TS. Trần Mỹ Duyệt/Viễn Đông

Trong những năm gần đây, hầu như các cơ quan truyền thông đã phổ biến nhiều và nói nhiều về chứng Alzheimer. Bệnh này đáng sợ không thua gì chứng bệnh ung thư. Nó làm tiêu mòn trí óc dần dần, gây đau khổ không những cho người mắc bệnh mà cả đến thân nhân và gia đình.
Nếu có hôm nào đó bạn đang đeo cặp kính nhưng lại loay hoay đi tìm kính, la lối con cháu, càu nhàu là có đứa nào đó lấy mất kính của bạn, điều này cho biết có thể bạn đang trong những bước đầu của bệnh lú lẫn hay còn được gọi là mất trí nhớ (Alzheimer). Dĩ nhiên, không phải chỉ một lần quên kính là bạn mắc bệnh, nhưng tiến trình phát bệnh kéo dài tới 7 năm gồm nhiều triệu chứng báo cho biết trước.
Vậy bệnh Alzheimer là gì? Ai là người mắc bệnh này, triệu chứng nó cũng như phương pháp chữa trị như thế nào?
Có một câu chuyện vui kể rằng có một người kia mời bạn bè đến mừng ngày kỷ niệm 45 năm thành hôn. Sau bữa tiệc thịnh soạn, các bà đi vào bếp dọn dẹp, còn các ông ra phòng khách trò chuyện. Một ông bạn thắc mắc: Anh lịch thiệp và yêu vợ quá, nào là “cưng của anh”, nào là “người yêu của anh”, nào là “thiên thần nhỏ của anh” ngọt ngào làm sao.
Nghe vậy, chủ nhà đảo mắt nhìn quanh trông chừng bà vợ, miệng thì thầm: “Tình tứ gì! Ngọt ngào gì! Thực tình mà nói cách đây ít tháng bỗng nhiên mình quên mẹ tên bà ấy. Sợ gọi tên nhỡ nhầm bà khác là bỏ đời!!!”.

Những con số
Hiện nay tại Hoa Kỳ có đến 5,4 triệu người mang bệnh này. Nó chiếm 1/8 dân số những người cao niên Hoa Kỳ. Theo dự đoán vào năm 2050, hơn 13 triệu người Mỹ sẽ mắc bệnh này. Đây là căn bệnh đứng thứ 6 dẫn đến tử vong. Hàng năm chính phủ phải chi trả 200 tỷ Mỹ kim để lo chữa trị cho những bệnh nhân này.
Xét về tuổi tác, 5,2 triệu bệnh nhân từ 65 tuổi hoặc cao tuổi hơn, và 200.000 bệnh nhân dưới tuổi 65. Tuy nhiên, căn bệnh này cũng có thể xuất hiện sớm với 5% tuổi 40 hoặc 50. Tóm lại bệnh này phát hiện khoảng tuổi từ 50 đến 80 tuổi.
Vì phụ nữ thường sống lâu hơn đàn ông, nên những phụ nữ mang bệnh này cũng nhiều hơn đàn ông.
Điều cần biết thêm là kể từ khi bệnh phát hiện, bệnh nhân có khoảng từ 4 đến 20 năm để sống và để chữa trị.

Nguyên nhân
Có nhiều nguyên nhân đưa đến bệnh mất trí nhớ hay lú lẫn. Thông thường nhất là ba nguyên nhân: Thể lý, tâm lý, và di truyền.
Thể lý: Những yếu tố thể lý tùy thuộc mỗi bệnh nhân, nhưng yếu tố tuổi tác vẫn được coi là căn bản. Như trên vừa liệt kê, có người ở tuổi 50 đã bị bệnh, nhưng trung bình bệnh phát hiện ở tuổi 65 và nhiều nhất là sau 80 tuổi.
Trong những yếu tố thể lý có thể gồm bệnh mất ngủ triền miên. Dùng thuốc ngủ nhiều cũng có nguy cơ đưa đến bệnh mất trí nhớ. Đặc biệt, bệnh nhân có thể là người bị một cuộc tai biến mạch máu não nhẹ. Nhiều người, sau một đêm ngủ, sáng dậy tự nhiên thấy miệng hơi méo, nói năng khó khăn, và đầu óc thấy có những dấu hiệu quên sót. Do hậu quả vì cơn tai biến đã làm chết đi một số tế bào thuộc các vùng thần kinh não bộ; đặc biệt, vùng trí nhớ. Những tế bào mà khi đã chết rồi thì không bao giờ hồi phục lại được.
So sánh não bộ người mang bệnh và người không bệnh, não bộ người bệnh bị xoi mòn và co thắt lại.
Tâm lý: Yếu tố tâm lý cũng là một trong những nguyên nhân gây nên triệu chứng mất trí nhớ. Những triệu chứng gồm trầm cảm nặng, bị căng thẳng, buồn bực và mất ngủ. Nhưng hậu quả nặng nhất của hội chứng hậu chấn thương tâm lý, ta gọi là Post-Traumatic Stress Disorder.
Post-Traumatic Stress Disorder là hội chứng sau khi đã trải qua một cuộc khủng hoảng quá đột ngột, quá sợ hãi, hoặc quá hãi hùng, căng thẳng về tâm lý. Thí dụ, một số cựu tù nhân sau biến cố 1975 phải trải qua những tra tấn, những nghiệt ngã trong trại tù về thể lý và tâm lý. Những thuyền nhân qua những cơn hãi hùng trên đường vượt biên, bị hải tặc hãm hiếp. Những bộ nhân sau những ngày vượt suối, băng rừng, bị cướp giật, hãm hiếp... Tình trạng tâm lý này rất dễ ảnh hưởng và có thể đem đến việc mất trí nhớ sau này.
Di truyền: Những người có cha mẹ, ông bà, anh chị em bị bệnh mất trí nhớ cũng có thể ở vào trường hợp di truyền. Trung bình có đến 1% bệnh nhân mất trí nhớ thuộc dạng di truyền.
Điểm đặc biệt trong trường hợp di truyền, đó là bệnh phát bệnh rất sớm, có thể ở tuổi 30. Tuy nhiên, trung bình vẫn là tuổi 65.

Triệu chứng
Triệu chứng của bệnh Alzheimer là việc mất trí nhớ, hoặc không còn sử dụng được trí nhớ của mình. Từ những quên sót lặt vặt đến những quên sót lớn lao. Thí dụ:
- Quên những việc nhỏ mọn như quên không biết vừa để chiếc mũ ở đâu? Đôi giầy vừa cởi ra để ở đâu? Bà xã vừa nhờ ra siêu thị mua mấy miếng thịt, nhưng vừa bước vào cửa siêu thị đã quên không còn nhớ sẽ mua những gì?
- Quên những việc làm thường ngày, những công việc mà hàng chục năm qua vẫn làm nơi công sở, bàn giấy hay văn phòng. Thí dụ, bắt đầu không nhớ mình phải làm gì khi đến văn phòng? Thời khóa biểu bị lộn xộn không nhớ các cuộc hẹn gặp. Không nhớ tên bệnh nhân, người làm...
- Quên không nhớ hôm nay là thứ mấy, ngày mấy, tháng mấy, năm gì?
- Quên không nhớ những gì đã xảy ra hôm qua, tuần trước. Đã gặp ai, nói chuyện gì và ở đâu?
- Quên không nhớ số điện thoại. Quên tên đường, quên địa chỉ nhà.
- Quên không nhớ thắt chiếc cravate (tie) hay buộc dây giầy.
- Quên tên con, cháu, vợ, chồng...
Dấu hiệu tâm lý, đó là người bệnh là hay sợ hãi, nghi ngờ, và buồn bực. Nghĩ con mình, cháu mình ăn cắp của mình cái này, cái khác. Sợ hãi vu vơ và hốt hoảng. Cáu giận, khó chịu và bẳn gắt.
Tóm lại, triệu chứng quên sót khởi đầu bằng những việc nhỏ mọn, rất tầm thường và vô nghĩa. Dần đà nó đi đến những quên sót nặng nề và trầm trọng hơn. Để phân biệt có bệnh hay không có bệnh, đó là sự quên sót tự nhiên, và sự quên sót bệnh tật. Thí dụ, vì lo lắng thái quá và vì bận rộn mà ta quên chuyện này, chuyện khác nhưng sau đó nhớ lại thì không phải là quên vì chứng Alzheimer. Người mang bệnh là quên ngay cả những gì mà người đó mới nghe hoặc mới thấy 2 hoặc 3 phút trước đó. Trường hợp quên sót này là quên của triệu chứng Alzheimer.

Chữa trị
Hiện thời, các chương trình nghiên cứu y khoa chưa tìm ra phương thức để trị bệnh mất trí. Để chẩn bệnh và định bệnh, ít nhất phải trải qua ba tiến trình: Bác sĩ gia đình. Bác sĩ tâm thần chuyên môn. Bác sĩ tâm lý chuyên môn thần kinh học.
Bác sĩ chuyên môn về thần kinh não bộ là người đầu tiên sẽ giúp định bệnh mất trí. Thông thường sẽ có những cuộc chụp hình não bộ và phân tích những phần não bị hư hại vì tuổi tác, vì sức khỏe và vì tâm lý. Tiến trình chuyên môn này thường dựa vào những trung tâm nghiên cứu của những đại học danh tiếng. Tại Orange County, đại học UC Irvine có chương trình nghiên cứu não và bệnh người già thực hiện nghiên cứu này. Chúng tôi là một trong những phụ tá cho chương trình này. Và chúng tôi đã từng tổ chức một số những buổi thuyết trình nhằm giới thiệu chương trình này với cộng đồng.
Song song với việc nghiên cứu y khoa là những chẩn đoán của tâm lý thần kinh. Một bác sĩ tâm lý chuyên về thần kinh sẽ khảo cứu bệnh nhân dựa theo những mẫu khảo cứu tỉ mỉ để tìm ra lý do đưa đến tình trạng quên sót.
Một buổi họp và phân tích đầy đủ giữa gia đình bệnh nhân với các nhà chuyên môn sẽ diễn ra sau khi có đầy đủ bằng chứng khảo cứu tâm lý và y khoa. Và khi quyết định trị liệu sau đó thuộc phần của bác sĩ gia đình.
Bác sĩ gia đình bệnh nhân là người thường xuyên theo dõi và giúp cho việc trị liệu có hiệu quả. Tiến trình trị liệu gồm thuốc, tâm lý trị liệu và sinh hoạt cộng đồng trị liệu. Sau khi đã được định bệnh, phương pháp trị liệu trước hết là thuốc, tiếp đến là tâm lý trị liệu.
Cho đến bây giờ chưa có thuốc nào trị được chứng quên sót. Thuốc chỉ có một công dụng duy nhất là làm giảm hoặc chặn lại sự bộc phát của căn bệnh. Những quảng cáo cho rằng thuốc có thể trị dứt chứng quên sót hoặc phục hồi hoàn toàn trí nhớ là những quảng cáo không có căn bản y khoa và khoa học.
Dĩ nhiên, trong việc dùng thuốc, các bác sĩ sẽ tùy vào tình trạng của mỗi bệnh nhân mà cho thuốc. Gần đây phương pháp trị liệu bằng Vitamin và thức ăn như Dr. Oz Show đưa ra những thức ăn có thể ngăn ngừa căn bệnh cũng chỉ là một trong những phương pháp đang được nghiên cứu.
Vì bệnh quên sót cũng có nguồn gốc từ tâm lý, nên tâm lý trị liệu, đặc biệt những sinh hoạt tập thể như các cuộc hội họp được hướng dẫn bởi những chuyên gia tâm lý, chuyên gia sinh hoạt cộng đồng cũng là một trong những phương pháp giúp phục hồi hoặc ngăn chặn sự mất trí nhớ.

Kết luận
Thống kê cho biết đến một giai đoạn nào đó, phần lớn người bệnh được đưa vào các viện dưỡng lão để được chăm sóc vì gia đình không thể quán xuyến nổi. Do đó, điều khuyên căn bản cho những ai còn chút tỉnh táo, đặc biệt những người bước vào tuổi 65 khi thấy mình còn chút tỉnh táo nên cẩn thận đề phòng. Trường hợp nghi ngờ mình có triệu chứng có thể bị bệnh mất trí nhớ thì nên tham khảo và tìm được chữa trị. Nếu vì một lý do nào đó mà giấu giếm, hoặc che đậy bệnh tình của mình, thì càng để lâu, căn bệnh càng trở nên trầm trọng và vô phương cứu chữa. Ở đây câu nói “phòng bệnh hơn chữa bệnh” là rất đúng cho những bệnh nhân Alzheimer. - (TMD)

Viendongdaily.com và tác giả giữ bản quyền bài trên trang này. Xin đừng trích đăng dưới bất cứ hình thức nào.