California muốn cấm Uber và Lyft tăng giá chuyến đi của người dùng dựa trên dữ liệu pin điện thoại

Photo by Erik Mclean on Unsplash

Người ủng hộ coi đây là chấm dứt “phân biệt giá thời hiện đại”, trong khi giới công nghệ lo ngại hạn chế đổi mới.

Đêm đã khuya, bạn gọi Uber hay Lyft vì cần về nhà. Nhờ công nghệ AI (trí tuệ nhân tạo), Uber và Lyft có thể biết được pin điện thoại của bạn đang sắp hết và bạn rất cần họ. Họ có quyền tính tiền cuốc xe mà bạn quá cần đắt hơn thường lệ không?

Không, theo Thượng nghị sĩ Dân chủ Aisha Wahab của Hayward. Dự luật Thượng viện 259 của bà sẽ ngăn chặn các nhà bán lẻ tăng giá nhờ sử dụng trí tuệ nhân tạo và biết được thông tin lưu trữ trên điện thoại của khách hàng. Những thông tin này có thể bao gồm tình trạng pin của điện thoại, mẫu điện thoại mới hay cũ, những ứng dụng nào được cài đặt, thời gian nào trong ngày, người dùng đang ở đâu và họ sống ở đâu.

"Các thiết bị của chúng ta đang bị lợi dụng để chống lại chúng ta nhằm mục đích tăng lợi nhuận cho các tập đoàn lớn, và điều này phải chấm dứt", Wahab phát biểu trước Ủy ban Tư pháp của Hội đồng vào tháng trước.
Dự luật của Wahab nhằm hạn chế giá đang được thông qua nhanh chóng tại cơ quan Lập pháp là ví dụ mới nhất về nỗ lực của các nhà lập pháp California trong việc ngăn chặn sự bùng nổ của công nghệ AI trong năm nay. 29 đề xuất lập pháp khác của họ trong năm nay bao gồm lệnh cấm sử dụng các hệ thống thuật toán để thiết lập giá thuê nhà và một biện pháp bảo vệ người dân khỏi sự phân biệt đối xử tự động của các mô hình AI đưa ra các quyết định quan trọng về việc làm, giáo dục, nhà ở, chăm sóc sức khỏe, tài chính, tuyên án hình sự và khả năng tiếp cận các dịch vụ của chính phủ.

Đề xuất của Wahab dễ thuyết phục hơn một số đề xuất AI khác vốn đã thất bại, phần nào do nó được coi là một phần trong cam kết hậu bầu cử của Đảng Dân chủ nhằm cắt giảm chi phí cho người dân California.
Đề xuất này cũng nhận được sự ủng hộ của các công đoàn lao động có ảnh hưởng của tiểu bang, những tổ chức thường đạt được mục tiêu của mình tại Cơ quan Lập pháp.

Những người ủng hộ đề xuất này bao gồm Liên đoàn Công nhân Tiểu bang, Quận và Thành phố Hoa Kỳ (AFSCME) và Liên đoàn Lao động California. Tổng cộng, các nhóm lao động này đã quyên góp ít nhất $8.5 triệu đô la cho các nhà lập pháp trong 10 năm qua, theo cơ sở dữ liệu Dân chủ Kỹ thuật số CalMatters.

'Một cuộc tấn công công nghệ cao vào người lao động'

Các công đoàn lập luận rằng việc sử dụng thuật toán và AI để tạo ra mức giá cao hơn cho khách hàng về bản chất là phân biệt đối xử và nên bị coi là bất hợp pháp.

Ivan Fernandez, một nhà vận động hành lang của Liên đoàn Lao động California, đã gọi việc giám sát giá là một "cuộc tấn công công nghệ cao vào người lao động" trong phiên điều trần trước ủy ban bảo mật của Hội đồng Lập pháp vào tháng 6. Ông lập luận rằng người dân vốn đã phải vật lộn để trang trải chi phí sinh hoạt cao ở California, và các công ty không nên được phép "sử dụng dữ liệu của chúng tôi để vắt kiệt từng xu có thể".

"Việc sử dụng dữ liệu như vị trí địa lý hoặc pin điện thoại của một người để xác định mức giá tăng thêm cho hàng hóa hoặc dịch vụ càng làm trầm trọng thêm vấn đề khả năng chi trả này đối với các thành viên của chúng tôi và người lao động", Fernandez nói.

Mặt khác, các nhóm doanh nghiệp và công nghệ cũng đã quyên góp rất nhiều cho các nhà lập pháp nhưng thường ít đạt được mục đích hơn so với công đoàn lao động.

Những người phản đối bao gồm Phòng Thương mại California và các tổ chức vận động hành lang tại Thung lũng Silicon là TechNet và Phòng Tiến bộ. Theo Digital Democracy, 17 nhóm phản đối dự luật này đã đóng góp ít nhất $11.7 triệu đô la cho các nhà lập pháp kể từ năm 2015.

Phe chống đối lập luận rằng dự luật này là không cần thiết theo luật bảo mật dữ liệu hiện hành của California, sẽ kìm hãm sự đổi mới, làm giảm lợi nhuận của các công ty công nghệ và dẫn đến giá cả cao hơn.

"Dự luật này sẽ khiến các công ty phải sửa đổi mô hình và chiến lược định giá rất tốn kém, gây thiệt hại đáng kể cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng", Ronak Daylami, nhà phân tích chính sách của CalChamber, viết trong một lá thư phản đối gửi tới Ủy ban Tư pháp của Hội đồng Lập pháp. Ủy ban này đã bỏ phiếu với tỷ lệ 10-4 để đưa dự luật ra thảo luận tại Hội đồng Lập pháp.

Người phát ngôn của CalChamber, John Myers, từ chối bình luận thêm.

Cho đến nay, dự luật này hầu như không gặp phải sự phản đối nào từ các nhà lập pháp. Chỉ có Đảng Cộng hòa bỏ phiếu chống khi dự luật dễ dàng được Thượng viện California thông qua và được Hạ viện thông qua.

“Việc quản lý quá mức này đang cản trở cách chúng ta kinh doanh và cách mọi người muốn kinh doanh”, Dân biểu Diane Dixon, một đảng viên Cộng hòa đại diện cho khu vực Huntington Beach, phát biểu trong phiên điều trần của ủy ban tư pháp Hạ viện. “Tôi chỉ tin rằng thị trường sẽ giải quyết được những vấn đề này”.

Một vài nghị sĩ Dân chủ, chẳng hạn như nghị sĩ Chris Ward của San Diego và Lori Wilson của Suisun City, đã hỏi về việc thực thi và một số ngoại lệ cho việc “sử dụng hợp pháp” dữ liệu định vị địa lý, nhưng Wahab phần lớn nhận được lời khen ngợi.

“Đó là sự phân biệt đối xử thời hiện đại”, dân biểu Liz Ortega, một đảng viên Dân chủ đại diện cho khu vực Hayward, phát biểu trước ủy ban bảo mật của Hạ viện, ám chỉ đến các hoạt động cho vay mang tính phân biệt chủng tộc đã đẩy các gia đình da đen và các gia đình không phải da trắng khác vào những khu dân cư kém an toàn và kém hấp dẫn hơn trước khi có Đạo luật Nhà ở Công bằng năm 1968. Những người ủng hộ SB 259 lập luận rằng nếu không có thêm các rào cản, các công ty có thể sử dụng Dữ liệu người tiêu dùng để tham gia vào hành vi phân biệt giá cả mang tính phân biệt chủng tộc tương tự.

“Điều đó đã không ổn khi đó, và cũng không ổn ngày nay”, Ortega nói.

Bất chấp những lo ngại của bà về giá cả công bằng, việc Ortega ủng hộ đề xuất được công đoàn hỗ trợ không có gì đáng ngạc nhiên. Bà là cựu giám đốc chính trị toàn tiểu bang cho một trong những công đoàn địa phương của AFSCME. Theo Digital Democracy, kể từ năm 2023, bà đã bỏ phiếu ủng hộ AFSCME và các công đoàn liên kết của AFSCME và các công đoàn liên kết về luật pháp 100% trong 127 lần. Bà cũng đã nhận được $77,800 đô la tiền quyên góp cho chiến dịch tranh cử từ AFSCME và các công đoàn liên kết.

Thử lòng trung thành của Newsom với công nghệ

Khi trình bày đề xuất của mình, Wahab thường tự gọi mình là “một cựu nhân viên công nghệ ở Thung lũng Silicon” và dựa vào kinh nghiệm làm việc với các công ty công nghệ với tư cách là cố vấn CNTT cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, bà cũng có liên kết chặt chẽ với giới lao động và công đoàn, bỏ phiếu ủng hộ họ hơn 90% thời gian. Theo cơ sở dữ liệu Dân chủ Kỹ thuật số, kể từ năm 2021, bà đã nhận được gần $50,000 đô la tiền đóng góp cho chiến dịch tranh cử từ Liên đoàn Lao động California và AFSCME.

Wahab đã mô tả các công ty trong ngành trước đây của bà là những kẻ xấu xa hám lợi, lợi dụng dữ liệu cá nhân của người California một cách vô đạo đức để làm giàu cho lợi nhuận của họ.

Wahab chỉ ra một báo cáo của ProPublica vạch trần công ty luyện thi Princeton Review tính giá các khóa học SAT trực tuyến cao hơn cho khách hàng ở các mã bưu chính có tỷ lệ cư dân gốc Á cao, ngay cả ở những khu vực có thu nhập trung bình thấp.

"Bạn đang bị phân biệt đối xử dựa trên địa vị kinh tế xã hội mà bạn cho là mình có", Wahab nói với CalMatters.

Bà cũng trích dẫn báo cáo từ SFGate rằng các nền tảng đặt phòng khách sạn bị cáo buộc tính phí cao hơn khi những người dùng cho thấy họ đang duyệt web từ Vùng Vịnh, đôi khi thêm tới $500 đô la một đêm so với người dùng ở các khu vực khác trên cả nước.

Và bà đã nhấn mạnh một báo cáo từ nhóm vận động Consumer Watchdog, cáo buộc các ứng dụng gọi xe như Uber và Lyft tính giá cao hơn cho những người dùng có pin điện thoại yếu - một cáo buộc mà các công ty đã phủ nhận.

“Những ý kiến cho rằng hệ thống của chúng tôi thao túng giá cả một cách không công bằng hoặc phân biệt đối xử hoàn toàn sai sự thật và không có bằng chứng”, Zahid Arab, người phát ngôn của Uber, viết trong một tuyên bố qua email.

Smith, đại diện của Lyft, cho biết trong một tuyên bố qua email rằng công ty “không tính giá cước dựa trên phần trăm pin”.

Ít nhất một chuyên gia công nghệ cho rằng những lời chỉ trích từ các nhóm doanh nghiệp rằng dự luật sẽ kìm hãm sự đổi mới và dẫn đến tổn thất lợi nhuận là không chính xác, phi lý và “bị thổi phồng quá mức”.

“Các ngành công nghiệp đã xây dựng một mô hình kinh doanh xung quanh việc vi phạm quyền riêng tư của chúng ta một cách có hệ thống theo những cách mà chúng ta không muốn và thường không đồng ý”, David Evan Harris, cựu giám đốc nghiên cứu tại Meta và là giảng viên tại Trường Kinh doanh Haas thuộc Đại học California, Berkeley, cho biết. “Mọi người không nên bị lừa dối để đồng ý với bất kỳ điều gì.”

Robert Boykin, đại diện của nhóm thương mại TechNet, lưu ý rằng luật riêng tư của California đã trao cho người tiêu dùng những "quyền lợi có ý nghĩa", chẳng hạn như khả năng từ chối bán dữ liệu định vị chính xác và được bảo vệ khỏi sự phân biệt đối xử nếu họ muốn.

Ông cho biết luật này cũng cho phép các công ty cung cấp cho khách hàng "các lợi ích như chương trình khách hàng thân thiết và giảm giá, miễn là chúng gắn liền với giá trị của dữ liệu và đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt".

Đề xuất của Wahab có thể sẽ được toàn thể Hội đồng xem xét khi các nhà lập pháp họp lại sau kỳ nghỉ hè vào giữa tháng 8. Đề xuất này có thể sẽ sớm được trình lên Thống đốc Gavin Newsom.

Thống đốc có mối quan hệ thân thiện với các công ty công nghệ hơn so với Cơ quan Lập pháp. Năm ngoái, Newsom đã phủ quyết một số dự luật nhằm quản lý AI. Các dự luật này bao gồm lệnh cấm xe tải tự lái và robot vũ khí hóa, cũng như một biện pháp toàn diện yêu cầu thử nghiệm các mô hình AI.

Vào tháng 7, Newsom đã triệu tập một hội đồng gồm các giám đốc điều hành công nghệ California để xác định những điểm yếu kém trong hoạt động của chính quyền tiểu bang, một động thái tương tự việc Trump dùng CEO Tesla Elon Musk để cải tổ bộ máy hành chính liên bang. Ông thậm chí còn được cho là đã gửi điện thoại "dùng một lần" cho gần 100 giám đốc điều hành công nghệ để họ có thể liên lạc với ông một cách bí mật.

Tara Gallegos, người phát ngôn của Newsom, nói với CalMatters rằng văn phòng thống đốc không bình luận về luật đang chờ giải quyết.

TH