Saturday, 07/05/2016 - 10:32:31

Giải đáp có cũng như không trong vụ cá chết ở miền Trung (kỳ 3)

Bài NGUYỄN PHƯƠNG

Cuối tháng Tư, cuộc họp báo “nhanh kỷ lục, không phóng viên nào được dặt câu hỏi” (trích trang mạng tintuc.vn) về nguyên nhân cá chết hàng loạt diễn ra trong vòng 10 phút và không đưa ra được nguyên nhân nào cụ thể.

Để hoàn toàn công bình, tìm ra nguyên nhân cá chết hàng loạt trong trường hợp này có thể không dễ dàng. Các bộ và chuyên gia vào cuộc khá trễ, nên có thể những điều kiện và tác nhân dẫn đến cá chết hàng loạt đã không còn rõ ràng, những mẫu nước, cá có thể đã biến đổi qua thời gian hoặc lẫn lộn thêm những độc tố sinh ra từ chính hiện tượng cá chết.

Vả chăng, cuộc họp báo xảy ra chỉ vài ngày sau khi các chuyên gia thực sự bắt đầu thử nghiệm, nên có thể chưa đủ thời gian để có câu trả lời. Chiều ngày 27/4, ngày của cuộc họp báo, thoạt tiên đã có thông báo cuộc họp báo bị hủy, nhưng có lẽ vì dư luận xôn xao, nên tối ngày 27/4, gần 9 giờ tối cuộc họp bào mới bắt đầu, và ông thứ trưởng Bộ Tài nguyên và môi trường Võ Tuấn Nhân đã bị đưa vào vị thế rối bông nói những lời vớ vẩn mơ hồ.

Cuộc họp báo nói trên, như thế, chỉ là “cho có lệ”, với những câu trả lời lấp liếm. Điều tệ hại nhất là quan chức và chuyên gia Việt không có đủ can đảm và tinh thần trách nhiệm để nhận rằng mình chưa biết nguyên nhân, cần thêm thời gian hoặc và nên thử cầu viện sự giúp đỡ của chuyên gia nước ngoài. Tuy chính quyền Việt không hẳn “chính thức” tuyên bố cần chuyên gia nước ngoài, khi trả lời phỏng vấn vào cuối tháng 4 thì Bộ trưởng Bộ Tài Nguyên và Môi Trường Trần Hồng Hà, ngoài việc “nhận khuyết điểm” về sự đáp ứng chậm chạp và không hiệu quả bao nhiêu của “các cơ quan chức năng” bao gồm bộ của ông, cũng nhận là “đưa ra được nguyên nhân chính xác mất rất nhiều thời gian” và lẽ ra nguyên nhân “phải rất khoa học, chính xác, nhưng do vấn đề về năng lực, do vấn đề về khoa học công nghệ mà mình chưa làm được”.

Không chính thức thừa nhận, nhưng nhà nước cũng biết phải cần ngay cần gấp, cho nên ngày 2/5, các chuyên gia Đức, Mỹ, Israel đã đếnViệt Nam. Ông Trần Hồng Hà nói không những tư vấn lần này, ông còn muốn chuyên gia ngoại quốc “hợp tác lâu dài trong công tác bảo vệ môi trường biển của Việt Nam”.

Trở lại nghi vấn ô nhiễm môi trường của khu công nghệ Vũng Áng và nhà máy Formosa, theo thông tin của Formosa, quy trình xả thải của Formosa như sau: Nước thải được truyền về trạm xử lý, sau đó truyền về Trạm quan trắc tự động. Tại đây, sau khi tự động kiểm tra, nếu các thông số đảm bảo an toàn thì mới thải ra biển.
Quy trình xả thải này nói chung cũng tương tự như các nhà máy luyện thép khác, nhưng dĩ nhiên điều quan trọng không phải là quy trình mà những chi tiết trong quy trình, chẳng hạn các thông số của nước thải xả ra biển và liệu quy trình có được tuân thủ chặt chẽ hay không. Chẳng hạn, các thông số ở mức an toàn cho môi trường chưa? Hoặc, tuy theo quy trình thì nước thải được xả khi đạt đủ các thông số, nhưng chính quyền Hà Tĩnh không có thiết bị để giám sát dữ liệu kiểm tra của trạm quan trắc thì không thể đảm bảo nước xả ra biển đã thực sự đạt các thông số hay chưa.

Công ty Formosa nhất quyết rằng hiện tượng cá chết hàng loạt không liên quan đến quy trình xả thải của họ, vì cho rằng cá tôm ở khu vực chung quanh nhà máy không có hiện tượng này. Tuy nhiên, ngoài đại diện của công ty, không có nguồn tin độc lập nào khác xác nhận khẳng định này của họ. Ngoài ra, vẫn còn nhiều câu hỏi về mức độ hợp pháp, hợp lệ của ống xả thải nói riêng và cả hệ thống xử lý chất thải nói chung của Formosa và nhiều nhà máy khác.

Trong suốt thời gian gần đây, nhà nước và chuyên gia Việt cũng ra sức tìm cách thuyết phục dân chúng rằng nước biển không có độc tố quá mức an toàn, cá không có độc tố quá mức an toàn. Các quan lớn lần lượt ra biển tắm, ăn cá… để yên ủy dân tình. Biện pháp tạm thời là cấp giấy chứng nhận mức an toàn và nguồn gốc “đánh bắt xa bờ” (khoảng 20-30 hải lý trở lên) để người dân yên lòng tiêu thụ cá trở lại.

Cho dù thảm họa cá chết hàng loạt đến nay có thể gọi là tạm thu xếp xong, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có giải đáp: nguyên nhân cá chết hàng loạt là gì? Có liên quan đến nước thải từ các nhà máy bao gồm nhà máy Formosa không? Giới chức Việt sẽ làm gì để tăng gia và củng cố những biện pháp bảo vệ môi trường? Điều tra của những chuyên gia nước ngoài có được sự hợp tác hoàn toàn của quan chức và chuyên gia Việt không, hay họ đang ở trong vị thế “cần phải thất bại” để bớt “xấu mặt” cho chuyên gia Việt?

Trong việc đánh bắt cá, vụ cá chết hàng loạt lần này cũng nêu ra một yếu điểm và vấn đề cần giải quyết khác của ngư dân Việt liên quan đến cả trang thiết bị lẫn chủ quyền biển, đấy là ít có khả năng đánh cá xa bờ. Một phần là do thiếu vốn liếng trang bị, tức tàu lớn có thể ra khơi nhiều ngày, hệ thống đông lạnh hiện đại ngay trên tàu để bảo quản cá bắt được. Phần khác chính là sự quấy rối của tàu Trung Quốc, phá hoại hoặc thậm chí bắt bớ ngư dân Việt khi tàu cá Việt đánh bắt xa bờ, cả hai điều nhà nước và hải quân Việt chưa có giải pháp nào để đối phó ngoài những câu phản đối ngoài miệng.

Biển gần bờ bao giờ cũng đễ bị tác động xấu bởi những hoạt động của con người, vì thế dựa vào khoảng biển ấy chỉ là ngồi chờ thảm họa kế tiếp. Ngư dân Việt cần phải đánh bắt xa bờ, có nghĩa đảng và nhà nước cần phải có hành động thiết thực, chứ không chỉ nói suông, để hỗ trợ và đảm bảo an ninh cho họ. (np)

 

Viết bình luận đầu tiên
Advertising
Bình luận trên Facebook

Bình luận trực tiếp