Thursday, 24/03/2016 - 10:43:24

Sử gia tinh hoa của miền Nam Tạ Chí Đại Trường đã qua đời

Ông Tạ Chí Đại Trường qua đời. (Lam Điền / TT)


SÀI GÒN – Sau những năm sống tại Nam California, ông Tạ Chí Đại Trường đã trở về Việt Nam, và nay ông đã mất tại quê nhà theo ý nguyện, hưởng thọ 81 tuổi. Tác giả của nhiều công trình nghiên cứu lịch sử có giá trị, mà lớn nhất là cuốn Lịch Sử Nội Chiến Việt Nam 1771-1802 xuất bản tại Sài Gòn năm 1973, từng bị chế độ cộng sản ngăn cấm, đã nhắm mắt vĩnh viễn tại nhà riêng ở Sài Gòn lúc 4 giờ sáng thứ Năm, 24 tháng 3, 2016, sau một thời gian dài nằm bệnh.

Trước đó, sau khi đoán mình không qua khỏi căn bệnh nan y, theo báo Tuổi Trẻ, ông Tạ Chí Đại Trường từ California về lại Việt Nam vào ngày 4 tháng 10, 2015 với ý nguyện sẽ “gửi nắm thân tàn” lại nơi quê hương.
Người nhà cho biết trước Tết âm lịch Bính Thân 2016 ông vẫn còn tỉnh táo, có thể tiếp chuyện các bạn bè đến thăm. Nhưng sau Tết đến nay thì ông yếu hẳn.

Ông Tạ Chí Đại Trường sinh ngày 21-6-1938 tại Nha Trang, cha mẹ ông quê gốc ở Bình Định. Ông bắt đầu làm việc với sử liệu và nghiên cứu lịch sử Việt Nam từ trước 1975. Sau năm 1975, ông bị CSVN bắt đi tù cải tạo. Ông được qua Mỹ vao năm 1994.

Các công trình của ông được giới sử học trong và ngoài nước đánh giá cao, không chỉ ở mức độ công phu, cẩn thận khi xử lý tư liệu mà quan trọng là cách nhìn có tính mới mẻ của riêng Tạ Chí Đại Trường về lịch sử Việt Nam, tạo nên một phong cách sử học của riêng ông, khác với sử quan và khác với mọi người.

Trong khi người miền Nam trước năm 1975 và người Việt hải ngoại sau này được tiếp cận nhanh chóng các công trình nghiên cứu sử học của Tạ Chí Đại Trường ngay khi ông vừa viết xong và công bố, trong nhiều năm người Việt trong nước sau năm 1975 chỉ mới biết vài tựa sách của ông in trong hai thập niên 1980 và 1990.

Gần đây, thông qua nỗ lực liên kết xuất bản của Nhã Nam, một loạt sách của ông được xuất bản trong nước như: Những Bài Dã Sử Việt (2009), Người Lính Thuộc Địa Nam Kỳ 1861 - 1945 (2011), Lịch Sử Nội Chiến Ở Việt Nam từ 1771 đến 1802 (2012), và Thần Người Đất Việt (2014).

Tên Đại Trường của ông được ghép từ hai địa danh của tỉnh Khánh Hòa là Đại Lãnh và Trường Giang (sông Cái). Ông là con nhà Hán học Tạ Chương Phùng, nhà hoạt động phong trào độc lập dân tộc thập niên 1940 - 1950 cùng với ông Ngô Đình Diệm, sau làm tỉnh trưởng tỉnh Bình Định và thành viên nhóm Caravelle.
Ông Đại Trường viết tác phẩm Lịch Sử Nội Chiến Ở Việt Nam vào năm 1964, đặt lại vấn đề về vai trò của nhà Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam.

Sau năm 1975, cuốn sách này khiến tác giả gặp nhiều rắc rối. Lịch Sử Nội Chiến bị cho là "hạ thấp Quang Trung, đề cao Gia Long" và bị cấm lưu hành tại Việt Nam trong một thời gian dài và chỉ được in lại trong nước từ cuối thập niên 2000.

Giáo sư Nguyễn Huệ Chi tại Hà Nội nói với đài BBC ngày thứ Năm, “Tôi bàng hoàng khi hay tin ông Đại Trường qua đời. Với tôi, ông ấy là người luôn ngẩng cao đầu, không chịu nghe mệnh lệnh của ai ngoài trái tin và con mắt nhìn sự thật.”

“Ông Đại Trường là nhà sử học có tầm vóc và có nhiều khám phá về phương diện lịch sử Việt Nam trong giai đoạn trung đại, cận đại và hiện đại”.

“Tiếc là có một quá trình dài từ năm 1975, giới khoa học xã hội miền Bắc nắm giữ tư thế bên thắng cuộc nên không trao đổi học thuật với một nhà sử học chân chính của miền Nam như ông Đại Trường.”

“Theo tôi, đấy là một thiệt thòi cho giới khoa học miền Bắc. Lẽ ra, nếu tiếp cận ông sớm, người ta đã nhận ra phải nhận thức lịch sử cho đúng và những gì phải thay đổi trong cách viết sử lâu nay,” giáo sư Huệ Chi nói thêm.

Giáo sư nhận xét, “Những người như ông Đại Trường cần phải được đặt ở vị thế xứng đáng để ông nghiên cứu và những phát hiện của ông được trân trọng. Nhưng có thể vì nhạy cảm chính trị mà người ta né tránh một tinh hoa của miền Nam như ông.”

Ghi nhận những đóng góp về chuyên ngành nghiên cứu lịch sử của nhà sử học Tạ Chí Đại Trường, Giải Thưởng Văn Hóa Phan Châu Trinh lần thứ 7 năm 2014 được trao tặng cho ông ở hạng mục Giải Nghiên Cứu, với lý do “Vì những đóng góp độc đáo và mới mẻ của Ông trong nghiên cứu sử học.”

Trong những ngày cuối đời trên giường bệnh ở Sài Gòn, ông vẫn ưu tư đề cập đến các vấn đề sử học của đất nước, và trăn trở về một số công trình chưa kịp in ở Việt Nam.

Lễ động quan sẽ được cử hàng vào sáng Chủ Nhật 27-3, sau đó đưa đi hỏa táng tại nghĩa trang Đa Phước.

 

Viết bình luận đầu tiên
Advertising
Advertising
Bình luận trên Facebook

Bình luận trực tiếp