California rục rịch đánh “thuế tỷ phú”: Cuộc chiến mới giữa dân nghèo – giới siêu giàu – và Thống đốc Newsom

Các tỷ phú có nên đóng thuế nhiều hơn? (Ảnh minh họa: Photo by Jorge Maya on Unsplash)

California là tiểu bang vốn nổi tiếng vì những chính sách cấp tiến nhưng đang chuẩn bị bước vào một trận chiến chính trị và kinh tế mới: “đánh thuế tỷ phú”.

Từ nhiều năm qua, Thống đốc Gavin Newsom kiên quyết phản đối mọi nỗ lực tăng thuế người giàu, dù ngân sách bang liên tục chao đảo. Thế nhưng, khi chính phủ liên bang cắt mạnh ngân sách Medicaid và các chương trình xã hội, những người làm trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và công đoàn lao động đã quyết định “đi đường vòng”: kêu gọi cử tri bỏ phiếu trực tiếp để thông qua thuế tỷ phú, thay vì chờ đợi Sacramento ra tay.

Thuế tỷ phú – cú đánh “một lần” trị giá $100 tỷ đô la

Đề xuất của Công đoàn SEIU-UHW và Bệnh viện St. John’s Los Angeles kêu gọi đánh thuế 5% tài sản ròng của khoảng $200 tỷ phú sống tại California. Theo nhóm này, mức thuế chỉ áp dụng một lần – nhưng đủ để mang lại $100 tỷ USD cho ngân sách tiểu bang, giúp duy trì bệnh viện, ổn định phí bảo hiểm y tế và tăng ngân sách giáo dục công lập.

90% số tiền thu được sẽ dành cho chăm sóc sức khỏe, 10% còn lại đầu tư cho hệ thống giáo dục mẫu giáo đến lớp 12.

“Chúng ta đang đối mặt với sự sụp đổ của hệ thống chăm sóc sức khỏe California,” ông Dave Regan, Chủ tịch SEIU-UHW, cảnh báo. “Nếu không có hành động, nhiều bệnh viện sẽ đóng cửa, hàng ngàn người mất việc và hàng triệu dân nghèo không còn được chăm sóc.”

Thống đốc Newsom – người không muốn bị gắn mác “đánh thuế người giàu”

Tuy nhiên, Gavin Newsom vẫn kiên định nói “không”. Ông từng chỉ trích ý tưởng đánh thuế tài sản là “đáng xấu hổ” và “thiếu hiểu biết về kinh tế.”

Trong nhiều năm, thống đốc luôn giữ vững quan điểm: đánh thuế vào tài sản là đường dẫn tới việc người giàu tháo chạy khỏi California, kéo theo sụt giảm doanh thu lâu dài.

Thực tế, California hiện đã đánh thuế thu nhập cao nhất nước Mỹ, với gần 50% nguồn thu ngân sách đến từ chỉ 1% người có thu nhập cao nhất.

Ủng hộ hay phản đối – đều có lý của mình

Những người ủng hộ cho rằng thuế tỷ phú là hành động công bằng xã hội, bởi “những người giàu nhất nên góp phần để bảo vệ những người yếu thế.”

Họ cũng nhấn mạnh rằng dự luật không ảnh hưởng đến tầng lớp trung lưu hay doanh nghiệp, mà chỉ nhắm đến các cá nhân có tài sản hàng tỷ đô la.

Ngược lại, các nhóm bảo thủ và Hiệp hội Người nộp thuế Howard Jarvis cảnh báo đây là “một tiền lệ nguy hiểm”.

Bà Susan Shelley, Phó chủ tịch tổ chức này, cho rằng:

“Hôm nay họ đánh thuế tỷ phú. Ngày mai họ sẽ nói căn nhà của bạn có quá nhiều giá trị — và họ sẽ lấy phần đó.”

Nguy cơ chảy máu tài sản – và làn sóng tỷ phú di cư

Một số nhà kinh tế lo ngại thuế tài sản ròng sẽ khiến các tỷ phú rời khỏi California, mang theo hàng trăm tỷ đô la đầu tư và tạo ra “lỗ hổng ngân sách” trong dài hạn.

Song GS Emmanuel Saez (ĐH UC Berkeley) – đồng tác giả của kế hoạch – khẳng định dự luật đã được thiết kế để không thể né thuế bằng cách dọn đi nơi khác:

“Thuế sẽ áp dụng trên tài sản ròng tính đến năm 2025. Ai rời khỏi bang sau đó vẫn phải trả, còn ai đến sau thì được miễn.”

Cuộc chiến tại thùng phiếu 2026

Để được đưa ra trưng cầu dân ý, dự luật cần thu thập 874,641 chữ ký – một con số mà các công đoàn tin rằng họ có thể đạt được.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn nhất vẫn là: Liệu cử tri California có sẵn sàng “ra tay” với giới siêu giàu để cứu lấy hệ thống chăm sóc sức khỏe và giáo dục công lập hay không?

Cuộc bỏ phiếu năm 2026 có thể sẽ không chỉ là về một loại thuế, mà là trận chiến giữa hai tầm nhìn – một California của “tương trợ và công bằng”, và một California của “tự do kinh tế và nỗi lo tháo chạy tài sản”.

TH