Vũ Đức Hiền / Viễn Đông
Ở nhiều tiểu
bang, người ta có thể hành nghề tài trợ địa ốc (loan officers) một cách dễ
dàng. Không những không cần chứng chỉ hay giấy phép hành nghề, người ta chỉ cần
hiểu qua loa về cách điền các mẫu đơn, hiểu sơ sơ về lãi suất là có thể tự vỗ
ngực: tôi là chuyên viên tài trợ địa ốc để kiếm tiền.
Bởi vậy, hàng năm,
có rất nhiều vụ kiện liên quan tới tài trợ địa ốc. Còn những vụ điều tra của
chính phủ các tiểu bang và liên bang, liên quan đến các vụ lừa lọc, gian dối
tài trợ địa ốc thì không thiếu.
Sau đợt thị trường địa
ốc tuột dốc, hàng triệu nhà bị ngân hàng tài trợ xiết nợ, không ít ngón tay chỉ
về hướng những kẻ môi giới tài trợ địa ốc không lương thiện, là đầu mối của
những vụ vay tiền dẫn đến mất nhà.
Bởi vậy, Quốc Hội đã
thông qua đạo luật “The Secure and Fair Enforcement for Mortgage Licensing Act
of 2008”, hay gọi tắt là SAFE Act, nhắm bảo vệ giới tiêu thụ kỹ lưỡng hơn và
loại trừ các người hành nghề tài trợ địa ốc không đáng tin cậy, bằng cách bắt
tất cả thi lấy bằng hành nghề của chính phủ liên bang.
Đây là một tiêu
chuẩn bắt buộc các tiểu bang phải theo, để có thể cấp giấy phép hành nghề, gồm
cả các điều kiện học kiến thức chuyên môn, bắt buộc bị sưu tra lý lịch, để tìm
hiểu xem có từng phạm tội gì không, nếu muốn hành nghề tài trợ địa ốc hay mở văn
phòng môi giới tài trợ địa ốc (mortgage brokers) .
Trên nguyên tắc, hạn
chót để các người hành nghề tài trợ địa ốc (cả loan officers lẫn brokers) phải
tuân hành theo luật mới từ cuối Tháng 7-2010. Tuy nhiên, thời gian được gia hạn
tại một số tiểu bang, để các địa phương này có thể hoàn tất thủ tục mà luật lệ
qui định. Chậm nhất, đến đầu năm tới, tất cả các chuyên viên tài trợ địa ốc và
những người chủ văn phòng môi giới tài trợ địa ốc muốn hành nghề, đều phải thi đậu
một chứng chỉ hành nghề của chính phủ liên bang.
Hơn nữa, khi được
cấp phép hành nghề, tất cả mọi ngừơi đều phải ghi tên vào một danh sách do
chính phủ liên bang kiểm soát. Theo luật, người tiêu thụ có thể lên internet,
dò theo danh sách này, để tìm tên người chuyên viên hay chủ văn phòng môi giới
tài trợ mà mình dự tính là khách hàng, để xem những người này có bị chính phủ
trừng phạt gì không, để tránh kẻ xấu, tránh bị lừa gạt tiền mất tật mang.
Từ nay, mọi người đã
có thể bắt đầu vào trang mạng của chính phủ có tên là “Nationwide Mortgage
Licensing System and Registry”, địa chỉ trang nhà là NMLSConsummerAccess.org để
tìm hiểu.
“Các tiểu bang đều
có luật lệ riêng để kiểm soát giới hành nghề môi giới tài trợ địa ốc, nhưng họ
kiểm soát rất linh động, từ chặt chẽ đến lỏng lẻo không cố định gì cả. Không
những vậy, có tiểu bang gần như chẳng kiểm soát gì.” Bill Howe, chủ tịch Hiệp
Hội Ngân Hàng Tài Trợ Địa Ốc phát biểu.
Rất nhiều người có
bằng hành nghề địa ốc kiêm luôn cả nghề chuyên viên môi giới tài trợ, tức ăn
tiền hoa hồng cả bán nhà lẫn môi giới vay tiền. Không ít người chưa sử dụng
thành thạo máy tính tài chính, được đồng nghiệp có kinh nghiệm, hoặc người chủ
văn phòng địa ốc (kiêm luôn môi giới tài trợ) chỉ dẫn sơ sài cách điền mẫu đơn,
cách tính số tiền trả nợ hàng tháng, là nghiễm nhiên trở thành chuyên viên của
cả hai ngành nghề. Nghề dạy nghề, sau những sai lầm ban đầu, thì sự hiểu biết
gia tăng theo thời gian và kinh nghiệm.
Vì không sợ mất bằng
hành nghề môi giới tài trợ, sự lạm dụng rất dễ xảy ra. Thiệt hại thường
nằm về phía khách hàng, tức người tiêu thụ. Nếu một chuyên viên tài trợ dụ được
khách hàng vay tiền qua một chương trình vay nợ nhiều nguy hiểm, (dù ông ta hội
đủ điều kiện để vay với lãi suất thấp hơn của một chương trình tốt), chuyên
viên tài trợ được thưởng công hậu hĩ cho nỗ lực thuyết phục con mồi.
Tương tự như vậy,
lãi suất thị trường là 4,5%, nhưng nếu dụ được khách hàng vay với lãi suất
4,75%, chuyên viên tài trợ được thưởng thêm tiền. Sự thiệt hại tài chính luôn
luôn nằm về phía người tiêu thụ, nên Quốc hội mới ngày càng siết chặt luật lệ,
làm cho những ai muốn trở thành chủ văn phòng môi giới tài trợ (brokers), hay
chuyên viên tài trợ địa ốc (loan officers), phải nhảy qua những cái rào cản cao
hơn, khó hơn.
Theo ước tính, có
thể đến 75% những người cần bằng hành nghề tài trợ địa ốc của liên bang sẽ thi
rớt, vì được hình dung là một kỳ thi khá khó khăn. Cho nên, nếu hiện nay nhìn đâu
cũng có thể thấy chuyên viên tài trợ địa ốc; nhưng từ năm tới, sẽ có thể dẫn đến
tình trạng thiếu người có bằng hành nghề, chỉ vì phần lớn đã phải từ bỏ loại
công việc họ có thể biết làm, nhưng không có chứng chỉ hành nghề hợp pháp theo
luật mới.
Vì lý do này, cũng
từ đầu năm tới, nếu như nhu cầu vay tiền vẫn còn nhiều, trong khi số người được
phép giúp khách hàng điền đơn vay tiền, trả lời các câu hỏi có tính kỹ thuật
chuyên môn, sẽ “biến mất” quá nhiều, sẽ có thể thiếu hụt chuyên viên tài trợ.
Huấn luyện và thi lấy bằng hành nghề của liên bang, đòi hỏi khá nhiều thời
gian, chứ không thể giải quyết nhanh chóng, nhất là kỳ thi sẽ thuộc loại khó.
Đạo luật SAFE Act
chỉ là một trong nhiều nỗ lực, mà hơn một năm nay, chính phủ và quốc hội liên
bang tìm cách để chống đỡ, giải quyết tình trạng thả lỏng của thị trường tài
trợ địa ốc. Nó là một trong những nguyên nhân chính, đã dẫn đến hàng triệu chủ
nhà bị xiết nợ mất nhà, chỉ vì họ đã vay phải các chương trình tài trợ nhiều
nguy hiểm, hoặc dù không đủ sức mà vẫn cứ cố mua lấy căn nhà bên trên khả năng
tài chính khiêm tốn của mình.
Thời gian gần đây,
chính phủ đã thay đổi tiêu chuẩn mà nhà tài trợ phải công khai các dữ kiện, con
số liên quan đến vụ vay nợ. Trước đây, Bản Công Khai Ước Tính Phí Tổn Vay Nợ
(Good Faith Estimate Disclosure) mà nhà tài trợ phải đưa trước cho người đứng đơn
xin vay nội 3 ngày từ khi nhận đơn, chỉ có một trang giấy. Bây giờ, nó kéo dài
thành 3 trang, với nhiều chi tiết hơn và dễ hiểu hơn. Với tài liệu này, người
xin vay nợ đối chiếu với bản kết toán cuối cùng khi ký giấy nợ chính thức trên
ấn chỉ HUD-1 Settlement Statement, để xem sự ước tính thành thật kia có đúng
là thành thật hay không.
Nhà tài trợ phải chờ
7 ngày sau khi đã cung cấp bản “Good Faith Estimate” mới được đóng hồ sơ vay
nợ. Nếu trong thời gian này lại có sự thay đổi quan trọng về lãi suất, bao gồm
cả phí tổn vay nợ (Annual Percentage Rate), nhà tài trợ phải cung cấp cho người
xin vay tiền bản “Good Faith Estimate” mới, và đồng thời phải chờ thêm 3 ngày
nữa mới được đóng hồ sơ.
Luật cải cách tài
chính mới được Quốc hội thông qua, cũng đưa ra các kiểm soát chặt chẽ hơn về số
tiền hoa hồng mà người môi giới tài trợ được phép hưởng, nhất là khoản tiền thưởng
gọi là “yield-spread premium”, (khi con nợ vay với lãi suất cao hơn thị trường,
hoặc vay qua các chương trình độc hại). Nhiều tổ chức bảo vệ người tiêu thụ tố
cáo nhiều lần, là khỏan tiền thưởng thêm này đã kích thích các chuyên viên tài
trợ lái khách hàng tới những chương trình xấu hay với lãi suất cao hơn.
Theo đạo luật cải
cách tài chính, chuyên viên tài trợ bị cấm không được hưởng hoa hồng dựa trên
mức lãi suất, thí dụ 5%, 6%, 7% v.v… mà chỉ được ấn định phần trăm ngay từ đầu,
dựa trên số tiền xin vay.