Băng Huyền/Viễn Đông


Tối nay, Thứ Bảy, ngày 27-11-2011, tại nhà hàng Dragon King, số 1830 W. 17th Street, thành phố Santa Ana, đoàn cải lương Tân Dạ Lý của nghệ sĩ Tuấn Châu sẽ diễn trọn tuồng cải lương “Tấm lòng của biển” (ra đời vào thập niên 1960) của soạn giả Hà Triều-Hoa Phượng. Với thành phần nghệ sĩ tài danh tham gia, gồm nghệ sĩ lão thành Văn Chung (vai ông Đệ), nghệ sĩ Hương Huyền (vai giáo Oanh hay còn gọi là ông Ka Ki vàng ba túi), nghệ sĩ Ngọc Đáng (vai bà Hai vú), nghệ sĩ Phượng Mai (vai Thanh), nghệ sĩ Tuấn Châu (vai Tấn), nghệ sĩ Bình Trang (vai Xuân), nghệ sĩ Hoàng Dũng (vai cửu Hưng). Với việc tập hợp được các nghệ sĩ giỏi nghề và nội dung vở tuồng đặc sắc, “Tấm lòng của biển” sẽ hứa hẹn nhiều điều lôi cuốn cho khán giả mộ điệu.

Chuyện cũ vẫn hấp dẫn
Mặc dù “Tấm lòng của biển” là vở diễn cũ, câu chuyện cũ, nhưng nội dung của vở diễn vẫn còn hấp dẫn khán giả hôm nay, bởi tính nhân văn sâu sắc. Vở này được xem là một trong những vở cải lương tâm lý xã hội kinh điển của sân khấu cải lương. Đây là một trong những vở diễn xuất sắc và thu hút khán giả của sân khấu Thanh Minh Thanh Nga trước đây, qua diễn xuất của Thanh Nga (vai Thanh), nghệ sĩ Út Bạch Lan (vai bà vú), Tám Vân (ông Đệ)....
Câu chuyện kể về một người mẹ nghèo khó (bà Hai vú) vì chồng (giáo Oanh) bị tù đày, bà Hai không nuôi nổi đứa con gái mới sanh, phải đem cho ông bà Đệ nuôi dưỡng. Và vì không thể xa con nên bà xin ở làm người vú nuôi trong nhà. Ông Đệ đặt tên con là Thanh.
Hai mươi mấy năm trôi qua, Thanh đã lớn, học tới cử nhân và sắp có chồng là Hưng, cũng đổ cử nhân, con một gia đình giàu có, tiếng tăm. Thanh được tin từ Hưng cho biết ông Đệ, sau bảy năm góa bụa, tính tục huyền với bà Hai vú. Vì gia đình bên chồng có vẻ không bằng lòng, nên Thanh lên mặt chủ mắng nhiếc bà Hai và đuổi bà ra khỏi nhà.
Trong khi đó, người chồng cũ của bà Hai trở về tìm bà, muốn nói sự thật cho con không thể bất hiếu với mẹ. Bà van xin ông cho bà giữ sự im lặng, để con tròn hạnh phúc và gạt nước mắt âm thầm bỏ đi. Tấn - đứa con trai ruột ông bà Đệ, đã trao chứng tích cho Thanh hiểu từ lâu mình là đứa con bất hiếu với mẹ.
Nhận ra sự hy sinh cao quý của mẹ, Thanh vô cùng hối hận, mong mẹ tha thứ và xin được nhận mẹ, chấp nhận cho dù bên chồng có khinh rẻ từ hôn, Thanh cũng không màng.
Tài năng của soạn giả Hà Triều-Hoa Phượng thật độc đáo khi viết tuồng này, thời gian của câu chuyện chỉ diễn ra trong một ngày, bối cảnh câu chuyện chỉ xảy ra tại nhà ông Đệ (nơi phòng khách và nhà sau), và cũng chỉ có 7 nhân vật trong câu chuyện. Nhưng đã chuyển tải được hết những tình tiết éo le của câu chuyện, hấp dẫn người xem từ đầu đến cuối. “Tấm lòng của biển” không có kiểu tình cảm tay ba, tay tư hay chuyện tình ngang trái đầy nước mắt, mà nhắc đến vấn đề hiếu nghĩa, tình hy sinh của người mẹ cho con. Nổi bật của tác phẩm chính là văn chương của tuồng, qua cách dùng chữ và diễn giải của tác giả Hà Triều-Hoa Phượng, những lời đối đáp sâu sắc nhiều ý nghĩa.
Ví dụ qua những lời thoại Tấn nói với chị Hai của mình: "Nếu sáng nay chị đi du ngoạn, chắc sẽ không tiếc lời ca tụng cảnh biển rộng trời cao. Đối với cảnh vật vô tri thì người ta hay bày tỏ mối quan tâm, cảm tình tha thiết. Nhưng giữa con người thì mọi tình cảm kia nó hời hợt, nó mong manh...”, "Nếu chị biết thương hại những con người tứ cố vô thân, tha phương cầu thực... thì tại sao chị lại thờ ơ, lãnh đạm với một người em đã cùng chị lớn lên trong những kỷ niệm vui buồn".
Hoặc “Chị không biết sự tích con cá bạc má hày hả? Tay mang khăn gói theo chồng. Cá kêu mặc má, theo chồng cứ theo. Nó ở bạc với má nó, nên khi chết, nó trở thành con cá bạc má. Nhưng mà thôi, cứ quăng bỏ nó hết đi. Em nghĩ trong nhà này sẽ còn con cá bạc má thứ hai nữa…”.


Khi nghệ sĩ hy sinh vì nghệ thuật
Những tuần qua, các nghệ sĩ đã liên tục tập luyện ráo riết để cống hiến cho khán giả tác phẩm đặc sắc này bằng tài ca diễn của mình. Chỉ trừ nghệ sĩ Hoàng Dũng chưa được khán giả biết đến nhiều, các nghệ sĩ còn lại đều đã thành danh, được nhiều mến mộ của khán giả và khá đắt show. Riêng nghệ sĩ Hương Huyền, Phượng Mai, Tuấn Châu đã từng diễn qua nhiều lần tác phẩm này.
Nhưng khi đến xem các nghệ sĩ tập tuồng nghiêm túc, ngay như nghệ sĩ hài Văn Chung, đã 85 tuổi, sức khỏe không còn tốt, nhưng vẫn say sưa “khóc, cười” cùng nhân vật. Người viết thấy rằng, những tài năng ấy đã trân trọng nghề nghiệp của mình biết bao. Dù phải tập luyện nhiều tuần lễ, chăm chút từng nét diễn, lời ca cho trọn vở tuồng, họ chỉ diễn được một đêm duy nhất.
Họ vẫn chấp nhận hy sinh, vì nghệ thuật, vì những khán giả ít ỏi vẫn còn yêu mến nghệ thuật cải lương. Và vì họ không muốn tự dễ dãi với chính mình, dễ dãi với nghệ thuật mà họ đã trót đam mê, “rút ruột tằm, vẫn chưa trả hết nợ dâu”. Bởi họ ước mong, những khổ luyện, tâm huyết của mình, sẽ thu hút được thêm nhiều khán giả đến với nghệ thuật cải lương.
Cực nhọc nhất, chính là “ông bầu” Tuấn Châu, người phải “đứng mũi chịu sào”, vừa lo tập tuồng, vừa lo bán từng tấm vé. Anh không cần phải lập gánh hát để nổi tiếng và để kiếm tiền, vì anh vốn đã nổi tiếng rồi, và lâu nay, anh vẫn “sống khỏe” với nghề ca, diễn, chạy show khắp nơi. Nhưng anh cũng như nhiều nghệ sĩ tâm huyết với bộ môn cải lương, lúc nào cũng muốn cống hiến cho khán giả những tinh hoa của nghệ thuật này, để nó không bị mai một.

Tâm tình của nghệ sĩ về vai diễn của mình
Nghệ sĩ Tuấn Châu giải thích vì sao anh chọn tuồng này để dựng cho đoàn: “Tôi vốn là nghệ sĩ của đoàn cải lương Thanh Minh-Thanh Nga, từng gắn bó với đoàn 9 năm trời. Trước đây, khi đoàn đi lưu diễn trong cả nước và ra Hà Nội vào những năm 1984-1986 đã diễn vở này rất thành công. Tôi đã từng đóng qua cả 3 vai nam trong tuồng, vai Tấn, cửu Hưng, ông giáo Oanh. Tôi thích tuồng này, vì văn chương rất hay.
“Vở tuồng này, soạn giả Hà Triều- Hoa Phượng viết chỉ có 2 tiếng. Nhưng khi thu video, đã được kéo ra 3 tiếng 15 phút, làm câu chuyện hơi giãn ra. Khi dựng lại vở này, tôi quyết định lấy lại kịch bản sân khấu của Hà Triều-Hoa Phượng để diễn, vì tình tiết, nội dung súc tích, hấp dẫn hơn là bản dựng của video”.
Nghệ sĩ Tuấn Châu nói tiếp: “Tôi rất thích nhân vật Tấn mà tôi thể hiện, nếu vai này đã từng thành công với những nghệ sĩ tài danh như Hữu Phước, Bảo Quốc… thì qua Tuấn Châu, khán giả sẽ thấy Tấn hơi bụi bặm một chút, chứ không thư sinh như các nghệ sĩ khác thủ diễn. Như thế mới hợp với ngoại hình của tôi”.
Tấn là anh chàng thi rớt tú tài cả 3 lần, tính tình lại hay rong chơi. Anh là người nắm rõ nội tình trong nhà, chán nản vì thấy cha thương chị hai (con nuôi) nhiều hơn mình (con ruột), nên tỏ vẽ bất mãn.
Nhưng anh chàng thật ra chưa làm điều gì bậy, luôn luôn có hiếu với cha mẹ, suy nghĩ nhiều chuyện rất thấu đáo và mồm mép rất sắc xảo.

Nghệ sĩ Tuấn Châu nói thêm: “Trước đây còn ở Việt Nam, khi đi diễn, cứ đến đoạn cao trào, nhân vật Thanh đọc lá thư của bà Đệ viết cho Tấn trước khi bà mất, kể rõ sự tình vì sao nhận Thanh vào nuôi, khuyên Tấn hãy thương Thanh như chị ruột, dù không cùng chung dòng máu. Khi đó, đoàn lưu diễn ngoài Hà Nội, khán giả ngồi xem đã im thin thít, như nuốt từng lời ca, diễn biến tâm trạng của nhân vật. Là nghệ sĩ, chúng tôi cảm động lắm, vì được trân trọng, và vì vở diễn hay quá!”.
Nghệ sĩ Hương Huyền cho biết: “Mỗi lần dựng lại vở này. Tôi rất xúc động. Vì lần đầu tiên khi tôi về đoàn Thanh Minh-Thanh Nga, tôi có vai đầu tiên với đoàn là trong vở này, khi đó tôi mới 20 tuổi (năm 1962), đóng chung với nghệ sĩ Thanh Nga (vai Thanh), tôi đóng vai cửu Hưng (chồng sắp cưới của Thanh). Từ đó, cho đến sau 1975, tuồng này được diễn lại nhiều lần. Trở thành vở tuồng chủ lực của đoàn Thanh Minh Thanh Nga”.
Nghệ sĩ Hương Huyền khoe rằng, trong thời gian sau 1975, ông được đảm nhận đài trưởng, lo về nghệ thuật cho đêm diễn của đoàn, nên khi có các nghệ sĩ bệnh, hoặc rời đoàn, ông đã có duyên thể hiện đủ hết 4 vai nam trong vở. Và vì đầy là tuồng “ăn khách” của đoàn Thanh Minh-Thanh Nga, đã từng diễn mấy ngàn đêm, mà vẫn được khán giả đón nhận nhiệt tình, nên lần này đoàn Tân Dạ Lý dựng lại, ông rất vui, mong khán giả đến xem thật đông, để nghệ sĩ ca, diễn hứng khởi hơn.
Nghệ sĩ Phượng Mai, từng được mệnh danh là “thần đồng tiểu lăng ba”, dù sở trường của cô là cải lương hồ quảng, nhưng Phượng Mai cũng đã từng thể hiện những vai cải lương xã hội rất thành công, trong đó Thanh (“Tấm lòng của biển”) là vai Phượng Mai đã từng đóng nhiều lần.
Cô tâm sự: “Thanh là vai diễn đã được nghệ sĩ Thanh Nga diễn, thật khó nghệ sĩ nào thay thế được. Phượng Mai rất may mắn vào năm 1976 có theo học 6 tháng với nghệ sĩ Thanh Nga. Nghệ sĩ Thanh Nga đã truyền dạy tận tình cho Mai những kinh nghiệm diễn xuất các nhân vật của cải lương xã hội, nên ít nhiều nét ca, diễn của Mai cũng ảnh hưởng nghệ sĩ tài danh Thanh Nga.
“Khi ra hải ngoại, lần đầu tiên, Mai đã đóng vai này, trong một lần gây quỹ xây chùa Việt Nam (của thầy Pháp Châu) tại Mỹ, vào năm 1987. Đóng chung với nghệ sĩ Hương Lan (vai bà vú), nghệ sĩ Hữu Phước, Thành Được, Dũng Thanh Lâm, nghệ sĩ Việt Hùng…
“Sau lần đó, khoảng những năm 1996, Mai cũng đã từng thu trọn tuồng cải lương video vở này. Vì vậy, Thanh là vai diễn đã nằm lòng trong ký ức của Mai”.
Chị thiết tha nói: “Bây giờ tổ nghiệp vẫn còn cho Mai đứng trên sân khấu. Nhưng Mai ao ước những ai yêu thích bộ môn nghệ thuật này, nhất là những bạn trẻ tại hải ngoại, hãy nghe những giai điệu, lời ca của cải lương, Mai sẵn sàng truyền lại những kinh nghiệm Mai có cho ai muốn học”.
Chị nói thêm: “Rất mong khán giả đừng quên bộ môn cải lương. Dù nay Mai đã lớn tuổi, có thể hát không hay bằng lúc còn trẻ, nhưng sẽ luôn luôn cố gắng hết sức mình để ca, diễn, phục vụ khán giả. Nghề này phải trau dồi mãi, nếu tự hài lòng, có nghĩa là đang tự đào thải. Rất mong suất diễn này sẽ có đông khán giả đến ủng hộ nghệ sĩ”.
Như một lời nhắn gửi đến quý khán thính giả yêu bộ môn nghệ thuật cải lương, nghệ sĩ Tuấn Châu nói: “Khi Tuấn Châu lập ra đoàn hát Tân Dạ Lý, là ước mong đoàn sẽ phát triển mạnh, được khán giả ủng hộ đông, quy tụ nhiều nghệ sĩ tài danh, cống hiến những tác phẩm hay cho khán giả. Nhưng nếu khán giả không ủng hộ, thì có thể đoàn Tân Dạ Lý sẽ trở thành Tân liều liều tức tiêu lần lần và sẽ vắng bóng luôn. Chỉ mong trong lòng khán giả, nếu thương nghệ sĩ, thương bộ môn cải lương, muốn góp tay với nghệ sĩ gìn giữ nghệ thuật này, thì hãy đến ủng hộ đoàn, riêng nghệ sĩ chúng tôi, luôn luôn cố gắng không ngừng trong ca, diễn, lựa tuồng tích hay, sẽ không bao giờ phụ lòng thương của khán giả”. - (BH)