Hoài Mỹ/Viễn Đông

WASHINGTON/DAMASCUS - Ngoại Trưởng Hoa Kỳ, bà Hillary Clinton Thứ Hai vừa rồi đã bầy tỏ nỗi băn khoăn mạnh mẽ về các bản phúc trình cho biết Nga vẫn yểm trợ chế độ của Tổng Thống Bashar al-Assad - và, theo đài Sky News, bà diễn tả việc ấy có thể làm cho tình hình càng tệ hại hơn nữa.
Bà Clinton kể: “Chúng tôi đã đối chất với người Nga trong nhiều cơ hội và đã yêu cầu họ ngừng ngay việc cung cấp vũ khí cho Syria... Chính quyền Nga bác bỏ việc họ chuyển giao vũ khí ấy và nói rằng không có gì được trao đổi giữa hai nước này liên hệ đến cuộc xung đột” - nhưng theo lời bà Ngoại Trưởng: “Theo tài liệu gần đây nhất mà chúng tôi nhận được, Nga hiện vận chuyển các phi cơ trực thăng, loại tấn công, xuyên qua biên giới vào Syria. Nếu điều này đúng sự thật thì nó sẽ làm cho cuộc xung đột leo thang một cách khốc liệt”.
Loại phi cơ trực thăng tấn công đã được sử dụng: Phó Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc (LHQ) đặc trách các công tác bảo vệ hòa bình, Hervé Ladsous, nhân dịp này cũng tiết lộ rằng LHQ đã nhận được sự xác quyết là xe tăng, cơ pháo và trực thăng tấn công đang được sử dụng. Đài BBC viết, ông Ladsous trình bầy: “Tình hình vốn đã tồi tệ càng lúc càng tồi tệ hơn. Nay đã có những chứng cớ là Syria đang lâm vào cuộc nội chiến”, và ông trình bầy là nhiều thành phố ở Syria nay đã nằm trong sự kiểm soát của phe đối lập và chính phủ mong muốn chiếm lại quyền kiểm soát ấy.
Khi nói về cuộc xung đột này, Phó Tổng Thư Ký LHQ xác nhận tin lực lượng quan sát viên LHQ đã bị bắn khi họ cố gắng di chuyển vào thành phố Haffa. Ông Hervé Ladsous là yếu nhân của LHQ đầu tiên đề cập đến cuộc xung đột này như một cuộc nội chiến.
Được biết, các quan sát viên LHQ hôm Thứ Hai đã tìm cách tiến vào Haffa sau khi có những báo cáo về sự gia tăng mạnh mẽ các hành động bạo lực ở thành phố này.
Putin chối dài: Vào cuối tuần qua, người Nga vẫn lập đi lập lại rằng việc Nga bán vũ khí cho Syria không mâu thuẫn với công pháp quốc tế. Mới đây trong một buổi họp báo ở Berlin, thủ đô Đức Quốc, Tổng Thống Vladimir Putin cũng vẫn đã bảo vệ lý luận vừa kể. Ông nói: “Nga không cung cấp loại vũ khí vốn có thể được dùng trong một cuộc tranh chấp dân sự”.
Nga, một đồng minh lâu đời và nước bán vũ khí trường kỳ cho Syria, vẫn tiếp tục quả quyết là họ chỉ đáp ứng các mối quan hệ có tính cách khế ước của họ mà thôi. Những chiếc phi cơ trực thăng mới có thể đến Syria đúng vào một thời điểm thích hợp của nhà độc tài Assad. Và như trên đã kể, Phó Tổng Thư Ký LHQ đặc trách công tác hòa bình, Hervé Ladsous, hôm Thứ Ba xác quyết rằng tình hình ở Syria đã leo thang đến cuộc nội chiến. Ông nhận định: “Sự kiện xẩy ra hoàn toàn rõ ràng là chính quyền Syria đã mất phần lớn lãnh thổ và nhiều thành phố vào tay phe đối lập và hiện họ đang ước ao lấy lại quyền kiểm soát”.
In tiền ở Nga: Thông tấn xã Reuters Thứ Hai vừa rồi cũng loan tin là người Nga không chỉ yểm trợ chế độ al-Assad bằng vũ khí mà còn cho phép chế độ này tiến hành việc in tiền ở Nga. Các biện pháp trừng phạt về kinh tế đã ngăn chặn các nguồn lợi tức của chế độ tàn bạo này. Và trong một nỗ lực tuyệt vọng để cứu vớt nền kinh tế vốn đã suy sụp trầm trọng, họ tìm cách in thêm tiền.
Thông thường Syria vẫn in tiền ở nước Áo; tuy nhiên, các biện pháp trừng phạt của EU (Liên Hiệp Âu Châu) đã buộc công việc này ngưng lại. Bởi vậy Syria lại một lần nữa cầu cứu Nga - vốn so sánh với Syria, Nga cũng bị nhiều người đánh giá là một chế độ chuyên quyền.
Tiền bạc là một trong những phương tiện bảo đảm lương bổng và những trách nhiệm công quyền khác vẫn có thể được thanh toán. Việc làm này đã thúc đẩy công tác in tiền theo chiều hướng lạm phát và bởi thế càng có thể củng cố mạnh mẽ hơn cơn khủng hoảng kinh tế. Một hệ quả khác nữa của các trận chiến là dòng người chạy loạn từ Syria sang quốc gia lân bang Thổ Nhĩ Kỳ. Bộ Ngoại Giao Thổ Nhĩ Kỳ hôm qua đã loan tin là hơn 2.000 cư dân Syria đã vượt biên giới chỉ trong vòng 48 tiếng đồng hồ vừa rồi.

Hoa Kỳ đe dọa quyền lợi của Nga ở Trung Đông
Trong những tuần lễ và những ngày gần đây, áp lực chống Nga đã gia tăng mạnh mẽ sau hai vụ tàn sát tập thể xẩy ra ở các tỉnh Houla và Hama. Nga cùng với Trung Cộng vẫn ngăn chặn ở Hội Đồng Bảo An LHQ các biện pháp trừng phạt Tổng Thống Bashar al-Assad và chế độ của ông ta. Bao lâu nay người Nga vẫn cung cấp vũ khí cho các lực lượng Syria. Đài BBC viết, nhưng nay Hoa Kỳ và Ngoại Trưởng Hillary Clinton đã bất mãn đối với sự góp phần mạnh mẽ của người Nga vào cuộc xung đột ở Syria. Thứ Ba vừa rồi trong buổi hội họp ở Brookings Institution tại thủ đô Wahsington, bà Clinton đã hướng cuộc tấn công gắt gao khác thường vào Nga. Lại một lần nữa Mạc Tư Khoa quả quyết vũ khí mà Nga bán cho Syria không thể được dùng vào việc triệt hạ những người chế độ. Bà Hillary Cliton đã mô tả luận điệu này là “rõ ràng không đúng sự thật”. Hơn nữa, bà còn cảnh cáo Mạc Tư Khoa là họ sẽ bị mất năng lực hoạt động ở Trung Đông nếu Nga không góp phần vào việc chấm dứt cuộc xung đột ấy. Nữ Ngoại Trưởng Hoa Kỳ giãi bầy: “Mối quan hệ của chúng tôi với Nga vốn đã có đặc tính xây dựng nhiều hơn, tuy nhiên chúng tôi vẫn bất đồng về cách thức giải quyết tình trạng ở Syria, nơi mà dân chúng bị thảm sát hàng ngày”. Bà Clinton nhấn mạnh tiếp theo là cuộc xung đột này đang tiến gần đến một cuộc nội chiến toàn diện.
Hoa Kỳ có thể ngăn chặn cán cân thương mại của Nga: Chuyên gia về Syria và là nhà nghiên cứu Trung Đông, Giáo Sư Kai Kverme hôm qua đã giải thích với thông tấn xã NTB là người Mỹ có nhiều cơ hội để làm tê liệt các nguồn lợi của Nga ở Trung Đông: “Hoa Kỳ rất mạnh về quân sự nên trên nguyên tắc họ có thể làm bất cứ gì. Họ có thể chọn việc hành động ở bên ngoài khuôn khổ LHQ và có thể ngăn chặn mậu dịch của Nga ở Syria bằng các tầu chiến”. Nhưng ông Kverme nhận xét thêm: “Tuy nhiên Nga không có nhiều quyền lợi lớn lao ở Trung Đông, trừ ở Syria. Chính vì vậy mà họ vẫn bác bỏ mạnh mẽ việc sử dụng quyền lực quân sự đối với chế độ Assad”.
Chuyên gia Kai Kverme cho rằng người Nga từ lâu vẫn chơi nước cờ cao mỗi khi họ bác bỏ các hình thức hành động đối với chế độ ở Damascus. Thế nhưng: “Nga khởi sự bị cô lập. Về phía các cường quốc chỉ có Iran và phần nào Trung Quốc ủng hộ chế độ ấy. Tuy nhiên Trung Quốc chỉ có một lập trường lý thuyết trong việc hợp tác với Nga; họ sẽ xoay chiều ngay nếu Nga thay đổi lập trường”.
Nga tố Hoa Kỳ viện trợ cho phe nổi dậy: Những khi Ngoại Trưởng Nga Sergj Lavrov bênh vực việc Nga bán vũ khí cho Syria thì ông đồng thời cũng tố cáo người Mỹ vẫn cung cấp vũ khí cho kháng chiến quân. Lời của ông Lavrov: “Họ tiếp tế cho phe đối lập Syria những vũ khí vốn có thể được dùng trong cuộc chiến tranh chống lại chính phủ Damascus”.
Nhà khảo cứu Kverme cho rằng quả không khó tin là người Mỹ có đóng góp vũ khí vào cuộc xung đột này: “Hoa Kỳ tham dự tích cực nhiều hơn là thế giới vẫn nhận thức; tuy nhiên, không chắc chắn ở mức độ nào họ cung cấp trực tiếp vũ khí cho những người nổi dậy. Việc này trước hết phát xuất từ Saudi-Arabia và Qatar; nhưng dù sao thì vẫn chỉ là khẩu chiến (giữa Mỹ - Nga) mà thôi”.
Có thể lan rộng: Nhà khảo cứu Trung Đông Kai Kverme trình bầy với NTB là ông “tin vững vàng hơn bao giờ hết” là chế độ ở Syria sẽ thua; dù vậy, ông cũng nhấn mạnh rằng hiện có một nỗi lo sợ thực tế là cuộc xung đột này có thể lan sang các nước lân bang ở Trung Đông. Ông Kai Kverme đang công tác ở Lebanon. Theo nhận định của ông: “Chế độ này sẽ không bao giờ chấp thuận một giải pháp chính trị bởi vì nó bao gồm hệ quả họ bị mất quyền lực. Nay bằng mọi cách họ chiến đấu trong tư thế bị dồn vào chân tường và lợi thế của chế độ này là mối đe dọa gây bất ổn cho các nước lân cận. Theo lời của chuyên gia Kverme: “Chính phủ ở Lebanon do các sức mạnh thân Syria bá chủ với Hizbollah đứng mũi chịu sào. Chế độ ở Iraq cũng thân Syria. Mối nguy hiểm là cuộc xung đột này có thể biến chuyển mà nguyên nhân chính là người Mỹ và Âu Châu bao lâu vẫn đứng ngoài”.
Trong bản phúc trình mới nhất “Deadly Reprisat”, tổ chức Amnesty International (Ân Xá Quốc Tế) quả quyết đã có những bằng chứng rõ ràng về các tội ác chiến tranh và tội ác chống lại nhân loại của quân đội Syria và các toán bán quân sự trung thành với chế độ. Theo các nhà hoạt động Syria thì nay đã có trên 12.600 người bị thiệt mạng kể từ ngày cuộc xung đột khởi phát vào tháng 3 năm ngoái, trong khi LHQ ước lượng trên 10.000 người.

Đặc Phái Viên LHQ Kofi Annan lo thuyết trình về việc nuôi cá
Hôm Thứ Hai vừa rồi, như trên đã kể, nhân vật điều hành công tác bảo vệ hòa bình LHQ, ông Hervé Ladsous, lần đầu tiên đã dùng từ ngữ “nội chiến” để mô tả tình trạng bạo lực leo thang không ngừng ở Syria. Cuộc nổi dậy chống Tổng Thống Bashar al-Assad đã diễn ra trên 450 ngày, và nhóm quan sát nhân quyền Syrian Observatory for Human Rights nói với thông tấn xã AFP là ít nhất 70 người đã bị giết chỉ nội trong ngày Thứ Tư, 13 tháng 6. Cựu Tổng Thư Ký LHQ Kofi Annan hồi tháng 2 đã được đề cử làm Đặc Phái Viên ở Syria; và chiều Thứ Hai vừa rồi, tùy viên báo chí của ông Annan ở LHQ đã phát biểu là đã diễn ra “nỗ lực triệt để” để buộc các bên trong cuộc xung đột phải tôn trọng kế hoạch 6 điểm về Syria của ông Annan. Cũng vào Thứ Hai, báo cáo viên đặc biệt của LHQ xác quyết là quân nhân Syria vẫn tra tấn và giết trẻ em trong cuộc tranh chấp tàn bạo này.
Nói về sinh hoạt chăn nuôi: Thế nhưng, trưa Thứ Hai, một chiếc phi cơ riêng đã đáp xuống phi trường Sola của thành phố Stavanger, miền Nam Na Uy. Trên máy bay có Đặc Phái Viên LHQ Kofi Annan. Thế nhưng đây không phải chiến tranh ở Syria là động lực mang ông đến thành phố yên bình nay. Ông Annan đã “qua đêm” ở Stavanger để hôm sau trong một hội nghị riêng tư ông sẽ thuyết trình về ngành kỹ nghệ nuôi cá. Những người hiện diện phải đóng một món tiền lớn lao để được tham dự với điều kiện không ai được đặt câu hỏi nào về Syria. Giới truyền thông không được phép chụp hình. Ở bên ngoài phòng hội ngay từ giây phút đầu đã có một đám đông - Nhóm Yểm Trợ Syria - biểu tình nhưng hình như ông Đặc Phái Viên LHQ không biết có vụ này.
Hội nghị ở Stavanger qui tụ 430 nhà lãnh đạo ngành chăn nuôi và do công ty Nutreco Hòa Lan tổ chức cộng với công ty chi nhánh Na Uy Skretting. Nutreco sản xuất thực phẩm cá và công ty này có doanh thu hàng năm trung bình là 35 tỉ đồng Kroner Na Uy tương đương 5,5 tỉ Mỹ kim.
Trong bài thuyết trình, ông Annan đã nói về phương thức mà ngành công nghiệp này “có thể góp phần vào việc nuôi sống thế giới” và kỹ nghệ này vẫn có “một tiềm năng của sự phát triển bền vững”.
Sau buổi thuyết trình, ông Kofi Annan đã dùng bữa trưa với các nhân vật đại diện công ty và ban tổ chức; sau đó ông đã “biến mất” ở cửa sau tòa nhà. Thông tấn xã NTB viết, ông đã lên một phi cơ riêng khác để bay sang Frankfurt, thành phố thương mại của Đức.
Tùy viên báo chí của ông Annan ở LHQ, Amad Fawzi viết trên trang mạng điện tử là “thỏa ước của ông Annan với LHQ ấn định là ông vẫn có thể tiếp tục các phần việc khác như bình thường” - và: “Tuy nhiên ông Anan vẫn tham khảo liên tục về cuộc khủng hoảng Syria trong thời gian ông ở Stavanger, Na Uy”.
Phải chăng ông Kofi Annan đã mất tin tưởng vào chính kế hoạch của ông?
Chuyên gia về Syria, Giáo Sư Kai Kverme, cho là những việc ưu tiên của ông Kofi Annan có thể mang lại cảm tưởng là ông đã mất niềm tin vào chính kế hoạch hòa bình của ông.
Đặc Phái Viên LHQ ở Syria, Kofi Annan, đã sử dụng gần 2 ngày vừa rồi, để thuyết trình - được trả thù lao - về kỹ nghệ chăn nuôi ở Stavanger, Na Uy. Việc này diễn ra cùng ngày mà LHQ, lần đầu tiên, thảo luận về tình hình ở Syria như một cuộc nội chiến.
Theo nhà khảo cứu Kverme, sự việc này gây chú ý và đặt một dấu hỏi khi ông Kofi Annan đã chọn việc đi Stavanger khi vai trò của ông là Đặc Phái Viên LHQ vốn quan trọng hơn bất cứ gì. Từ Lebanon qua đường dây điện thoại, Giáo Sư Kverme phát biểu: “Quả rất đặc biệt khi người ta vận hành thứ sinh hoạt ấy (thuyết trình về thương nghiệp chăn nuôi) trong khi người ta mang nặng một tình trạng hết sức nghiệm trọng ở Syria. Tình trạng diễn tiến từ đau đớn đến tệ hại hơn và kế hoạch 6 điểm của ông Annan chưa một chút nào được thực thi”.
Trong hai ba ngày qua ván cờ chính trị về Syria đã trở nên vô cùng căng thẳng. Hoa Kỳ quả quyết Nga cung cấp loại trực thăng tấn công cho Syria; điều mà Ngoại Trưởng Hillary Clinton cho là góp phần vào việc làm cho cuộc xung đột leo thang hơn nữa.
Chính Nga cũng đã phát biểu là kế hoạch của ông Annan là giải pháp duy nhất ở Syria. Trong khi phe đối lập ở Syria bầy tỏ cảm nghĩ là họ không còn xem kế hoạch 6 điểm ấy là một giải pháp khả tín.
Giáo Sư Kai Kverme cho là Đặc Phái Viên LHQ nên sử dụng tối đa thời giờ vào việc tìm kiếm một giải pháp mà các bên có thể cùng chấp nhận thay vì đi thuyết trình về kỹ nghệ chăn nuôi. Phải chăng những việc ưu tiên khác của ông Annan có thể được diễn giải như một dấu hiệu là ông đang mất dần niềm tin vào kế hoạch hòa bình của chính ông? Nếu quả đúng thật thì hiện vẫn không có một “Plan B” nào ngoài kế hoạch 6 điểm cũ. – (HM)

Viendongdaily.com và tác giả giữ bản quyền bài trên trang này. Xin đừng trích đăng dưới bất cứ hình thức nào.