Bi kịch tình yêu đằng sau ống kính: Nhìn lại bộ ảnh thất lạc của nhiếp ảnh gia Masahisa Fukase

Trong thế giới nghệ thuật nhiếp ảnh hiện đại Nhật Bản, Masahisa Fukase là một trong những tên tuổi lừng lẫy nhất nhưng cũng mang nhiều bi kịch cá nhân sâu sắc nhất. Trong suốt hơn một thập kỷ qua, Giám đốc Kho lưu trữ Masahisa Fukase - ông Tomo Kosuga - cùng với gia đình cố nghệ sĩ đã kiên trì thu thập và hoàn thiện những mảnh ghép di sản bị thất lạc. Gần đây, công chúng yêu nghệ thuật trên toàn thế giới đã không khỏi ngỡ ngàng khi 32 bản in độc bản thuộc series 'From Window' (Từ cửa sổ) đột ngột được tìm thấy giữa những chồng tài liệu cũ tại Tokyo. Những tác phẩm từng xuất hiện rải rác trên các tạp chí vào những năm 1970 rồi chìm vào quên lãng này hiện đã được xuất bản trọn vẹn trong một ấn bản giới hạn nhờ chủ phòng tranh Michael Hoppen tại London.

Sự trở lại của bộ ảnh không chỉ mang giá trị lịch sử nghệ thuật to lớn mà còn mở ra một góc nhìn đầy xót xa về đời sống riêng tư của nghệ sĩ. Chủ phòng tranh Michael Hoppen chia sẻ rằng việc tìm thấy những bản in bị thất lạc sau nhiều thập kỷ vẫn là một ẩn số kỳ diệu. Tuy nhiên, đằng sau sự hoàn hảo về mặt thị giác của bộ ảnh lại là câu chuyện chấn động về sự nguội lạnh của một tình yêu lớn, nơi ống kính máy ảnh từ chỗ là công cụ ghi dấu kỷ niệm đã trở thành bức tường ngăn cách hai tâm hồn.

Nghi thức buổi sáng từ độ cao 40 feet và sự biến chuyển của tình yêu

Nhân vật trung tâm xuất hiện xuyên suốt toàn bộ series 'From Window' là bà Yoko Wanibe, người đã gắn bó với Fukase trong 12 năm hôn nhân đầy sóng gió từ năm 1964 đến năm 1976. Mỗi buổi sáng, nhiếp ảnh gia đều kiên nhẫn đứng bên ô cửa sổ căn hộ ở tầng 4 (ở độ cao khoảng 40 feet so với mặt đường), hướng ống kính tele xuống lề đường để ghi lại khoảnh khắc người vợ trẻ bước ra khỏi nhà đi làm. Công việc này diễn ra đều đặn ngày này qua ngày khác, trở thành một nghi thức kỳ lạ trong đời sống sinh hoạt của hai vợ chồng.

Ban đầu, trước ống kính của chồng, Yoko hiện lên với đầy sự tươi trẻ và tràn ngập sinh khí. Bà mỉm cười hân hoan, vẫy tay chào, thè lưỡi tinh nghịch hay cất tiếng gọi lớn hướng về phía cửa sổ. Ở thời điểm đó, bà dường như tận hưởng cảm giác trở thành tâm điểm trong ánh nhìn dõi theo của người đàn ông mình yêu thương, đồng thời tò mò muốn khám phá bản thân qua góc nhìn nghệ thuật của chồng. Thế nhưng, theo thời gian, sự hào hứng ấy dần biến mất. Những bức ảnh về sau ghi lại hình ảnh một Yoko với gương mặt mệt mỏi, bực bội và hoàn toàn thờ ơ trước ống kính. Khoảng cách 40 feet từ cửa sổ xuống mặt đường tưởng chừng ngắn ngủi nhưng lại thể hiện sự xa cách mênh mông trong tâm hồn giữa hai người.

Nghịch lý nghệ thuật và bản chất hủy hoại của sự ám ảnh

Nhiếp ảnh gia Masahisa Fukase đã dành gần như toàn bộ cuộc đời mình để bấm máy chụp những người ông yêu thương nhất. Tuy nhiên, chính sự say mê tột cùng và cách thể hiện tình yêu qua máy ảnh lại trở thành một sức mạnh mang tính hủy hoại mối quan hệ. Năm 1982, trong một cuộc phỏng vấn, Fukase từng chua chát thừa nhận bản thân rơi vào một nghịch lý bi kịch: ông ở bên cạnh người khác dường như chỉ để chụp ảnh họ. Càng nỗ lực ghi lại hình ảnh những người thân yêu, ông lại càng vô tình đẩy họ ra xa khỏi cuộc đời mình, để rồi cuối cùng chỉ còn lại một nỗi cô độc sâu thẳm.

Bà Yoko Wanibe hơn ai hết là người cảm nhận rõ ràng nhất bi kịch ấy. Bà từng để lại câu nói cay đắng phản ánh chân thực bản chất mối quan hệ của họ: "Ông ấy chỉ nhìn tôi qua ống kính máy ảnh. Tôi luôn tin rằng, mọi bức ảnh ông ấy chụp tôi, suy cho cùng, đều là chân dung của chính bản thân ông ấy." Việc bị biến thành một đối tượng quan sát đơn thuần thay vì một người bạn đời được lắng nghe và chia sẻ đã khiến Yoko dần kiệt sức trong chính không gian hôn nhân của mình.

Bi kịch ly hôn và sự ra đời của kiệt tác u tối 'Ravens'

Những buổi sáng lặng lẽ bước đi dưới góc nhìn của chiếc máy ảnh rốt cuộc đã trở thành điềm báo cho sự đổ vỡ không thể cứu vãn. Vào năm 1976, nhận ra người chồng nghệ sĩ chỉ cần mình như một người mẫu thử nghiệm cho các dự án nhiếp ảnh, bà Yoko đã quyết định ký vào đơn ly hôn, chấm dứt 12 năm chung sống. Sự ra đi của Yoko đã giáng một đòn nặng nề vào tâm lý của Fukase, đẩy ông rơi vào khoảng thời gian tăm tối nhất của cuộc đời.

Sau khi chia tay, Fukase chìm đắm trong những cơn say rượu dai dẳng và đối mặt với cơn trầm cảm nặng nề. Trong tâm trạng hoảng loạn và cô độc, ông bắt đầu thực hiện những chuyến đi kéo dài hàng trăm dặm bằng tàu hỏa qua khắp các vùng miền Nhật Bản. Tại các ga tàu cô quạnh, ông liên tục chụp ảnh những con quạ đen độc hành. Trong văn hóa và thần thoại Nhật Bản, quạ là biểu tượng của sự xui xẻo, điềm báo thời kỳ hỗn loạn và nỗi đau sâu thẳm. Bộ ảnh 'Ravens' (Karasu) ra đời trong giai đoạn này sau này đã trở thành một trong những kiệt tác nhiếp ảnh quan trọng nhất thế giới, phản ánh trọn vẹn sự tan vỡ và nỗi cô đơn chực chờ nuốt chửng tâm hồn nghệ sĩ.

Bình luận: Câu chuyện của Masahisa Fukase và Yoko Wanibe là minh chứng xót xa cho thấy nghệ thuật khi trở thành sự ám ảnh cực đoan có thể thiêu rụi những tình cảm chân thành nhất. Bức ảnh đẹp nhất đôi khi không nằm ở kỹ thuật hay góc máy, mà nằm ở sự hiện diện trọn vẹn của trái tim – điều mà Fukase đã vô tình bỏ lỡ sau bức tường ống kính vô hồn.