Friday, 17/02/2017 - 07:29:45

Nhà Hát Thăng Long

Bài TRẦN CÔNG NHUNG

Theo tài liệu ghi nhận từ các nguồn báo chí: Nhà Hát Thăng Long được thành lập từ tháng 10 năm 1969, trải qua gần nửa thế kỷ hình thành và phát triển, khởi đầu do một đoàn nghệ thuật chỉ có 9 diễn viên tốt nghiệp trường Nghệ Thuật Hà Nội, nay nhà hát đã có hai đoàn diễn viên và các phòng, ban chuyên trách với một tập thể lớn gồm nhân viên, nghệ sĩ, diễn viên, chuyên viên kỹ thuật … có trình độ chuyên môn cao, năng động, sáng tạo, và đầy nhiệt huyết. Họ có thể đảm nhận được nhiều vai diễn, nhiều phong cách biểu diễn… sánh ngang hàng với nghệ sĩ múa rối quốc tế.


Nghệ nhân chào (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)

Ban đầu chỉ chuyên biểu diễn rối cạn, đến nay nhà hát đã có rạp chuyên diễn rối nước với trang thiết bị tân tiến, đáp ứng nhu cầu của mọi tầng lớp khán giả. Rạp có gần 300 chỗ, khang trang thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông…. Nhà hát đã từng bước khôi phục, làm mới các tích trò cổ, bổ sung vào chương trình biểu diễn. Là một đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp, chuyên biểu diễn múa rối nước, nhà hát đã xây dựng thành công một số chương trình, vở diễn độc đáo, hấp dẫn, thu hút được sự quan tâm của quý khách trong và ngoài nước.

Mấy mươi năm qua, nhà hát Múa Rối Thăng Long - Hà Nội luôn là nơi thu hút khán giả trong suốt 365/ ngày/ năm. Mỗi ngày thường xuyên có ít nhất 5 xuất diễn đáp ứng nhu cầu khán giả. Nhà hát cũng đã lưu diễn thành công trên 40 quốc gia, từ Châu Á qua Châu Âu, Châu Mỹ, Châu Úc…Trên đây là đôi nét khái quát về Nhà Hát Thăng Long, nhà hát chuyên diễn múa rối nước.


Nhà nông cày bừa (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)

Sau khi lấy được vé, tôi thong thả vào rạp, ngồi vào số ghế của mình, khán giả có phong thái văn minh lịch sự, không chen lấn xô đẩy như thường thấy ở các rạp chiếu bóng hay bến xe, nhà ga. Rạp khá rộng, ghế xếp từ trên cao xuống dần theo kiểu triền dốc. Khán giả được phát mỗi người một quạt giấy, đúng là rạp nóng thật. Mấy chiếc quạt trần chạy cầm chừng như tiết kiệm điện.
Từ trên nhìn xuống: Một sân khấu nước rộng chừng 8x5m.

Giàn nhạc ngồi bên cánh trái. 4 nam 2 nữ, y phục cổ truyền. Mở màn lời giới thiệu ba thứ tiếng (Anh, Pháp, Việt). Lưu thủy kim tiền, chú Tễu hề rối ra chào, bốn rồng ra múa phun nước phun lửa, cò đi kiếm mồi không có, đứng rỉa chân.

Sau mỗi cảnh khán giả vỗ tay khen thưởng. Tiếp theo cảnh hai trâu cày bừa, hai người cấy lúa, cảnh câu ếch, bướm lượn hoa sen. Khi câu được ếch bị rắn đuổi.


Tuồng rối vinh qui (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)

Qua mục hai vợ chồng chăn vịt: hai đàn vịt con, bị con cáo bắt, cáo bị vợ chồng nhà kia đuổi chạy, nhảy tó leo lên cây, bộ điệu láu cá rất buồn cười. Cảnh thuyền câu hai rối, một rối nơm cá, một đàn cá năm con nhạy lượn, hai rối lặn xuống bắt, bị cá đè, cuối cùng thì nơm được một con. Cảnh Vua Lê trả kiếm cho thần Kim Qui. Cảnh trạng bái tổ vinh qui, mỗi màn một lối diễn rất linh động hoạt náo, thu hút người xem.
Động tác nhịp nhàng với nhạc, cái hay và tài tình của nghệ nhân là điều khiển thao tác của con rối rất ý nghĩa, nhịp nhàng theo nhạc, thỉnh thoảng lại tỏ ra ngớ ngẩn tinh nghịch khiến người xem không nhịn được cười. Cuối cùng các nghệ nhân chừng mươi người lội ra sân khấu chào trong tiếng pháo tay râm ran của khán giả.

Nhân nói về rối nước, tưởng cũng nên biết qua "Rối cạn."
Rối nước hay rối cạn, nói chung là hoạt động của múa rối dân gian Việt Nam, gắn liền với tín ngưỡng làng xã, một mặt để lễ bái thờ cúng thần linh - Thần Thành Hoàng mặt khác để góp vui cho khách trẫy hội. Những người tham gia trong phường rối là các nghệ nhân nghiệp dư, họ là những nông dân, thợ thủ công, lúc không vướng bận mùa màng, thì tham gia các sinh hoạt nghệ thuật, mỗi phường có một người đứng đầu gọi là ông Trùm.


Sân khấu trong rạp (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)

Ông Trùm tụ tập mọi người (họ là những người tình nguyện) cùng trao đổi, sáng tác và tập luyện các tiết mục, dựa theo nguyên tắc chung biểu diễn một số trò, tích truyện phục vụ đại chúng. Đó là những Phường rối, gánh rối dân gian được nhân dân thành lập và trân trọng gìn giữ lưu truyền đến ngày nay. Nghệ thuật Múa rối dân gian Việt Nam có: Múa rối cạn và múa rối nước.

Múa rối cạn

Nghệ thuật rối cạn dân gian phát triển rộng khắp cả nước với nhiều tên gọi: Miền Bắc: ổi, Lỗi, ổi lỗi, Khối lỗi, Rối, Múa rối, Trò, Trò máy,… Theo các dân tộc vùng cao: Mộc thầu hí (Nùng), Slương pất lạp (Tày), Mụa rội (Mường),… Miền Nam: Hát gỗ, Hát hình.

Múa rối cạn có nhiều thể loại khác nhau như: Rối tay, rối que, rối dây, rối bóng, rối mặt nạ, rối nhà mồ, rối lốt,… phần lớn các tích trò thường sử dụng các làn điệu chèo, ca trù, tuồng, nhạc cung đình,… để dẫn trò và biểu diễn.

- Rối tay: Ít dùng trên sân khấu, gặp nhiều trong nghi lễ chùa chiền. Rối tay thường được chế tạo đầu bằng gỗ, mình khâu vải (không tay), khi điều khiển nghệ nhân lồng bàn tay vào trong lòng khoét rỗng của đầu hoặc cầm một đoạn cán nối dài với cổ.

- Rối que: Rất phổ biến, nhỏ cỡ 30-35 cm. Đầu tạc liền với mình bằng gỗ, gồm cả tóc, tai, khăn, mũ, bàn tay bằng gỗ gọt liền cổ tay hoặc rời. Điều khiển bằng que tre, que sắt cắm vào mình và cổ tay luồn trong áo. Không có chân, cần tạc thêm đính ngoài. Cũng có nơi, có quân tạo hình cỡ lớn, kiểu hình nhân, đầu mình đan bằng nan dùng diễn thờ, xong đem đốt. Đặc biệt đồng bào Bana tạc hình nhân khá lớn bằng gỗ dùng trong lễ bỏ mả và sau lễ để lại trong nhà mồ. Trên sân khấu, nhiều quân rối dùng thêm dây mềm điều khiển phối hợp với rối que.


Ban nhạc (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)

- Rối máy: Rất thông dụng cả trong đồ chơi, trò chơi và sân khấu. Toàn thân được tạc bằng gỗ riêng từng bộ phận, nối với nhau bằng khớp lỏng. Thường dùng sơn vẽ mầu thay trang phục vải. Điều khiển bằng que, dây.
- Rối dây : Chỉ thấy xuất hiện ở vùng biên giới Cao Bằng với tên "Mộc thầu hí", "Slương pất lạp", đầu rối bằng gỗ, mình nan đan, bàn tay gỗ, bàn máy điều khiển bằng tre, dây tơ, dây gai mềm, không có chân. Rối dùng để diễn trò. Sân khấu dựng trên chòi làm sẵn ở các chợ, ở sòng bạc…

- Rối bóng: Mới phát hiện, xưa có ở tỉnh Kiên giang, có thể từ Campuchia truyền sang. Nay không còn.
- Rối mặt nạ: Mặt nạ được làm bằng giấy bồi, xốp, gỗ… được sơn vẽ theo tạo hình nhân vật, khi diễn có thể dùng tay điều khiển, hoặc đeo lên đầu người diễn.

- Rối lốt: Mới xuất hiện ở Việt Nam những năm gần đây, thường là người mặc lốt nhân vật để biểu diễn.
Trước kia rối nước chỉ diễn ngoài trời, gần gũi thiên nhiên, trong không gian mênh mông, trời, đất và nước có cây xanh, mây, gió, lửa, có khói mờ vương tỏa, ẩn hiện mái đình uốn cong và màu ngói đỏ, quả là một một hình ảnh độc đáo giữa thiên nhiên và con người. Ngày nay, múa rối nước Việt Nam, không chỉ bảo tồn mà đã được khai thác sâu, rộng hơn. Hiện nay, cả nước có 18 phường rối nghiệp dư và 5 Nhà hát, đoàn múa rối chuyên nghiệp. Hoạt động của các phường rối phần lớn vẫn theo hình thức phục vụ hội hè, đình đám…,các thành viên tham gia là nông dân trong làng, xã..


Nhà Hát Thăng Long (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)


Trong những năm gần đây, múa rối Việt Nam đã mạnh dạn thể nghiệm một số vở diễn với hình thức kết hợp giữa truyền thống và lối mới ngày nay, để đáp ứng và phù hợp với tiến trình phát triển xã hội.


Sân khấu nước (Trần Công Nhung/ Viễn Đông)

Rối nước vừa thực vừa hư, vừa sân khấu vừa cuộc đời, gắn bó với nhân dân Việt Nam như cây đa, bến nước, lời ru, cánh cò,… Sân khấu rối nước là sân khấu hội hè, lưu giữ nhiều sáng tạo nghệ thuật dân gian, kỹ thuật cổ xưa và nhiều sinh hoạt tinh thần, tập tục, lao động vật chất của cư dân trồng lúa nước Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước từ hàng nghìn năm nay.
Trần Công Nhung (2016)

Tin sách: Sách QHQOK bộ 16 tập (discount 50%). Đã có HAI tác phẩm mới: Vào Đời (350 trang), Tình Tự Quê Hương (250 trang) xin liên lạc tác giả qua email: trannhungcong46@gmail.com, hoặc Tel. (657)296-8727, (816)988-5040, hay thư về địa chỉ: 1209 SW. Hopi St., Blue Springs, MO. 64015 (USA)

 

Viết bình luận đầu tiên
Advertising
Bình luận trên Facebook

Bình luận trực tiếp