Hoài Mỹ/Viễn Đông
JERUSALEM – Thứ Ba, ngày 11 tháng 10, Do Thái và tổ chức cực đoan Palestine Hamas đã đồng thuận việc trao đổi tù nhân: Một quân nhân Do Thái, Gilad Shalit, đổi lấy 1.027 tù nhân Palestine.
Tin trên không chỉ được người dân Do Thái và Palestine nói chung đón nhận hết sức nồng nhiệt mà còn được cả thế giới chào mừng. Các nhà nghiên cứu quốc tế kết luận nhanh chóng: Việc trao đổi tù nhân này có thể gây nên tác động tốt đẹp ở Trung Đông.
* Sự-kiện-Shalit
Ngày 25-06-2006, hạ sĩ Gilad Shalit bị du kích quân Palestine xuất phát từ Dải Gaza bắt giữ trong vụ nhóm này tấn công một đồn binh Do Thái ở trên vùng biên giới Do Thái. Từ đó tới nay, suốt 5 năm trường Shalit không được cơ hội nào để liên lạc với thân nhân, trừ một lần vào năm 2009, phía Palestine phổ biến một tấm ảnh chụp Shalit đang tươi cười ngồi đọc một nhật báo trong ngày.
Shalit vẫn còn mang quốc tịch Pháp. Cả Pháp lẫn Liên Âu (EU) cũng đã can dự vào việc cứu thoát cho đương sự. Gia đình của Shalit và những người ủng hộ đã hơn một năm biểu tình đều đặn trước dinh thự của Thủ Tướng Benjamin Netanyahu ở Jerusalem nhằm đòi hỏi chính quyền phải hành động hơn nữa để mang anh ta trở về bình yên.
Năm 2009 Do Thái hành quân đại qui mô vào Dải Gaza mà một trong những mục đích là cứu thoát Shalit, nhưng không thành công.
Đối với quân đội Do Thái, Shalit là một biểu tượng quan trọng trong trận chiến chống Hamas ở Gaza.
Thứ Ba vừa rồi, thông tấn xã Reuters và đài TV Ả Rập Al Arabyia đều loan tin Do Thái và Hamas đã đồng ý một thỏa ước phóng thích quân nhân Do Thái Gilad Shalit.
* Niềm đau của cả nước
Biến cố Gilad Shalit bị quân địch bắt đã trở thành nỗi sầu muộn của cả nước Do Thái. Việc Shalit bị giam giữ như một con tin đã tạo nên hình ảnh của Hamas như một tổ chức khủng bố thuần túy. Hoàn cảnh đã ngăn chận việc mở cánh cửa để đón nhận Hamas vào tham dự các tiến trình chính trị.
Cánh quân sự của Hamas trước đây đã chống đối việc phóng thích Shalit, trái ngược với các thành phần ôn hòa của phong trào Hồi Giáo này. Sự kiện cho phép suy diễn là giới lãnh đạo chính trị của Hamas không muốn cầm cố mãi Shalit, bởi vì điều ấy là một sự ngăn trở các cuộc đàm thoại chính trị.
Ngược lại, trong chính phủ Do Thái cũng có sự phản đối việc phóng thích nhiều tù nhân Palestine để đổi lấy Shalit. Thế nhưng phần đông dân chúng Do Thái vẫn mong muốn một giải pháp của các cuộc thảo luận để giải phóng hạ sĩ Gilad Shalit.
* Thỏa ước trao đổi tù binh
Các phát ngôn viên của Hamas lẫn của Do Thái đều xác nhận bản thỏa ước này. Nội dung của bản văn bao gồm việc Shalit được trao đổi lấy nhiều tù nhân Palestine. Nhật báo Do Thái Ha’aretz loan tin chiều Thứ Ba (giờ địa phương) là Thủ Tướng Benjamin Netayahu đã triệu tập khẩn cấp một phiên họp nội các để trình bầy về thỏa ước trao đổi tù nhân này.
7 giờ 45 chiều cùng ngày, ông Netanyahu loan báo trên mạng Twitter: “Breaking: Tôi đang tổ chức một phiên họp nội các bất thường để bàn thảo một thỏa ước về việc giải cứu Gilad Shalit”.
Theo nhật báo điện tử VG Nett, trong số 27 tổng trưởng trong chính phủ Do Thái thì có 3 người không chấp thuận; trong số này có Ngoại Trưởng Avigdor Lieberman và Uzi Landau, Tổng Trưởng Bộ An Ninh. Những người chống đối viện lý rằng thỏa ước cho thấy Do Thái qui phục Hamas và số tù nhân được thả quá đông, do đó họ có thể trở thành mối đe dọa sự an ninh của Do Thái. Theo thông tấn xã AP, ông Uzi Landau đã mô tả thỏa ước này là một “sự chiến thắng lớn lao của khủng bố”.
Báo giới Do Thái, phần diễn tả những hình ảnh hân hoan trên các trang quan trọng; phần khác bộc lộ những niềm lo âu. Một số bình luận gia viết là thỏa ước này là thứ tuyệt hảo mà người ta có thể hy vọng đồng thời ca ngợi quyết định của các nhà lãnh đạo. Một số khác cảnh cáo là thỏa ước có thể khuyến khích các vụ bắt cóc tương lai và trong việc này chính phủ Do Thái đã tỏ ra nhu nhược.
Dư luận vẫn chưa rõ có phải chính Hamas hay không đã bắt Shalit làm tù binh, tuy nhiên dù sao phong trào Hồi Giáo này vẫn kiểm soát Dải Gaza và được suy đoán là vẫn nắm giữ một vai trò quan trọng trong quyết định phóng thích.
Khởi đầu, cả Do Thái lẫn Hamas đều không nói gì về con số tù nhân Palestine sẽ được thả để đổi lấy Shalit. Trước đây, Hamas đã từng đòi “hàng trăm tù nhân” phải được trả về để Shalit được được tự do.
Bản thỏa ước này dường như đã được Ai Cập điều đình. Chẳng thế mà sự kiện đã xuất hiện trên các cơ quan truyền thông Ai Cập. Một nhân viên cao cấp Ai Cập đã nói với nhật báo Do Thái Ha’aretz: “Sau 64 tháng với các cuộc đàm phán gay go, cuối cùng chúng tôi đã hoàn tất được một một bản thỏa ước. Đây là một công tác vô cùng khó khăn và đã chiếm cả ngàn giờ thảo luận”.
Theo nhật báo Ha’aretz, các cuộc thay đổi chế độ trong thế giới Ả Rập đã khiến chính quyền Do Thái trong mấy tháng gần đây có những cảm nghĩ bi quan hơn trong việc giải cứu Shalit.
* Tù nhân Palestine trong nhà tù Do Thái
Một số dữ diện về tù nhân Palestine trong các nhà tù Do Thái: Hiện có hơn 5.200 người Palestine bị giam cầm “vì những lý do an ninh” ở Do Thái - và theo tổ chức nhân quyền Do Thái B’Tselem, nhiều người trong số này bị giữ lại theo điều gọi là “luật canh giữ hành chánh” mà không được xét xử.
Nay chính quyền Do Thái đồng ý giảm bớt con số kể trên với 1.027 tù nhân để đổi lấy quân nhân Do Thái Gilad Shalit. Theo chương trình, 450 nam tù nhân Palestine và 27 phụ nữ sẽ được thả nội trong một tuần lễ; trong số này 315 người thọ án tù lâu dài hay án tù chung thân.
Số tù nhân còn lại, 550 người, chiếu theo thỏa ước kể trên, sẽ được phóng thích trong vòng hai tháng tới đây.
Hai tù nhân lãnh tụ Palestine, Marwan Barghouti và Ahmed Sa’adat không có tên trong số những người được thả. Sa’adat thọ án phạt 30 năm tù ở; Barghouti, cựu tổng thư ký của phong trào Fatah ở vùng Tây Ngạn (West Bank) bị kết án tù chung thân. Hôm qua, ông Yoram Cohen, giám đốc cơ quan an ninh Do Thái Shin Bet, xác quyết mạnh mẽ: “Họ sẽ không được thả!”.
Tù nhân Palestine tuyệt thực: Theo tin đề ngày 09 tháng 10, của thông tấn xã NTB, chính quyền Do Thái xác nhận hơn 230 tù nhân Palestine tuyệt thực trong các nhà tù của Do Thái. Chủ Nhật vừa rồi, cơ quan đặc trách về lao tù ở Do Thái (IPS) loan báo là 50 tù nhân vốn là cựu nhân viên an ninh của mặt trận Nhân Dân Giải Phóng Palestine (PFLP) vẫn tiếp tục cuộc tuyệt thực mà họ đã bắt đầu từ ngày 27 tháng 9. Theo IPS, nhiều tù nhân khác đã gia nhập cuộc tuyệt thực, do đó con số nay đã lên tới 234 người. Các tù nhân này biểu lộ thái độ bất mãn đối với việc họ bị cô lập hóa và điều kiện sinh sống trong các nhà tù này.
IPS loan tin: “Các tù nhân tuyệt thực hàng ngày được kiểm tra về y khoa và tình trạng của họ vẫn thỏa đáng. Vẫn theo IPS, các tù nhân này vẫn được Hồng Thập Tự và luật sư của họ đến thăm viếng thường xuyên”.
Qadura Fares, chủ tịch câu lạc bộ Tù Nhân Palestine nói là 200 tù nhân Palestine đã tham dự cuộc tuyệt thực ngay từ ban đầu và 200 tù nhân khác tham gia tuyệt thực 3 ngày trong tuần. Ông Fares nhấn mạnh đe dọa: “Nếu tù nhân nào chết, ắt có vấn đề lớn lao ngay lập tức”.
Tổng giám đốc của các tù nhân Palestine, Issa Qaraqa mới đây cũng đã tuyên bố là sức khỏe của các tù nhận tuyệt thực đã trở nên tồi tệ, bởi vì họ bị tước đoạt muối và bị giam cô lập.
* Niềm vui lớn lao ở Trung Đông
Thỏa ước trao đổi tù nhân, một người Do Thái đổi lấy 1.0 27 Palestine, đã tạo nên một niềm hân hoan rất lớn lao cho cả hai phe ở Trung Đông.
Gia đình của tù nhân Do Thái Shalit: “Chúng tôi đã trông chờ 1.934 ngày!”: Suốt đêm qua, cư dân ở Jerusalem đã liên hoan vì họ tin là sắp được gặp lại Shalit - sau hơn 5 năm anh bị tù đầy. Chiều tối hôm qua có tin chắc chắn là đại đa số thành viên trong chính phủ Do Thái đã biểu quyết chấp thuận thỏa ước trao đổi tù nhân với Hamas. Tin vui này đã được đón nhận bằng những tiếng reo vui, ca hát và nhảy múa trên các đường phố. Boaz Azoulay, phát ngôn viên của nhóm ủng hộ gia đình Shalit, phát biểu: “Nay thật sự, thật sự họ vui vô cùng. Đây là điều họ đã trông đợi 1.934 ngày”.
Shalit đã được cả thế giới nhận biết như thể một biểu tượng của cuộc xung đột trường kỳ và dường như bất khả giải quyết giữa tổ chức Palestine Hamas và Do Thái.
Chiều qua, cha mẹ của tù nhân Do Thái Gilad Shalit cũng đã gặp gỡ báo chí và những người ủng hộ. Họ lên tiếng cám ơn mọi sự yểm trợ, nhưng nhấn mạnh là họ vẫn chưa ở cuối con đường. Ông Noam Shalit bầy tỏ: “Đối với chúng tôi, sự việc chưa xong trước khi thằng Gilad sống động đứng ở bậc thềm nhà chúng tôi”.
Phát ngôn viên Boaz Azoulay tiếp lời: “Tôi đã chẳng từng nhìn thấy bà Aviva (mẹ của Gilad Shalit) mỉm cười cả 14 tháng nay. Nhưng chiều nay bà đã cười tươi. Điều này thật tuyệt vời!”.
Các gia đình Palestine: “Đây là điều chúng ta phải hãnh diện!”: Đài TV Al Jazeera trực tuyến cảnh hàng ngàn người Palestine tụ tập trên các đường phố ở Gaza để “ăn mừng” thỏa ước. Nhiều tù nhân sắp được phóng thích vốn đã lãnh án tù chung thân ở Do Thái vì bị xét là có liên hệ với việc hoạch định các cuộc tấn công vào các mục tiêu Do Thái. Việc cứu xét và tiến trình pháp lý đã bị nhiều tổ chức nhân quyền công kích. Nay các gia đình định cư ở các khu vực Palestine đang trông đợi những người thân yêu của mình sắp trở về nhà. Lãnh tụ Hamas, Khaled Meshaal tuyên bố là đương sự rất hài lòng với kết quả của thỏa ước. Trong một bài diễn văn đọc trên TV chiều qua, ông ta nhấn mạnh: “Đây là điều mà chúng ta phải hãnh diện”.
Hiện tạm thời vẫn chưa rõ rệt các chi tiết của việc trao đổi tù nhân, nhưng Thủ Tướng Do Thái Benjamin Netanyahu trong bài diễn văn đã tuyên bố là Gilad Shalit sẽ trở về nhà trong vòng “vài ngày”, trong khi về phía Palestine, lãnh tụ Khaled Meshaal của Hamas lại tuyên bố là việc trao đổi này sẽ khởi sự “trong vòng một tuần lễ”.
Các tù nhân này sẽ được trả tự do vừa ở Dải Gaza, vùng Tây Ngạn lẫn tại Jerusalem và cao nguyên Goland.
* Một động lực thuận lợi ở Trung Đông?
Theo ý kiến của đa số chuyên gia, thỏa ước này là một biến cố rất hay, có thể mang lại những kết quả thuận lợi về chính trị. Chuyên gia về Trung Đông, Nils A. Buttenchon trình bầy: “Đây là một sự chiến thắng của cánh ôn hòa trong Hamas. Hamas có thể có một vai trò mới và vững mạnh, và việc trao đổi tù nhân này có thể góp phần vào việc hòa giải giữa những người Palestine”.
Các nhà khảo cứu cũng cho rằng việc phóng thích Shalit sẽ khai thông cho một việc bao gồm Hamas vào PLO, quyền lực tối cao của người Palestine. Họ cho rằng việc phóng thích này sẽ khai mở sự hòa hợp hòa giải Palestine, bởi vì Fatah sẽ không còn lý do để từ chối hợp tác với Hamas.
Song song đó, thỏa ước có thể có tầm quan trọng cho việc “nới lỏng” cuộc cấm vận của Do Thái ở Dải Gaza đồng thời đưa Hamas vào các tiến trình chính trị. Với viễn tượng ấy không khí chính trị ngột ngạt ở Trung Đông nay có cơ hội thay đổi.
Thế giới cũng đồng thời cũng hy vọng là những tảng đá gây vấp váp cho các cuộc thảo luận xây dựng giữa Thủ Tướng Netanyahu và Chủ Tịch Palestine Abbas nay sẽ từ từ biến đi. – (HM)