Leave Iran alone: vòng xoáy đối đầu giữa Iran và Hoa Kỳ

Cuộc tranh luận “Leave Iran alone - hãy để Iran yên” thường xuất hiện mỗi khi căng thẳng giữa Iran và Hoa Kỳ leo thang. Tuy nhiên, lịch sử quan hệ giữa hai quốc gia cho thấy một chuỗi dài những va chạm, tấn công và trả đũa kéo dài hơn bốn thập kỷ.

Mốc khởi đầu mang tính biểu tượng là Iran Hostage Crisis năm 1979. Sau cuộc cách mạng Hồi giáo, người biểu tình đã tràn vào Đại sứ quán Mỹ tại Tehran và bắt giữ 52 nhà ngoại giao cùng nhân viên Mỹ làm con tin trong 444 ngày. Cuộc khủng hoảng này đã phá vỡ hoàn toàn quan hệ ngoại giao giữa hai nước.

Trong thập niên 1980, nhiều vụ tấn công nhằm vào mục tiêu Mỹ ở Trung Đông được cho là có liên quan đến các tổ chức được Tehran hậu thuẫn. Một trong những sự kiện gây chấn động nhất là 1983 Beirut Barracks Bombings, khi doanh trại Thủy quân lục chiến Mỹ tại Beirut bị đánh bom khiến 241 binh sĩ thiệt mạng.

Căng thẳng cũng lan ra Vịnh Ba Tư. Trong giai đoạn “Tanker War” của chiến tranh Iran–Iraq, các tàu chở dầu và tàu quân sự Mỹ nhiều lần bị tấn công hoặc quấy rối. Điều này dẫn tới Operation Praying Mantis năm 1988, khi Hải quân Mỹ phá hủy nhiều mục tiêu hải quân và giàn khoan của Iran trong một trong những trận hải chiến lớn nhất của Mỹ sau Thế chiến II.

Những năm sau đó, các vụ tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ vẫn tiếp tục được ghi nhận. Vụ đánh bom Khobar Towers Bombing tại Saudi Arabia năm 1996 khiến 19 quân nhân Mỹ thiệt mạng đã được các nhà điều tra Mỹ quy trách nhiệm cho một nhóm liên quan đến Iran.

Sau khi Mỹ tiến vào Iraq năm 2003, Washington nhiều lần cáo buộc Tehran hỗ trợ các nhóm dân quân Shiite như Kata'ib Hezbollah hay Asa'ib Ahl al-Haq tấn công binh sĩ Mỹ bằng bom ven đường và rocket.

Các sự cố trực tiếp giữa lực lượng hai nước cũng không hiếm. Năm 2016, lực lượng Islamic Revolutionary Guard Corps đã bắt giữ 10 thủy thủ Mỹ sau khi hai tàu tuần tra của họ đi vào vùng biển Iran.

Căng thẳng tăng mạnh trở lại năm 2019 khi Iran bắn hạ máy bay trinh sát không người lái RQ-4 Global Hawk của Hải quân Mỹ. Chỉ một năm sau, Tehran phóng tên lửa đạn đạo vào các căn cứ Mỹ tại Iraq nhằm trả đũa vụ Mỹ tiêu diệt tướng Qasem Soleimani.

Những năm gần đây, Washington tiếp tục cáo buộc Iran hậu thuẫn các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, bao gồm lực lượng Houthi Movement ở Yemen, tấn công tàu thuyền và căn cứ quân sự Mỹ tại Biển Đỏ và Vịnh Aden.

Trong bối cảnh xung đột leo thang, các phát biểu của Donald Trump gần đây cho thấy cách nhìn cứng rắn của Washington. Ông cho rằng Iran đang chịu thiệt hại nặng nề trong các cuộc đối đầu và cảnh báo rằng nếu chiến sự tiếp tục leo thang, Tehran có thể rơi vào tình trạng suy yếu nghiêm trọng.

Tuy nhiên, các chuyên gia quốc tế cho rằng lịch sử đối đầu giữa Mỹ và Iran luôn là một vòng xoáy phức tạp: mỗi sự kiện lại trở thành lý do để bên kia tiếp tục hành động.

Và chính vì thế, câu hỏi lớn nhất của khu vực Trung Đông hiện nay không chỉ là “ai đúng, ai sai”, mà là liệu chuỗi trả đũa kéo dài hơn 40 năm này có bao giờ thật sự kết thúc hay không.

TH