Saturday, 21/05/2016 - 09:21:06

Hồ Sơ Panama và Việt Nam

Bài NGUYỄN PHƯƠNG

Từ tháng trước khi bộ tài liệu được mệnh danh là Hồ sơ Panama xuất hiện, nó đã gây nhiều tiếng vang, nêu lên nhiều nghi vấn, khuấy động nhiều đồn đoán, nhưng chưa dẫn đến nhiều sự việc cụ thể. Đáng chú ý nhất là sự từ chức của Thủ Tướng Sigmundur David Gunnlaugsson tại Iceland phần nhiều được cho là vì tác động của tập tài liệu này.
Lý do đầu tiên là thời gian một tháng quá ngắn ngủi để có kết luận về những nhân vật có tên trong hồ sơ và hoạt động tài chính của họ, thường rất khó truy tìm cặn kẽ. Lý do thứ hai là số lượng tài liệu khổng lồ có thể giúp trong việc săn lùng hành vi tội phạm nhưng cần thời gian nghiên cứu. Hồ Sơ Panama bao gồm 11 triệu tài liệu, tổng cộng 2.6 terabyte dữ kiện. Một vụ rò rỉ thông tin lớn nhất nhì cho đến nay là vụ tin tặc phát tán điện thư nội bộ của hãng phim Sony, tổng cộng 230 gigabyte, tức khoảng sức chứa của một máy vi tính hiện nay, có nghĩa hồ sơ Panama lớn gấp 10 lần vụ rò rỉ của Sony.

Để rò rỉ một lượng thông tin lớn như thế, từ hãng luật Mossack Fonseca chuyên về tổ chức công ty ở ngoại quốc lớn hàng thứ tư thế giới của Panama, dĩ nhiên không phải là chuyện dễ dàng. Bắt đầu ở một tờ báo Đức và một nhân vật ẩn danh, nó kéo dài 1 năm và hơn 100 tờ báo, 400 nhà báo. Giờ đây, việc còn lại là tìm tòi trong số tài liệu ấy những người đã dùng Mossack Fonseca để vi phạm luật cách này hay cách khác, và bắt họ đối mặt với công lý.

Đấy là chuyện lý tưởng. Trên thực tế, có thể sẽ có rất ít người phải liên lụy pháp luật vì những tiết lộ trong Hồ sơ Panama. Tấ cả dịch vụ Mossack Fonseca và những công ty tương tự cung ứng đều có danh nghĩa hợp pháp. Lần tìm từ những thứ hợp pháp đến những thứ không hợp pháp và đủ chứng cứ để gắn liền hai bên, chuyện ấy không dễ, nếu không nói là rất khó. Ngoài ra, những cái tên nổi bật trong Hồ Sơ Panama cũng là những người có tiền, có quyền, có thế, nhiều cách tránh né cả hai chuyện điều tra và liên lụy.

Vả chăng, một trong những dịch vụ khiến những công ty như Mossack Fonseca được chuộng chính là sự bí mật danh tính qua những kiểu phù phép như công ty vỏ bọc, trương mục ẩn danh và bảo mật thông tin. Năm 2015, Mossack Fonseca chỉ biết danh tính thực sự của chủ nhân 204 trong số hơn 14 ngàn công ty họ đã giúp thành lập ở Seychelles, một trong những nơi “ẩn trú thuế” toàn thế giới.

Những cái tên Việt “hân hạnh” được vào Hồ Sơ Panama gồm có 189 cá nhân, 185 địa chỉ, 23 tổ chức và cá nhân môi giới. Cũng như đa số chính phủ các nước khác, giới chức Việt Nam, chính xác là Tổng Cục Thuế, nói rằng sẽ lập tổ công tác điều tra, hay nói lịch sự hơn là “thận trọng làm rõ việc trốn thuế hay không” (trích trang vietnamnet.vn) của những cá nhân và tổ chức Việt có tên trong hồ sơ.

Trong một bài phỏng vấn cũng trên trang mạng vietnamnet.vn, ông Nguyễn Văn Phụng, Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế doanh nghiệp lớn, Tổng Cục Thuế, Bộ Tài Chính đã trả lời sơ lược quá trình nhận định và điều tra thường lệ. Đầu tiên là thu thập được thông tin doanh nghiệp từ danh sách đó rồi tìm hiểu sâu thêm, rồi đối chiếu với thông tin của quốc tế (bao gồm Hồ Sơ Panama), rồi kiểm lại với các cơ quan chính phủ khác về đầu tư, phòng chống tham nhũng; với ngân hàng là chỗ chuyển tiền…trước khi có kết luận.

Ông Phụng cũng nhắc đến luật chuyển tiền ra vào cửa Việt Nam, mỗi lần đều phải xin phép, nêu lý do, trình tài liệu, v.v.. Thắc mắc chính yếu là Tổng Cục Thuế có mở cuộc điều tra dựa trên danh sách trong Hồ Sơ Panama hay không thì ông Phụng trả lời nước đôi: Chức năng thanh tra, kiểm tra là chức năng thường nhật của cơ quan thuế; phải phân tích các cơ sở dữ liệu trước khi cho vào danh sách kiểm tra; cần nói rõ ai trong Hồ Sơ Panama là minh bạch, ai là không; chúng ta cần tỉnh táo, thận trọng. …Tóm lại có điều tra hay không và điều tra cái gì, chỉ có Tổng Cục Thuế mới biết.

Một vài nhân vật đã có tiếng “đại gia” của giới doanh nghiệp Việt có tên trong Hồ Sơ Panama đã được phỏng vấn hoặc tự động lên tiếng đều cho rằng sự có mặt của họ trong hồ sơ là “bình thường” từ hoạt động làm ăn. Mặt khác, sự hiện diện của họ có thể không chỉ dừng ở đó, mà có thể lẩn khuất đằng sau những cái tên khác. Một bài mới đây trên trang mạng laođong.com.vn đã viết về khả năng những cái tên “ma”, địa chỉ “ma” trong danh sách. Chẳng hạn, một vài địa chỉ nhà ở Hà Nội là địa chỉ “ma”, không có trên bản đồ hành chính. Hoặc địa chỉ đúng nhưng khi hỏi về cái tên liên quan thì không ai nhận là biết, kể cả người đang sống tại địa chỉ ấy.
Cũng cần nhớ rằng Mossack Fonseca chỉ mới là công ty thứ tư trong thể loại dịch vụ lập công ty ở ngoại quốc. Những doanh nhân và quan chức Việt không lọt Hồ Sơ Panama cũng có thể nằm trong danh sách của các công ty cùng loại khác chưa bị rò rỉ. Hồ Sơ Panama ở Việt Nam cũng như những nước khác có thể không dẫn đến nhiều sự kiện cụ thể, nhưng ít nhất cũng góp phần nâng cao nhận thức về tầm mức những hoạt động tài chính không minh bạch lắm của giới giàu có, cũng như tầm mức của việc tuồn tài sản ra nước ngoài thay vì đầu tư vào kinh tế trong nước.

Ở Việt Nam, đây có thể là chuyện cần thiết, để tránh con mắt dòm hành của nhà nước và khả năng bị lây họa vì rốt lại chính quyền Việt vẫn có thể nổi hứng đâm ngược các nhà tư bản lúc nào không ai biết.

 

Viết bình luận đầu tiên
Advertising
Advertising
Bình luận trên Facebook

Bình luận trực tiếp