tiếp, chặn đường phố hoặc vỉa hè và xây dựng các công trình bán kiên cố là bất hợp pháp.

Nhưng Newsom đã nhanh chóng tách ra khỏi các chính sách của Trump.

“Giống như rất nhiều sắc lệnh hành pháp của Trump, sắc lệnh này nhắm nhiều hơn vào việc tạo ra những tiêu đề gây mất tập trung và giải quyết các bất đồng cũ hơn là tạo ra tác động tích cực”, phát ngôn viên Tara Gallegos cho biết trong một tuyên bố qua email. “Tuy nhiên, việc ông ta bắt chước (kể cả khi thực hiện kém) là hình thức tâng bốc cao nhất.”

Một số chuyên gia cho rằng Trump, người có tiền sử giữ tiền làm con tin vì những lời nhận định coi thường, có thể sử dụng sắc lệnh hành pháp mới của mình như một cách để cắt giảm ngân sách cho California.

Sắc lệnh không nêu rõ việc tuân thủ sẽ như thế nào, Finnigan nói. Theo một nghiên cứu của các nhà nghiên cứu tại UC Berkeley, ít nhất 50 thành phố ở California đã cấm các khu cắm trại của người vô gia cư trong năm qua. Nhưng nếu tình trạng vô gia cư không giảm theo cách Trump hài lòng, tổng thống có thể cáo buộc California không thực thi các luật đó và cắt giảm ngân sách của tiểu bang, Finnigan nói.

Mối đe dọa này xuất hiện trong bối cảnh chính quyền Trump đã cắt giảm ngân sách cho các dịch vụ dành cho người vô gia cư, nhà ở giá rẻ và Medicaid.

Sắc lệnh của Trump cũng ưu tiên đưa nhiều người hơn vào các cơ sở điều trị tâm thần. Sắc lệnh này nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc đưa những người mắc bệnh tâm thần không thể tự chăm sóc bản thân vào các cơ sở này, hứa hẹn các khoản tài trợ và hỗ trợ khác để giúp tăng cường các cam kết, đồng thời đe dọa sẽ chuyển hướng ngân sách khỏi những nơi không đưa người bệnh vào các cơ sở điều trị "ở mức tối đa được pháp luật cho phép". Sắc lệnh cũng hứa sẽ ưu tiên tài trợ để mở rộng các tòa án sức khỏe tâm thần và tòa án ma túy.

Newsom cũng đã ưu tiên đưa những người mắc bệnh tâm thần và nghiện ngập ra khỏi các khu trại và tham gia điều trị - mà không cần sự đồng ý của họ, nếu cần thiết. Chương trình Tòa án CARE của ông, đã được phát triển tại tất cả 58 hạt vào cuối năm ngoái, cho phép các thẩm phán đưa người bệnh vào các cơ sở điều trị sức khỏe tâm thần và cai nghiện, nhưng ngưng lại. ở chỗ cho phép họ ép buộc tuân thủ. Newsom cũng ủng hộ luật năm 2023 mở rộng cho những người có thể bị buộc phải điều trị theo chế độ bảo hộ.

Sắc lệnh của Trump đã vấp phải phản ứng dữ dội từ các nhóm ủng hộ quyền công dân của người mắc bệnh tâm thần và khuyết tật. Liên minh Quốc gia về Sức khỏe Tâm thần, tổ chức cho rằng việc điều trị cưỡng bức nên được sử dụng như một biện pháp cuối cùng, cho biết sắc lệnh của Trump gây ra "những lo ngại nghiêm trọng". Tổ chức Disability Rights California, cũng phản đối Tòa án CARE, cho biết sắc lệnh của Trump đi xa hơn những gì California đang làm.

"Kế hoạch có vẻ tương tự", Greg Cramer, Phó Giám đốc Chính sách Công, cho biết. "Nhưng tôi nghĩ hậu quả của hành động của Trump còn nghiêm trọng hơn nữa."

Nhưng sắc lệnh không bao gồm kinh phí cho các giường điều trị sức khỏe tâm thần hoặc cai nghiện mới. Trong một tiểu bang vốn đã phải vật lộn với tình trạng thiếu hụt nguồn lực, một số chuyên gia cho rằng sắc lệnh của Trump về việc tăng cường điều trị cưỡng bức nghe có vẻ sáo rỗng.

"Ngay cả khi họ đồng ý điều trị, thì đâu là những cơ sở mà họ được cho là sẽ đến?" Maceri hỏi.

Nhà ở không còn là ưu tiên nữa

Bằng việc chấm dứt hỗ trợ của liên bang cho chính sách nhà ở được ưu tiên và các chiến lược giảm thiểu tác hại nhằm chống lại tình trạng vô gia cư, sắc lệnh của Trump đã chấm dứt tiền lệ kéo dài nhiều năm. California từ lâu đã áp dụng chính sách nhà ở được ưu tiên, nghĩa là mọi người đều có quyền được nhà ở, ngay cả khi họ mắc bệnh tâm thần chưa được điều trị hoặc đang sử dụng ma túy. Ý tưởng này dựa trên suy nghĩ việc được điều trị hoặc cai nghiện khi có nhà ở sẽ dễ dàng hơn nhiều so với việc sống lang thang trên đường phố.

Thay vào đó, Trump muốn những người trong các chương trình nhà ở liên bang phải tuân thủ điều trị lạm dụng chất gây nghiện hoặc các dịch vụ sức khỏe tâm thần như một điều kiện tham gia. Sắc lệnh của ông cũng ngừng tài trợ của liên bang cho chương trình giảm thiểu tác hại.

People Concern, một tổ chức cung cấp dịch vụ tiếp cận cộng đồng trên đường phố và điều hành nhà ở cố định, cung cấp thuốc Narcan giúp đảo ngược tình trạng quá liều thuốc phiện cho khách hàng của mình. Tổ chức này cung cấp khăn lau sát trùng để giúp những người tiêm chích ma túy tránh các bệnh nhiễm trùng nguy hiểm, và không đuổi người thuê nhà chỉ vì họ đang sử dụng ma túy.

Tổ chức này cũng giới thiệu mọi người đến các chương trình điều trị. Nhưng không phải ai cũng sẵn sàng cho điều đó, Maceri nói. Các chiến lược giảm thiểu tác hại giúp xây dựng niềm tin — và giữ an toàn cho mọi người — cho đến khi họ sẵn sàng cai nghiện, ông nói.

Giống như nhiều tổ chức phi lợi nhuận khác, The People Concern sử dụng tiền của tiểu bang và tư nhân — chứ không phải tiền của liên bang — để chi trả cho các dịch vụ giảm thiểu tác hại.

Tuy nhiên, lệnh của Trump yêu cầu Bộ trưởng Tư pháp xem xét liệu các tổ chức nhận tiền của liên bang và "cố ý phân phối dụng cụ ma túy" hoặc "cho phép sử dụng phân phối ma túy bất hợp pháp" trên tài sản của họ có vi phạm luật liên bang hay không – và nếu có, họ sẽ bị khởi kiện dân sự hoặc hình sự.

Điều đó có nghĩa là các tổ chức như The People Concern phải thay đổi hoạt động của mình.

"Nếu mọi chuyện đi quá xa như vậy," Maceri nói, "tôi chắc chắn sẽ không đặt nhân viên hoặc khách hàng của chúng tôi vào vòng nguy hiểm pháp lý."

TH