Hoài Mỹ

Như quí vị đã biết, Ủy ban Nobel Hòa Bình Na Uy năm nay đã quyết định trao giải Nobel Hòa Bình-2008 cho cựu tổng thống Phần Lan Martti Ahtisaari để vinh danh các nỗ lực hòa giải của chính khách lão thành này nhằm mang lại hòa bình, điển hình như ở Phi châu, tại Đông-Timor và Kosovo...

Buổi lễ trao giải Nobel Hòa Bình sẽ diễn ra trọng thể tại thủ đô Oslo vào thứ Tư tuần này, ngày 10.12.2008. Tuy vậy dư luận vẫn chưa nguôi bàn thảo về quyết định nói trên của Ủy ban Nobel Hòa Bình Na Uy mà nguyên nhân chính là vấn đề nhân quyền ở Trung quốc qua hình ảnh biểu tượng Hu Jia, người bất đồng chính kiến với đảng cộng sản và nhà nước Trung cộng.

Ông Hu Jia đã không được trao giải Nobel Hòa Bình (như phần đông dư luận tiên đoán và đã tin tưởng). Thế nhưng nhà tranh đấu nhân quyền Trung Hoa này đã được quốc hội Âu châu trao giải Nhân Quyền của Liên Hiệp Âu Châu (EU): Giải Sakharov. Nhiều người cho rằng chiến dịch tranh đấu nhân quyền đã không gây tác dụng đối với giải Nobel, và Ủy ban Nobel Hòa Bình năm nay đã không muốn biểu lộ cách diễn giải truyền thống về quan niệm hòa bình. Người ta vẫn nhớ nhà vật lý nguyên tử Andrej Sakharov thuở sinh thời đã từng tranh đấu cho nhân quyền trong khối Sô Viết và từng bị chính quyền cộng sản theo dõi và gây rất nhiều phiền phức, hạn chế việc đi lại, kể cả đe dọa mạng sống của khoa học gia này. Nhưng Andrei Sakharov đã không chịu lùi bước, trái lại liên tục tranh đấu bằng mọi phương cách bất bạo động, bất chấp mọi hiểm nguy. Và bởi thế ông đã được trao giải Nobel Hòa Bình. Và một giải thưởng đã được EU thành lập để vinh danh công nghiệp của ông với chính tên gọi của ông.

Khoảng giữa năm nay một là bởi lo sợ hậu quả, hai là bởi đã phần nào ”đánh hơi” được ý định (?) của Ủy Ban Giải Nobel Na Uy, Trung quốc đã vội tìm cách ngăn chận qua việc bầy tỏ mạnh mẽ sự chống đối việc trao giải Nobel Hòa Bình năm 2008 cho ông Hu Jia hay những nhân vật bất đồng chính kiến Trung Hoa khác. Người ta cảm thấy khôi hài khi thấy Bắc Kinh như ”múa gậy vườn hoang” trong khi Ủy ban Giải Nobel Na Uy chưa hề tuyên bố bất cứ gì về giải Nobel năm nay. Mặc dầu vậy trong các buổi thảo luận ở Na Uy đã có những ý kiến ”nhắc nhở” rằng Trung quốc có thể phản ứng bằng cách trừng phạt quyết liệt hơn nữa các nhà tranh đấu ấy. Ngoài ra các quyền lợi của Na Uy cũng bị thiệt hại do việc trả thù của chế độ cộng sản độc tài sắt máu này. Trung quốc vốn quan trọng đối với Na Uy. Nhưng nhìn lại quá khứ, giải Nobel Hòa Bình dưới thời chiến tranh lạnh vẫn được trao cho ông Andrej Sakharov như một thách đố chính quyền Sô Viết. Năm 1991 bà Aung San Suu Kyi ở Miến Điện cũng đã được trao giải thưởng cao quí này như một thông điệp gửi đến chế độ quân phiệt. Xa hơn nữa, Carl von Ossietzky được giải Nobel Hòa Bình khi Adolph Hitler của nước Đức đã tước đoạt mọi tự do của nhà tranh đấu này. Thời đó giải thưởng Nobel Hòa Bình đúng là một phương tiện bảo vệ bằng cách thông báo cho các nhà cầm quyền độc tài rằng thế giới vẫn theo dõi mọi hành động của ông ta và hằng quan tâm tới nạn nhân mặc dù đương sự tỏ ra ”bất cần thiên hạ”. Nhưng vào giai đoạn ấy Na Uy ít giao thương với Sô Viết so với Trung quốc ngày nay.

Ông Hu Jia đầu năm nay đã bị nhà nước Trung cộng bắt giữ và xử phạt 3 năm 6 tháng tù ở về tội gọi là ”âm mưu lật đổ chính quyền”, một công thức vu cáo cổ điển trong một nước độc đảng. Ông Hu Jia đã hoạt động do sự quan tâm của ông về nhân quyền và sự đe dọa của chứng nan y AIDS. Ông cùng với người vợ, bà Zeng Jinyan, sử dụng internet để truyền bá những tư tưởng và mục đích việc làm của họ. Ông đối chất với chính quyền bằng các dẫn chứng về những gì mà người dân Trung quốc đáng lý được quyền hưởng, nhưng nay, họ đã bị chế độ cộng sản triệt hạ tất cả.

Ngoài ra, Trung quốc cũng đã cảnh cáo việc trao giải Sakharov cho ông Hu Jia, và phiền trách quốc hội Âu Châu về việc mà họ gọi là ”can thiệp thô bạo vào nội vụ của Trung quốc”. Tuy vậy, chủ tịch Hội Đồng-EU, ông José Manuel Barroso vẫn đã lên đường sang Bắc Kinh để thảo luận với chính quyền Trung quốc về cơn khủng khoảng tài chánh-kinh tế toàn cầu hiện nay. Và đấy mới là đề tài chính yếu. Ngược lại, một nhà tranh đấu bất đồng chính kiến được hạ xuống ưu tiên bậc nhì.

Âu châu và Hoa Kỳ đã bầy tỏ sự lo lắng về số phận của ông Hu Jia và các nhân vật đối lập khác ở Trung quốc. Ông Raymond Johansen, thứ trưởng ngoại giao Na Uy đã hướng dẫn một phái đoàn sang Bắc Kinh nhân dịp khai mạc Hội nghị Na Uy-Trung quốc năm nay về nhân quyền.

Dư luận ở Na Uy nói chung vẫn ca ngợi và nhiệt liệt ủng hộ các nhà đối lập nhưng không mấy tin tưởng rằng họ có thể thay đổi Trung quốc. Họ có thể là những người truyền bá thông điệp về một tương lai - giống như nhà vật lý Andrej Sakharov đã chứng tỏ rằng ông ta có lý hơn chủ tịch đảng cộng sản Sô Viết đương thời Leonid Brevnev. Nhưng tương lai của Trung quốc không phải bây giờ.

Douglas Paal thuộc tổ chức Carnegie mô tả sự khác biệt giữa một tân Nga sô với một Trung quốc mới như sau: ”Vladimir Putin cố gắng nói với thế giới rằng chúng tôi trở lại”. Và ông ta đã chứng minh bằng hành động xâm lăng Georgia. Còn Trung quốc nói: ”Chúng tôi trở lại” bằng cách nỗ lực tổ chức thành công tốt đẹp Thế Vận Hội Mùa Hè (Olympic).

Tây phương vốn có thái độ mang đặc tính nguyên tắc về dân chủ và nhân quyền. Thái độ này được biểu lộ một cách tượng trưng qua các giải thưởng hòa bình-và nhân quyền. Thái độ thật sự xây dựng trên các nhà bất đồng chính kiến nhưng không phải trên các đại biểu của nhân dân Trung quốc hay nhân vật nắm quyền thiết lập sự phát triển. Theo những nhận định phổ thông, đa số người Hoa đặt ưu tiên về sự cải thiện vật chất rồi tới quyền hành của những kẻ cầm quyền. Họ lo sao cho sự phát triển kinh tế sẽ thay đổi Trung quốc dần dần, trong khi đó Tây phương cũng được hưởng lợi sự phát triển này. Trong kỳ Thế Vận Hội ở Bắc Kinh vừa qua, Tây phương đã gặp khó khăn giữa nhiều thành phần lực sĩ tham dự công khai ủng hộ những người đối lập và giữa ý muốn vun trồng tình hữu nghị với chính quyền Trung quốc.

Đối với khối Sô Viết, Tây phương xưa kia đã cố gắng giảm thiểu sự căng thẳng hầu bảo đảm hòa bình giữa Đông và Tây. Tư tưởng ”muốn canh tân ở phía Đông” hẳn chỉ có những ai ngây thơ mới tin tưởng trước khi ông Mikhail Gorbatsjov đổi mới được thật sự bằng cách khai tử khối Sô Viết. Trung quốc ngày nay rất quan trọng và trong một sự phát triển mạnh mẽ như vậy thì Tây phương bắt buộc phải đặt trọng tâm vào kế hoạch hợp tác đồng thời tin tưởng vào sự phát triển ấy.

Nhật báo Pháp ngữ Le Monde hồi trung tuần tháng 10 vừa qua đã viết rằng ông Hu Jia là người can đảm và xứng đáng nhận giải Sakharov. Trên trang nhất, tờ Le Monde cũng nhấn mạnh rằng quốc hội Âu châu đã bầy tỏ sự can đảm trong chiều hướng ngược lại với quyết định của Ủy ban Giải Nobel Hòa Bình Na Uy. Tuy vậy EU vẫn không thay đổi đường lối đối với Trung quốc. Nhật báo Le Monde xác quyết rằng việc trao giải Sakharov cho ông Hu Jia, kẻ thù của chế độ, không chắc sẽ đem lại những sự thay đổi mong ước. Theo đó việc đối thoại giữa Tây phương và Trung quốc về nhân quyền vẫn tiếp tục đông cứng. Cũng vậy, cả ông Hu Jia lẫn người Na Uy hay Âu châu cũng chẳng thể tạo nên một tác dụng nào lớn lao đáng kể. Chỉ một điều trông chờ là chính chế độ ấy tự giác, tư tác động vào chính họ. Trung quốc sẽ học được gì để điều hành một xã hội tân tiến, nhưng hẳn chế độ chuyên quyền này không để bị bên ngoài ấn định những gì chứa đựng bên trong. Chân lý của Trung quốc là: Sự cới mở đòi hỏi việc kiểm soát. Chỉ như vậy thôi! Đó là tiếng vọng từ học thuyết ở Bắc Kinh.

Vien Dong Daily News