Friday, 22/04/2016 - 10:39:47

Phủ Tùng Thiện Vương (kỳ 3)

Bài TRẦN CÔNG NHUNG

Phủ Tùng Thiện Vương, nhờ địa thế (nhất cận thị, nhị cận giang), chủ ông lại là một tay hào hoa phong nhã, thơ phú không thua ai, nên khi xây dựng “Ký Thưởng Viên” nhà thơ Miên Thẩm đã khéo thiết kế sân vườn những hoa lá ý nghĩa và đẹp mắt.

Vào phủ Tùng Thiện Vương (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)



Sân trước nhà thờ trưng bày nhiều chậu kiểng, hồ hoa súng tím và một bình phong lớn có đắp “Lưỡng Long tranh châu”. Đặc biệt có gốc mai vàng trồng trên 135, nhiều khóm cây chuỗi ngọc, hoa công chúa... Theo ông Tộ đó là những loài hoa mang ý nghĩa Hoàng gia. Ông còn tặng tôi hai bản in nói về cây mai vàng và dây trầu quấn cây cau:
Mai vàng

Phúc ấm ngàn đời cây trổ Lộc
Đức dày muôn thuở nhánh đơm hoa.

Trầu cau

Trầu xanh quyện vấn thân cau
Trắng thơm hương nhụy đượm màu thủy chung.

Phủ Tùng Thiện Vương là một vương phủ bề thế và quy mô, cả trong lẫn ngoài có đến 16 công trình kiến trúc, như:
- Thương Hà Bạch Lộ đường (nơi tiếp đãi sĩ phu, cũng là nơi tiếp nhận các bản thảo thi văn của vua Tự Đức do Thị vệ chuyển từ Đại Nội sang, để Tùng Quốc công nhuận sắc giúp vua).

- Mô trường (nơi Tùng Quốc công cùng các huynh đệ, bằng hữu, con cháu, học trò ngâm vịnh thi phú).
- Bạch Bí (nơi ở của các bà vợ của Tùng Quốc công), Tùng Vân (thư phòng để thơ văn và bút nghiên).
- Cổ Cầm đình (nơi Tùng Quốc công đàn hát, đánh cờ, chơi mạt chược với gia nhân và bằng hữu).
- Mặc Vân sào (nơi lưu trữ và tra cứu kinh, sử, tử, truyện của Nho giáo).

- Xuy Tiêu ủy (nơi Tùng Quốc công thường thổi sáo trúc cùng các nghệ nhân). - Sở Tụng đình (vườn trồng cam, quýt, bưởi, phật thủ…).
- Hàn Lục hiên (vườn trồng hoa).
- Vô Phi tân tạ (nhà tắm nằm bên cạnh hồ nước có dựng giả sơn)
- Nhất Quyên thạch (cầu đá được bắc qua hồ nước để ngắm cảnh).
- Không Minh bộ (đường đi dạo quanh Ký Thưởng viên).
- Thanh Tịnh thối (cửa đi vào phủ, về sau đổi gọi là Tùng Thiện vương từ môn).
- Bến phủ (bến nước trước phủ, dân gian vẫn gọi là “bến phủ”, nơi có chiếc thuyền buồm nhỏ để Tùng Quốc Công dạo chơi trên sông Lợi Nông và sông Hương)...

Bởi vậy, nếu các phủ đệ khác được xem như biệt phủ của các ông Hoàng, bà Chúa thì phủ Tùng Thiện Vương là nơi lui tới đàm đạo thơ văn giữa các Nho sĩ đương thời, các tao nhân mặc khách, trong đó phải kể đến Khâm Sứ triều đình Mãn Thanh Lao Sùng Quang, cũng vì mến mộ tài năng của chủ nhân mà tới đây đàm đạo văn chương, thế sự.

Bình phong lưỡng long (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)

Ký Thưởng Viên (Từ đường Tùng Thiện Vương) là một ngôi nhà rường một gian hai chái đơn giản, tọa lạc trên nền cao 0.3m, với diện tích dài rộng (11.2 m x10.3 m)= 115.365 m2. Phía trước là một cửa bàn khoa và hai cửa lá sách, ba phía còn lại là tường xây kín, mái lợp ngói liệt không men, khung nhà gồm bốn cột cái (cột nhất) và 12 cột biên (cột hai).

Cổng chính, Bình phong, Ký Thưởng Viên và Tiêu Viên nằm trên một trục đường thẳng, bao quanh là khoảng 2,000 viên gạch Bát Tràng được sử dụng để lót sân.

Lăng mộ Tùng Thiện Vương (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)



Bốn cột cái mỗi cột cao 4.6m, 12 cột biên mỗi cột cao 2.5m, bốn cột hiên mỗi cột cao 1.8m (chưa kể đá tảng kè chân cao 0.2m). Hai cặp kèo nóc đỡ mái được đặt trên những trụ tiêu dạng chày cối, giống như bộ vì kèo cánh ác trong kiến trúc truyền thống ở các tỉnh phía Bắc. Các trụ tiêu được vuốt thon, tỉa rãnh như những đài bao của bắp chuối, dựng ngược lên trên giữa hai cột hàng nhất của mỗi vì kèo. Kèo gác đuôi lên đầu nhau liên kết giữa cột biên và cột cái. Ngoài ra còn có hệ thống bộ ba kèo xó trong góc mái, chái (đấm, quyết) để nối các cột biên hai chái với bốn cột cái.

Khác với vì kèo truyền thống của xứ Huế trong các di tích đều có sáu cột, vì kèo tại Phủ Tùng Thiên Vương chỉ có bốn cột (hai cột cái và hai cột biên), cộng thêm một cột biên nữa mới chỉ là năm. Điều này chứng tỏ sự đơn giản trong cấu trúc phủ đệ ông Hoàng thi ca một thuở của triều Nguyễn. Lúc sinh thời, Tùng Thiện Vương không chỉ nổi danh với tài thi phú mà lối sống đạm bạc, cần kiệm của ông, cũng được đời sau nhắc lại.

Tràu cau và hoa mai (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)


Tiêu Viên (hay còn gọi là từ đường của bà Thục Tần) được xem là phiên bản và đặt song song ngay phía sau từ đường của Tùng Thiện Vương, tọa lạc trên nền cao 0.3m với diện tích 115.53 m2. Điểm khác biệt ở đây chỉ là tỉ lệ kích thước giữa gian và chái. Nếu như tại từ đường của Tùng Thiện Vương có khoảng cách giữa các cột từ sau ra trước là 2.6 m:3 m:2.6 m và hiên cao 1.5 m tạo nên sự cân xứng, khoáng đạt với từng bước rộng 2.6 m (chái) và 3 m (gian giữa) thì tại Tiêu Viên khoảng cách đó là đều nhau 3 m:3 m:3 m và hiên cao 1.3 m tạo nên sự hài hòa, đẹp mắt.

Đứng giữa Từ đường sinh mẫu Tùng Thiện Vương và cổng chính là bình phong. Bình phong nằm giữa một sân rộng 30 m x 15 m, dáng cao, thanh mảnh (cao 2 m, rộng 3 m). Ngoài ra trong khuôn viên của phủ còn có dấu tích của Tả Vu nhưng hiện nay tại nền cũ là một ngôi nhà được xây theo lối nhà cấp bốn bây giờ.

Hoa trong phủ (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)



Về mặt trang trí, phủ Tùng Thiện Vương được đánh giá là một công trình tương đối đơn giản, tuy nhiên vẫn không thể thiếu những hình ảnh gắn với vương quyền như lưỡng long triều nguyệt, long mã hà đồ, rùa đội thư sách, hổ phù nhả chữ Hỷ, hoa lá cách điệu thành rồng, chữ Vạn, hổ vồ mồi, hoa sen… Nóc mái của từ đường có hình ảnh trang trí “lưỡng long triều nguyệt” được đắp nổi bằng vôi vữa, bốn mặt cổ lâu là họa tiết tứ thời (mai, lan, cúc, trúc) và cửa vòm với hình ảnh hai con dơi ngậm chữ Phúc – biểu tượng cho sự may mắn... Tất cả đều được đặt những vị trí quan trọng, tinh vi, nổi bật trong một tổng thể bình dị.

Phủ Miên Thẩm Tùng Thiện Vương ngày nay, vẫn giữ được dáng vẻ của một nhà vườn xanh tươi hoa lá, hai bên lối đi là dãy cau cao chót vót dẫn vào phủ, và còn lưu giữ hơn 1,000 bản in Hán – Nôm. Bao nhiêu công trình từ thơ văn đến cây cỏ do chính tay Tùng Thiện Vương gầy dựng trồng tỉa nay vẫn còn, gần như nguyên vẹn.(1) Hương sắc thi ca và tấm lòng trong sáng của một con người đa tài vẫn sống mãi cùng năm tháng.

Vườn cảnh (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)



Thăm phủ Tùng Thiện Vương để có dịp hồi tưởng danh nhân một thời đã xa, đã được sử sách ghi nhận, được toàn dân tôn vinh mà không cần bất cứ một ai chứng nhận hay cấp bằng. Tất cả những kẻ vô tài dựa hơi lịch sử để hoạnh họe chỉ lòe bịp một thời chứ không thể nào tồn tại với thời gian mãi mãi.
(1) Ông Bửu Tộ cho biết nhà thờ có nhiều chỗ bị hư mục, ông phải dùng cây sắt cặp cho khỏi gãy hoặc chống đỡ cho khỏi sập. Mỗi năm nhà nước có cấp cho mấy chục nghìn thì may ra chỉ vừa đủ nhang đèn.

Tin sách: Thành thật cáo lỗi độc giả, tập sách Vào Đời như đã thông báo đến nay vẫn chưa có. Một số thân hữu gửi thư xác nhận địa chỉ, tôi đã có thư trả lời. Mong độc giả thông cảm cho. Đa tạ.
Liên lạc email: trannhungcong46@gmail.com, P.O. Box 163 Garden Grove, CA.92842

 

Viết bình luận đầu tiên
advertisements
advertisements
Bình luận trên Facebook

Bình luận trực tiếp

advertisements
advertisements