Monday, 02/05/2016 - 10:11:01

Giải đáp có cũng như không trong vụ cá chết ở miền Trung (kỳ 1)

Bài NGUYỄN PHƯƠNG

Đầu tháng Tư, dân thị xã Kỳ Anh (Hà Tĩnh) phát hiện cá chết dạt vào bờ biển. Từ đó cho đến nay, dọc bờ biển từ Hà Tĩnh qua xứ Quảng vào tận đến Thừa Thiên – Huế (dường như loại trừ Đà Nẵng), các loại cá biển nuôi hoặc tự nhiên, tầng mặt cũng như tầng đáy, chết hàng loạt. Số cá dân thu gom để chôn vùi tránh thiệt hại môi trường đã lên vài chục tấn, thiệt hại tính theo tiền bạc cũng đã lên nhiều tỷ đồng. Dân địa phương vừa hoang mang, vừa hãi sợ.

Hàng ngàn người đã biểu tình tại Sài Gòn và Hà Nội, để phản đối vụ ô nhiễm vùng biển miền Trung Việt Nam do công ty Formosa gây ra. Trong hình là cuộc biểu tình tại Hà Nội sáng Chủ Nhật, 1 tháng 5, 2016. (Hoang Dinh Nam/ Getty Images)



Người nuôi cá mất vốn nhiều khi là nợ ngân hàng, người bắt cá neo thuyền treo lưới vì không ai dám mua cá họ bán. Những người kinh doanh, đầu mối cũng không thể hoạt động. Đã ba tuần, dân địa phương dọc vùng biển có cá chết không có thu nhập, và cũng không biết chừng nào mới có lại thu nhập. Những người tìm ra thu nhập là những người làm bậy, gom bắt cá chết hoặc cá gần chết mang về bán cho thương lái cũng sẵn sàng làm bậy với xe đông lạnh mang cá về những nơi khác để bán.

Trong suốt thời gian này, các cơ quan chức năng đã làm gì? Ông Như Văn Cẩn - Vụ trưởng Vụ Nuôi Trồng Thủy Sản (Tổng Cục Thủy Sản - Bộ Nông Nghiệp) tuyên bố: “Theo báo cáo từ các địa phương thì toàn bộ số lượng cá chết đã được gom lại và mang đi tiêu hủy an toàn," (trích trang mạng Dân Trí). Những báo cáo này dĩ nhiên không ăn khớp với sự thật vì rõ ràng có thương lái đến mua cá trong vùng đã có lệnh cấm tuyệt đối mọi việc sử dụng cá dạt vào bờ và cá đánh bắt ở gần bờ, bằng chứng là cảnh sát môi trường và Bộ Nông Nghiệp loan báo đã bắt được một xe đông lạnh thua mua cá ở Quảng Bình. Chủ xe “thật thà khai báo” rằng không mua cá chết mà chỉ mua cá còn sống hoặc đang ngắc ngoải. Buồn… cười và buồn nhiều thứ khác nữa là chính quyền xã Thanh Trạch (Quảng Bình) nói rằng đã đi “tìm hiểu” và biết ra thương lái mua để đưa đi xuất khẩu và làm thức ăn chăn nuôi. Thế là tìm hiểu được, nhưng không kiểm soát được, không bắt được?

Nói đến hoạt động của các cơ quan chức năng trong vụ này, thì có nhiều thứ “không được” lắm. Không kiểm soát được việc tiêu hủy cá chết, không phản ứng nhanh nhạy được với vấn đề có tầm mức khủng hoảng này, phải mấy tuần sau khi vụ việc bắt đầu, đến ngày 26/4 thì mới có nhiều đơn vị nghiên cứu và quản lý của các bộ, ngành khảo sát, phân tích tìm nguyên nhân cá chết.

Đấy là sau khi văn phòng chính phủ truyền lệnh phó thủ tướng ngày 22/4 rồi lệnh thủ tướng “làm rõ nguyên nhân” vào ngày 25/4. Ngày 27/4, đại diện các Bộ Tài Nguyên, Nông Nghiệp, Công Thương, Y Tế, Khoa Học... cùng Viện Hàn Lâm Khoa Học và Công Nghệ họp bàn về nguyên nhân cá chết hàng loạt, rồi Thứ Trưởng Tài Nguyên và Môi Trường Võ Tuấn Nhân tuyên bố có hai nhóm nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng cá chết hàng loạt. Thứ nhất do tác động của các độc tố hóa học thải ra từ hoạt động của con người trên đất liền và biển; thứ hai là do hiện tượng thủy triều đỏ (tảo nở hoa).

Giải đáp thắc mắc cá chết hàng loạt này của quan chức và chuyên gia Việt có hai thứ “không được.” Thứ nhất, tuy đổ tội cho các độc tố từ hoạt động con người, các chuyên gia lại chưa chỉ ra được là độc tố nào, hàm lượng bao nhiêu... Có nghĩa là tuyên bố này hoàn toàn không có cơ sở khoa học, chỉ ở mức “đoán bừa” là cùng. Thứ hai, nguyên nhân tảo nở hoa/thủy triều đỏ lập tức bị nhiều chuyên gia khác phản bác. Hội Nghề Cá Việt Nam lập tức gửi công văn đi các cơ quan chức năng nói rằng không có các dấu hiệu đặc trưng của hiện tượng tảo nở hoa như xác tảo giạt vào bờ gây ô nhiễm, tảo nở dày đặc gây đổi màu nước, và trong vụ này có cá chết tầng đáy chứ không phải chỉ tầng mặt như trong hiện tượng tảo nở hoa. Đây cũng là lý luận chung chung của những chuyên gia khác được trích dẫn trên báo chí.

Một điều đáng chú ý trong quá trình thử nghiệm, tìm nguyên nhân và công bố kết quả là lò sản sinh “những độc tố hóa học thải ra từ hoạt động của con người” khổng lồ là xưởng luyện thép Formosa ngay ở Hà Tĩnh là nơi đầu tiên phát hiện tình trạng cá chết hàng loạt lại được “miễn xá” nhiều lần.

Khi báo chí bắt đầu nêu nghi vấn ô nhiễm từ chất thải từ Formosa ra biển Vũng Áng (Hà Tĩnh) qua một đường ống cắm vào lòng biển, ngày 22/4, Trưởng ban quản lý Khu Kinh Tế Hà Tĩnh xác nhận đường ống dẫn thải ra biển của Khu Công Nghiệp Vũng Áng là hợp pháp, đã được phê duyệt. Ngày 25/4, ông Chu Xuân Phàm, Phó phòng Đối Ngoại Công Ty Gang Thép Hưng Nghiệp Formosa lại có một tuyên bố “nghe không được” là “sao cứ phải đánh bắt quanh vùng biển này. Nhiều khi mình phải lựa chọn, tôi muốn bắt cá, bắt tôm hay muốn xây dựng ngành công nghiệp thép" (trích trang mạng Vnexpress). Trong cuộc họp báo của Bộ Tài Nguyên và Môi Trường, Thứ trưởng Võ Tuấn Nhân cũng nói chưa có bằng chứng kết luận của mối quan hệ liên quan của Formosa và các nhà máy tại Vũng Áng tới hiện tượng cá chết hàng loạt.
Mặt khác, suy luận từ chuyện “không biết” chất hóa học gây cá chết là chất gì, việc chưa có bằng chứng kết luận liên can của khu công nghiệp Vũng Áng hoàn toàn không có nghĩa là không có liên can. Tất cả lại quay vòng về câu hỏi ban đầu vẫn chưa có giải pháp là nguyên nhân làm cá chết hàng loạt ở vùng Hà Tĩnh đến Thừa Thiên trong mấy tuần qua. (np)

Viết bình luận đầu tiên
Advertising
Bình luận trên Facebook

Bình luận trực tiếp