Giàu nghèo tại Việt Nam (kỳ 11)
David Nguyễn/Viễn Đông

Cuộc sống của những người mua bán nhỏ trên sông nước được gọi chung bằng cái tên rất thơ mộng “kiếp thương hồ”. Không giống như thời xưa, những người thuộc giới “thương hồ” thường là những thương gia giàu có. Ngày nay, giới thương hồ chỉ là những người không nhà không cửa, không ruộng không vườn… Họ dành dụm được một ít vốn rồi sắm một chiếc ghe… Tùy túi tiền mà đóng ghe lớn hay nhỏ. Họ mang theo vợ con, mua đủ thức hàng, từ hàng tạp hóa, nội thất, bếp múc, nước uống các loại, kể cả rượu và thuốc tây nữa… Nhưng hầu hết toàn là những loại không có nguồn gốc, hoặc là hàng nhái nhập cảng từ Trung Cộng. Rồi họ đến những nơi hẻo lánh trong “mê cung” vùng sông nước Cửu Long để bán cho người nghèo, người kém học thức.


Người buôn bán tạp hóa trên sông cũng thuộc tầng lớp nghèo, ít học thức. Vậy mà khi đến nơi nông thôn hẻo lánh họ trở thành “bác sĩ” lúc nào không biết… “Có bệnh cứ nói ra hết ra là qua bán đúng thuốc uống sẽ hết bệnh thôi, qua mát tay lắm không thua bác sĩ đâu nghe. Muốn uống thuốc tây cũng có, muốn uống thuốc nam, thuốc tàu, loại nào cũng có bán”. Nhiều trường hợp uống sai thuốc bị phản ứng phụ… có khi còn lâm bệnh nặng hơn… Nhưng rồi người bán có phải bác sĩ đâu mà thưa với kiện, bệnh nhân đành chịu thiệt.
Còn đối với những người sống bềnh bồng theo con nước lớn ròng, họ cũng đâu có được sự yên ổn. Gặp những ngày mưa to sóng lớn, con thuyền cứ lắc lư, bị nước tràn, bị mưa dột, không ngủ được là chuyện thường ngày.


Nhiều người dẫn con cái theo cùng sinh sống trên ghe nhỏ, chịu cảnh tù túng. Con cái không được học hành, những đứa trẻ thường dễ bị tai nạn, nhất là bị té xuống sông, chết ngộp.
Đôi lúc buôn bán ế ẩm không được tiền, những người này không dám mua xăng để chạy máy. Họ phải dùng sức để chèo chống.
Những gia đình sống kiếp thương hồ, họ cũng có cách tổ chức “cộng đồng”. Có khi cả mấy chục chiếc ghe ban ngày chia nhau đi bán, vài hôm sau lại gặp nhau nơi ngả ba sông nào đó, rồi cặp bè lại ăn nhậu.
Nhiều lúc buôn bán không được, họ chuyển sang nhận làm thuê, cắt lúa, rải rơm, mang theo vài tay lưới, cái chày để kiếm cá ăn hằng ngày.


Ở miền Tây sông nước có hàng chục những cái chợ nổi trên sông. Tập trung nhiều nhất phải nói đến chợ nổi đầu mối Cái Răng, Phong Điền (Cần Thơ), chợ nổi Ngã Năm (Sóc Trăng), chợ nổi Long Xuyên (An Giang), chợ nổi Trà Ôn (Vĩnh Long), chợ nổi Cà Mau, Năm Căn (Cà Mau)… Vào những ngày trước Tết, các chợ đầu mối này đông nghẹt thuyền ghe buôn bán nhộn nhịp. Đến chiều 29 Tết vẫn còn người neo thuyền buôn bán. Vì không có nhà cửa họ hàng, nên một số người trong giới thương hồ ăn Tết ngay trên sông. Nhiều ghe thương hồ đi một hai tuần, có khi cả tháng, mới về quê một lần.

Cuộc sống trên sông nước có nhiều cái tiện lợi nhưng cũng có rất nhiều điều bất lợi. Tiện lợi là nước dơ có thể xài thoải mái mà không phải đóng tiền. Giặt giũ, tắm rửa bất cứ lúc nào nước cũng có dưới sông. Ăn uống xong vứt rác xuống sông, hàng bông cải, củ, trái, hễ loại nào hư cũng cho thẳng ra sông. Đặc biệt là tiểu tiện cũng ngay dưới sông nơi mình bỏ neo. Có người đầu này tiểu tiện thì đầu kia múc nước lên sử dụng. Điều bất tiện là mọi sinh hoạt đều bị đóng khung trong không gian chật hẹp. Ghe đầy mùi hôi của dầu nhớt. Ghe nào cũng một mùi nấu ăn nồng nặc. Chưa kể nhiều ghe chở bán cá khô, nước mắm, nước tương chao… còn có mùi nồng nặc hơn. Sống với cái mùi ấy lâu ngày, họ đã quen.


Cuộc sống rày đây mai đó trên sông nước bềnh bồng… Những mảnh đời nghèo khổ của kiếp tha hương. Họ ngược xuôi buôn bán tảo tần, rốt cuộc con cái không được học hành, không nhà cửa, ruộng vườn ổn định. Số phận hẩm hiu kéo dài từ đời này qua đời nọ. - (VĐ)