Monday, 21/11/2016 - 10:12:18

Các báo bị phạt vì đăng tin nước mắm VN có chất độc

Một phụ nữ đứng bán trong một của hàng nước mắm tại một khu chợ ở Hà Nội ngày thứ Hai. Có tới 50 tờ báo tại Việt Nam đã bị phạt từng loan tin nước mắm có chất độc arsenic. (Hoang Dinh Nam/ Getty Images)


SÀI GÒN - Bộ Thông Tin và Truyền Thông Việt Nam đã phạt hành chính 50 cơ quan báo chí vì tội danh “đăng thông tin sai sự thật” về nước mắm sản xuất theo phương pháp truyền thống.

Một trong những tờ báo lớn nhất tại Việt Nam bị phạt hôm thứ Hai là tờ Thanh Niên. Tờ này bị phạt một số tiền lên tới gần $9,000 Mỹ kim. Đây là tiền phạt cao nhất đối với vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí. Những tờ báo khác bị phạt nhẹ hơn.

Sự việc bắt đầu xảy ra từ ngày 12 tháng 10, khi báo Thanh Niên đăng một bài báo động về mức độ chất độc arsenic, còn gọi là thạch tín, trong nước mắm sản xuất tại Việt Nam.

Sau đó vài ngày, Hội Tiêu Chuẩn và Bảo Vệ Người Tiêu Dùng Việt Nam (Vinastas) công bố kết quả chương trình khảo sát phẩm chất lượng 150 mẫu nước mắm đóng chai, với kết luận là có tới hai-phần-ba trong số các mẫu thử nghiệm đã “không đạt quy định theo quy chuẩn của Bộ Y Tế.”

Bộ Thông Tin và Truyền Thông nêu ra rằng những thông tin do Vinastas công bố, báo Thanh Niên đăng tải là “mập mờ, không giải thích giữa hai loại arsen hữu cơ và arsen vô cơ loại nào là độc hại, loại nào là không độc hại.”

Bộ Y Tế Việt Nam chỉ quy định giới hạn đối với arsenic vô cơ, còn arsenic hữu cơ không quy định giới hạn. Loại arsenic có trong nước mắm truyền thống là arsenic hữu cơ.

Thế rồi từ ngày 12 đến 23 tháng 10, thông tin không rõ về nước mắm truyền thống có thể không tốt cho sức khỏe đã lan truyền trên hàng chục tờ báo khác cũng như trên mạng xã hội.

Bộ Thông Tin và Truyền Thông cho rằng các bài viết không rõ ràng, thậm chí có bài sai sự thật đã dẫn đến hậu quả là “làm dư luận xã hội hết sức hoang mang, các sản phẩm nước mắm truyền thống bị người dùng tẩy chay; các vùng, miền sản xuất nước mắm truyền thống càng khó khăn hơn, nhất là vừa mới chịu hậu quả của sự cố môi trường biển tại các tỉnh miền Trung; ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến người tiêu dùng và việc sản xuất nước mắm truyền thống bao đời nay của người Việt Nam cũng như thương hiệu hàng hóa của Việt Nam nói chung trên thị trường quốc tế.”

Bộ Thông Tin nói rằng báo Thanh Niên bị phạt mức cao nhất vì đã đăng “thông tin sai sự thật gây phương hại đến lợi ích quốc gia.”

Các cơ quan báo chí khác bị xử phạt các mức thấp hơn vì đã đăng thông tin sai sự thật “gây hậu quả rất nghiêm trọng” hoặc “gây hậu quả nghiêm trọng.”

Image caption Chính phủ Việt Nam nói báo chí đăng thông tin sai sự thật về nước mắm có thạch tín ảnh hưởng đến nước mắm truyền thống

Vào ngày 23 tháng 10, báo Thanh Niên có đăng lời cáo lỗi và gỡ bỏ năm bài viết về nước mắm ra khỏi trang mạng của họ.

Người sáng lập và là cựu tổng biên tập Thanh Niên, Nguyễn Công Khế, đã từng viết trên một báo khác rằng biến cố này là "nỗi buồn lớn" cho ông và kêu gọi "truyền thông của Việt Nam phải cần một cuộc đại phẫu."

Dư luận ở Việt Nam trong tháng 10 thực sự xôn xao khi hiệp hội Vinastas tuyên bố khảo sát của họ cho thấy 67% nước mắm họ khảo sát có hàm lượng arsen tổng vượt ngưỡng cho phép.

Thông tin này được một loạt tờ báo, không chỉ có Thanh Niên, đăng tải, gây lo lắng, mặc dù sau đó nhà cầm quyền và giới chuyên gia đính chính rằng arsen trong nước mắm là arsen hữu cơ, không ảnh hưởng tai hại cho sức khỏe người dùng nước mắm.

Báo Thanh Niên là tâm điểm bị chỉ trích vì báo này có các bài bị cho là "đánh" nước mắm truyền thống, trước khi có công bố của Vinastas.

Vậy chuyện gì đã xảy ra trong nội bộ báo Thanh Niên để dẫn đến các quyết định đăng bài liên quan nước mắm trong tháng 10?

Các nguồn tin của đài BBC tại Luân Đôn cho biết trên thực tế đã từng có hai quan điểm viết bài khác nhau, đối chọi nhau tại báo Thanh Niên.

Có năm bài mà báo Thanh Niên đã xóa khỏi mạng là “Nước + hóa chất = nước mắm công nghiệp” (ngày 10 tháng 10), “Làm gì để nước mắm Việt vươn ra thế giới? Đi tìm nước mắm sạch” (ngày 11/10), “Cẩn trọng với hàm lượng thạch tín” (ngày 12/10), “Tiêu chuẩn nào cho nước mắm Việt?” (ngày 13/10), và “Lỗ hổng trong quy định về phụ gia thực phẩm” (ngày 17/10).

Sau khi Thanh Niên đăng lời cáo lỗi và rút hết năm bài, đa số ý kiến trên mạng xã hội vẫn chỉ trích báo này. Một số người cho rằng lời cải chính của ban biên tập vẫn còn "lập lờ" vì không nói rõ vì sao có quyết định đăng các bài này, thậm chí với nội dung trái ngược nhau về quan điểm.

Bài đầu tiên ngày 10/10 xuất phát từ đề nghị của Ban Kinh Tế báo Thanh Niên gửi lên Phó Tổng Biên tập Đặng Việt Hoa, và được đồng ý. Đề cương ban đầu của ban này là muốn viết loạt khoảng ba bài, nêu quan điểm nước mắm công nghiệp đang ngày càng lấn át nước mắm truyền thống, và tập đoàn Masan có sự mập mờ trong công bố thành phần, dán nhãn nước mắm công nghiệp của họ.

Nội dung chính của bài báo đầu tiên ngày 10/10 chỉ ra rằng nước mắm công nghiệp Nam Ngư, nhãn hiệu của tập đoàn Masan, "có đến 17 hóa chất ngoài nước, muối, đường và tinh cốt cá cơm." Bài báo nói với các loại nước mắm Nam Ngư và Chin Su (cũng của Masan) "thành phần chính chỉ là 'tinh cốt cá' và 'hương cá' nhưng không ghi rõ là bao nhiêu."

Một số ý kiến trên các mạng xã hội cho rằng, việc chỉ ra con số 17 phụ gia hóa chất trong chai nước mắm Nam Ngư có thể coi là "phát súng" bắn trực diện vào thương hiệu Masan mà lâu nay báo chí trong nước thường né tránh.

Trong vòng một ngày sau khi bài xuất hiện, thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu các cơ quan kiểm tra tình trạng nước mắm công nghiệp có hóa chất, báo cáo trước ngày 22 tháng 10.

Cùng thời gian Ban Kinh Tế báo Thanh Niên nộp bài, Ban Chính Trị - Xã Hội của tờ này cũng báo cáo có bài phóng sự về những cơ sở sản xuất nước mắm truyền thống ở Phú Quốc mất an toàn vệ sinh thực phẩm. Bài này dựa trên khảo sát của Thanh Niên bằng cách thu mua các mẫu nước mắm thành phẩm và tự đem đi kiểm nghiệm.

Các nguồn tin nói trong cuộc họp của Báo Thanh Niên ngày 10/10 để chuẩn bị nội dung hôm sau, trưởng Ban Chính Trị - Xã Hội đề nghị viết tiếp bài về nước mắm truyền thống. Phó tổng biên tập Đặng Việt Hoa không có ý kiến trong cuộc họp buổi sáng. Nhưng chiều hôm đó, sau khi có thông tin thủ tướng Phúc yêu cầu điều tra, ông Hoa đồng ý cho đăng bài của ban Chính Trị-Xã Hội, được cho là bài đầu tiên trong chuỗi ba bài "đánh" nước mắm truyền thống và cho dừng lại loạt bài của Ban Kinh Tế.

Kết quả là bài viết mang lập trường hoàn toàn khác bài đầu tiên được đăng ngày 11/10 trên trang Thời Sự của báo, ký tên "Thanh Niên." Trong bài này, Thanh Niên nói họ đã tiến hành khảo sát 106 mẫu nước mắm, cho thấy "hầu hết các mẫu" đều vượt quy định an toàn vệ sinh thực phẩm. Bài này cũng nói nhiều mẫu "có hàm lượng thạch tín vượt quá mức an toàn cho sức khỏe so với quy định."

Bài đăng cùng ngày khi Vinastas công bố nước mắm truyền thống mà họ khảo sát có hàm lượng arsen tổng vượt ngưỡng cho phép.

Ngày 20 tháng 10, báo Thanh Niên lại cho đăng trang quảng cáo về nước mắm của tập đoàn Masan.
Kết luận công bố ngày thứ Hai 21 tháng 11 của Bộ Thông Tin và Truyền Thông không nói Tập đoàn Masan có liên quan đến báo Thanh Niên hay không. Kết luận chỉ ghi rằng, Thanh Niên là "cơ quan báo chí có bằng chứng nhận hỗ trợ quảng cáo, chuẩn bị tuyến bài, nội dung thông tin để thông tin có chủ đích."

Đài BBC nói rằng còn nhiều câu hỏi cần được giải đáp. Chẳng hạn, nước mắm công nghiệp với gần 20 phụ gia hóa chất liệu có ảnh hưởng gì đến sức khỏe người dùng không?

Riêng báo Thanh Niên, dư luận đặt vấn đề liệu nội bộ lãnh đạo báo và trưởng các ban phụ trách nội dung có những tranh luận, thỏa thuận nào trong việc đưa tin bài có nội dung khác quan điểm nhau tại cùng thời điểm không?

Các lãnh đạo liên quan việc ký kết truyền thông và cho việc đăng bài sẽ bị “xử” thế nào?
Báo Thanh Niên thuộc Ban Chấp Hành Trung Ương Đoàn Thanh Niên Cộng Sản HCM.
Theo tin BBC, trung ương đoàn đã quyết định khiển trách tổng biên tập Nguyễn Quang Thông, cảnh cáo phó tổng biên tập Đặng Việt Hoa, và cách chức tổng thư ký tòa soạn Võ Khối.

 

Viết bình luận đầu tiên
Advertising
Advertising
Bình luận trên Facebook

Bình luận trực tiếp