Iran sau cách mạng hồi giáo trở thành một quốc gia với chế độ thần quyền là gì

Ảnh giáo chủ lãnh đạo thần quyền Iran và chế độ hồi giáo hà khắc, đặc biệt là dành cho phụ nữ

Ở Iran, đàn ông phải để râu dài, đầu quấn khăn, ăn mặc theo phong cách giống lãnh tụ tối cao, được phép cưới đến 4 người vợ hợp pháp, được pháp luật ủng hộ và bảo vệ quan điểm riêng.

Còn ở phụ nữ và trẻ em thì ngược lại, luôn bị chà đạp và ít khi nào được pháp luật bảo vệ, họ luôn bị ngược đãi bởi pháp luật hà khắc của hồi giáo tạo ra.

Ở phụ nữ thì chỉ được cưới 1 người chồng, có khi phải chung chồng vời 2-3 người khác, đi ra đường phải quấn khăn che kín từ đầu đến chân, chỉ hở có hai con mắt để nhìn, ai vi phạm đạo luật sẽ bị xét xử nắm đá cho đến khi chết, trẻ em gái cũng vậy.

Luật hồi giáo Iran áp dụng toàn dân, cứ ai mà nói xấu chính quyền, hoặc lãnh tụ tối cao, đều bị bắt giam, thậm chí xử tử.

Nam hay nữ vi phạm luật pháp như ngoại tình, nữ không che mặt… đều bị chôn và ném đá cho đến chết, trong quá trình ném đá, ai có sức khoẻ tốt, nếu thoát ra khỏi hố chôn thì được thì sống, còn không bị ném cho tới chết.

Với nam giới sẽ được chôn chặt đến ngang rốn, nên có nhiều người thoát chết khi đang bị ném đá.

Với nữ giới sẽ được chôn quá ngực, tránh ném vào ngực, nên hầu như không có ai thoát khỏi. Mả bố chúng mày, ở nam giới khoẻ, chôn ngang rốn, còn có hay tay che đá, vùng vẫy mà thoát, còn phụ nữ yếu đuối, chôn quá ngực, còn thò đầu cổ, một cục đá vào vỡ đầu, thì chỉ có chết chắc, làm gì có ai thoát được?!

Luật hồi giáo hà khắc theo kiểu thần quyền man rợ, được áp dụng từ năm 1979 đến nay, mặc dù các tổ chức nhân đạo, nhân quyền và các nước trên thế giới lên án mạnh mẽ, chính quyền Iran chỉ giảm bớt chứ không bãi bỏ hẳn.

Cách đây mấy năm, có một phụ nữ là phóng viên hay người mẫu gì đó ở Iran, cởi khăn che mặt và lộ phần trang điểm, cuối cùng bị ném đá cho đến chết, làm rúng động dư luận thế giới một thời gian.

Bởi vậy cho nên khi Israel tấn công vào các cơ quan đầu não, kho vũ khí, nhà máy chế tạo hạt nhân, các lãnh đạo cấp cao bị ngủm củ tỏi, người dân Iran đổ ra đường ăn mừng, đốt hình lãnh tụ, thậm chí họ còn chỉ điểm, cung cấp vị trí, toạ độ cho tình báo Israel biết chính xác nơi các tướng lĩnh cao cấp Iran đang ẩn nấu, nhiệm vụ của tình báo Israel chỉ việc xác minh lại cho chắc ăn, tránh nhầm vào thường dân, là xong đời chúng mày luôn!

Chế độ thần quyền, sinh ra luật hồi giáo hà khắc, tồn tại từ năm 1979 đến nay, hơn 40 năm, đã đến lúc kết thúc theo nghiệp nhân - quả, trả lại sự tự do cho người dân Iran, nhất là phụ nữ và trẻ em.

The Mossad, tên đầy đủ là "Cơ quan Tình báo và Đặc nhiệm của Israel". Trên thực tế, cơ quan này có lịch sử không dài, được thành lập vào năm 1951. Nhiệm vụ chính của cơ quan này là thu thập thông tin tình báo ở nước ngoài và ám sát. Là một ngôi sao đang lên trong cộng đồng tình báo, Mossad đã được coi là một trong bốn khối điệp viên hàng đầu thế giới nổi lên trong một thời gian ngắn với cá tính nổi bật là "những kẻ tàn nhẫn và ít nói", sánh vai cùng với Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ, MI6 của Anh và KGB của Liên Xô, có khi lại vượt hơn.

Trận chiến nổi tiếng của Mossad là truy đuổi tàn dư Đức Quốc xã Adolf Eichmann. Năm 1961, các điệp viên Mossad đã nhập cảnh vào Argentina bằng hộ chiếu giả. Sau khi săn lùng cẩn thận, họ tìm thấy Eichmann, người đã làm phẫu thuật thẩm mỹ trong nhiều năm và đang che giấu danh tính của mình. Cuối cùng, Eichmann bị đánh thuốc mê và bắt cóc. Thông qua lập hồ sơ bệnh án giả, Mossad đàng hoàng đưa Eichmann trở lại Israel để xét xử và đưa lên giá treo cổ.

Điều làm nên sự nổi tiếng của Mossad chính là "Chiến dịch sự phẫn nộ của Chúa trời" cũng được gọi là Chiến dịch Bayonet, là một chiến dịch mật do Mossad tiến hành nhắm tới các cá nhân được cho là có liên quan tới vụ thảm sát Munich năm 1972 trong đó 11 thành viên đội tuyển Olympic Israel đã bị giết hại. 11 vận động viên Israel tham gia Thế vận hội đã bị những tên khủng bố "Black September" người Palestine giết chết.

Mossad ăn miếng trả miếng, thành lập nhiều đội ám sát để truy lùng 10 tên khủng bố "Tháng chín đen” có liên quan đến vụ thảm sát. Phải đến vụ ám sát thứ 11 tại Warsaw, Ba Lan, một tên trúng năm viên đạn vẫn sống sót sau thảm họa, mới gây ra phản ứng dữ dội trên toàn thế giới. Trong chiến dịch ám sát kéo dài 9 năm, các điệp viên Mossad đã sử dụng đủ mọi thủ đoạn như bắn súng, đầu độc, mỹ nhân kế, bom xe, bom giường, bom điện thoại và các chiêu độc lạ khác, chắc chắn còn thú vị hơn cả điệp viên trong phim 007.

Ví dụ, khi ám sát Salama, kẻ lập kế hoạch chính của "Black September", tại Beirut, Lebanon, Mossad đã sử dụng điệp viên xinh đẹp Penelope, cải trang thành người ủng hộ PLO, để tiếp cận Salama bằng nhan sắc của mình, tìm ra tung tích của hắn ta và cuối cùng giết chết hắn bằng một quả bom cài xe. Khi ám sát Hamshari, một đại diện của PLO, tại Paris, Pháp, các điệp viên Mossad đã cài một quả bom điều khiển từ xa vào điện thoại nhà riêng của Hamshari, và kích nổ nó để giết ông ta sau khi Hamshari trả lời điện thoại xác nhận danh tính của mình. Khi ám sát Abadeshir ở Síp, các chuyên gia nổ mìn của Mossad đã phát triển một quả bom giường có thể kích hoạt công tắc áp suất khi một người nằm xuống, và các điệp viên bên ngoài có thể kích nổ nó từ xa...

Một trong những kiệt tác hoàn hảo của Mossad là "Vụ ám sát bằng sô cô la". Năm 1976, Wadi Haddad, thủ lĩnh của Mặt trận Giải phóng Nhân dân Palestine, đã lên kế hoạch cho vụ cướp máy bay Air France gây chấn động. Để giải cứu những hành khách Do Thái trên máy bay, Israel đã xây dựng một kế hoạch đột kích gần như hoàn hảo trên một ngàn dặm và giải cứu thành công hầu hết các hành khách ở Uganda. Nhưng Haddad, kẻ chủ mưu đằng sau vụ việc, đã trốn sang Baghdad, Iraq và ẩn náu.

Sau một thời gian dài theo dõi, Mossad đã kích động những người xung quanh Haddad nổi loạn. Theo sở thích ăn sô cô la của hắn, một hộp sô cô la cao cấp được sản xuất tại Bỉ đã được tùy chỉnh và đầu độc đặc biệt và gửi đi. Loại chất độc mãn tính này sẽ không giết chết người ngay lập tức, nhưng sẽ gây ra các triệu chứng tương tự như bệnh bạch cầu. Haddad qua đời sáu tháng sau đó, và trong một thời gian dài, thế giới bên ngoài nghĩ rằng hắn ta chết vì bệnh.

Loại thủ đoạn xuất quỷ nhập thần này đã được sử dụng đến mức cực đoan trong vụ ám sát thủ lĩnh Hamas Mabahouh vào tháng 1 năm 2010. Mười một điệp viên Mossad, đóng giả làm khách du lịch, mang theo hộ chiếu giả từ Anh, Pháp, Đức, Ireland và các nước khác và bay từ các nước khác nhau đến Dubai, UAE, nơi mục tiêu đang ẩn náu. Họ đã phân công rõ ràng và sử dụng phương pháp đầu độc chỉ trong năm giờ để tạo ra ảo giác rằng mục tiêu đã chết vì một cơn đau tim đột ngột mà không để lại bất kỳ dấu vết nào, thậm chí còn lừa dối bác sĩ pháp y thực hiện khám nghiệm tử thi. Sau đó, họ rời đi. Mãi đến sau này, cảnh sát Dubai mới phát hiện ra điều gì đó bất thường trong hệ thống giám sát của khách sạn khiến họ nghi ngờ đó là một vụ ám sát, nhưng họ vẫn không biết đó là loại thuốc độc gì.

Để tránh gây sự chú ý và hại lây người vô tội, Mossad thường chọn ám sát trong im lặng đối với mục tiêu của mình, nhưng thỉnh thoảng, để răn đe khủng bố, họ sẽ chọn "giết người công khai" với tiếng động lớn, giống như vụ ám sát các nhà khoa học hạt nhân Iran lần này.

Ví dụ, vào tháng 4 năm 1988, để giết Abu Jihad, một nhân vật chủ chốt trong Tổ chức Giải phóng Palestine, các điệp viên Mossad đã lẻn vào Tunisia, đầu tiên sử dụng máy gây nhiễu công nghệ cao để cắt đứt mọi tín hiệu liên lạc trong khu vực mục tiêu, sau đó phá cửa xông vào. Một chục tay súng đã bắn 52 phát đạn vào Jihad. Một ví dụ khác là vào năm 2004, ba tên lửa đã được phóng từ một chiếc trực thăng ở nơi công cộng và trực tiếp thổi bay nhà lãnh đạo tinh thần của Hamas, Hasin thành từng mảnh. Người kế nhiệm của ông, Rantisi, cũng bị tên lửa truy hồn đưa về với thánh Allah chỉ 25 ngày sau khi nhậm chức. Hầu hết các cuộc truy lùng của những người kế nhiệm sau này cũng áp dụng phương pháp răn đe này.

Ngày nay, hãy nhìn vào những kẻ khủng bố đã từng nói năng hung dữ táo bạo, ít tay còn dám thò đầu ra to tiếng. Một câu trong kinh Talmud của người Do Thái được cho là khẩu hiệu hoạt động của Mossad: "Nếu ai đó muốn giết bạn, bạn phải Tiên hạ thủ vi cường”tức nên ra tay trước. Lần này Israel ra tay đánh Iran trước cũng căn cứ vào lời dạy này. Để đến khi Iran có bom nguyên tử thì đã quá muộn.

Theo số liệu thống kê từ cuốn sách "Rise and Kill First - history of Israel's targeted assassinations “ (Ra tay trước - lịch sử các vụ ám sát có chủ đích của Israel) của nhà báo Israel Ron Bergman phát hành vào tháng 1 năm 2018, Mossad đã thực hiện hơn 2.300 vụ ám sát có chủ đích. Trong số đó, những vụ được ghi chép đầy đủ bao gồm cái chết của thủ lĩnh Hezbollah Mughniyeh trong một vụ đánh bom xe ở thủ đô Damascus của Syria năm 2008; cái chết của giám đốc vận chuyển vũ khí Hamas Bahouh bị ngạt thở bằng một chiếc gối trong một khách sạn ở Dubai năm 2010; vụ bắn chỉ huy quân sự Hezbollah Rakchis ở Beirut, Lebanon năm 2013; và cái chết của kỹ sư người Tunisia Zouari, người đã sản xuất máy bay không người lái cho Hamas năm 2016... Kẻ chủ mưu đằng sau tất cả những hành động này chính là Mossad.

Tất nhiên, có nhiều trường hợp hành động của Mossad đã thất bại. Ví dụ, trong "Chiến dịch sự phẫn nộ của Chúa trời", một số người qua đường vô tội đã bị giết hại vì xác định sai mục tiêu và di chuyển quá mức. Mặc dù chính phủ Israel đã bồi thường, nhưng cũng khiến Mossad được khen ngợi và cũng bị chỉ trích với áp lực rất lớn. Nhưng Mossad phục vụ an ninh quốc gia của Israel chứ không màng danh tiếng của thế giới. So với những cống hiến của họ cho Israel, đánh giá của người ngoài cuộc không thể làm thay đổi được ý chí của họ.

Tương tự như vụ Hamas đột kích Israel trực tiếp từ Dải Gaza, gây ra tổn thất lớn cho nước này. Trong quá trình này, Israel hoàn toàn không chuẩn bị và bị bất ngờ, được coi là thất bại của cộng đồng tình báo Israel. Conricks, cựu phát ngôn viên của Lực lượng Phòng vệ Israel, thậm chí còn nói với CNN rằng "đây là Trân Châu Cảng của Israel" và "toàn bộ hệ thống tình báo đã không cung cấp được biện pháp phòng thủ an ninh cần thiết cho người dân Israel".

Tuy nhiên, mặc dù lần này Israel bị bất ngờ, một báo cáo sau đó cho thấy các cơ quan tình báo của Israel thực sự đã có được thông tin tình báo này vào năm 2022, nhưng giới lãnh đạo Israel đã không coi trọng thông tin tình báo này. Họ tin rằng Hamas không có khả năng như vậy. Các sự kiện xảy ra vào ngày 7 tháng 10 năm 2023 đã chứng minh rằng thông tin tình báo này là đúng.

Cho dù các vụ ám sát phủ đầu và tàn nhẫn của Mossad có hiệu quả hay không, thì con đường phát triển của Israel ở Trung Đông bị bao vây bởi những kẻ thù hùng mạnh trong vài thập kỷ qua có thể là câu trả lời mạnh mẽ nhất. PLO, Hamas, Hezbollah hùng mạnh... đã liên tiếp suy yếu và không còn dám gây rắc rối nữa. Đây là một bằng chứng rõ ràng. Khi những kẻ khủng bố chỉ nghe hiểu đạn và chỉ sợ đạn, thì việc nói về công lý và ràng buộc đạo đức là vô ích.

Có thể nói chắc chắn rằng Hoa Kỳ đã thay đổi phong cách trong quá khứ của mình trong những năm gần đây và bắt đầu thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược chặt đầu. “Trên đầu ba thước có máy bay không người lái”phần lớn được thúc đẩy bởi hiệu ứng chặt đầu rắn của Israel. Tất nhiên, có thể cho rằng giọng điệu của Iran sẽ tiếp tục như xưa. Với sự hỗ trợ công khai hoặc bí mật của một số quốc gia, tiếng kêu gào của họ để xóa sổ Israel và đánh bại Hoa Kỳ chắc chắn sẽ còn tiếp tục dưới lá cờ đẫm máu, nhưng phản ứng của thế giới đối với họ có thể chỉ là ngày càng nhiều cái tát vào mặt.

Trong thế giới ngày nay, luận về tình báo và ám sát thì Mossad đứng hàng đầu. Mossad được thành lập bởi Thủ tướng đầu tiên của Israel là David Ben-Gurion vào năm 1951, khi Israel mới chỉ được lập quốc được bốn năm và bị kẻ thù bao vây và các nước Ả Rập đang thèm muốn nuốt chửng nó. Ben-Gurion tin rằng Israel không có chiều sâu phòng thủ và chỉ có thể dựa vào các cơ quan tình báo để cung cấp "tuyến phòng thủ đầu tiên" khi "bị kẻ thù bao vây", tức là cung cấp cho Israel khả năng cảnh báo sớm mạnh mẽ. Kể từ khi thành lập, người đứng đầu Mossad đều báo cáo trực tiếp với Thủ tướng và đã thực hiện xuất sắc các nhiệm vụ ám sát, giải cứu và tình báo trong hơn nửa thế kỷ.

Thậm chí còn huyền thoại hơn là Mossad còn có khả năng đánh cắp bản thảo bài phát biểu của nhà lãnh đạo Liên Xô Khrushchev, bản vẽ thiết kế máy bay chiến đấu Mirage của Pháp và thông tin mật về các cơ sở hạt nhân của Iran. Nói về lịch trình huyền thoại của Mossad, trải nghiệm tình báo ấn tượng nhất có lẽ là việc đánh cắp được bài phát biểu của Khrushchev trước khi ông ta phát biểu. Tại Đại hội Đảng Cộng sản Liên Xô lần thứ 20, Khrushchev đã làm một "báo cáo mật", tất nhiên là tuyệt mật. Nhưng không ngờ, ngay sau khi Khrushchev soạn thảo xong, đã bị rò rỉ. Mặc dù CIA của Hoa Kỳ đã cố gắng hết sức để tìm kiếm "báo cáo mật" này, nhưng Mossad của Israel mới thực sự có trong tay "báo cáo mật" này, điều này khiến mọi người ngạc nhiên hết sức. Khi Trump tuyên bố rút khỏi Thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2018, để ủng hộ Trump, Netanyahu đã công bố một lượng lớn thông tin về "chương trình hạt nhân" của Iran mà Mossad có được. Mặc dù một số tài liệu này đã lỗi thời, nhưng mọi người đều kinh ngạc về một điều: rất nhiều thông tin mật phải là "tối mật" ở Iran, làm thế nào Mossad có thể đánh cắp chúng mà không ai phát hiện.

Năm 1997, khi Netanyahu lần đầu tiên làm Thủ tướng Israel, ông đã ra lệnh đầu độc thủ lĩnh Hamas Mashaei. Các điệp viên Mossad đã công khai và cưỡng bức tiêm thuốc độc cho Mashaei trên đường phố Amman, thủ đô của Jordan. Vua Jordan khi đó rất tức giận. Theo quan điểm của ông, Israel đang công khai làm nhục Jordan.

Vì vậy, Vua Jordan đã đe dọa rằng "nếu Israel không đưa thuốc giải độc, ông sẽ treo cổ thủ phạm và xóa bỏ hiệp ước hòa bình với Israel". Netanyahu đành phải nhượng bộ và cung cấp thuốc giải độc, đồng thời đồng ý thả thủ lĩnh tinh thần Hamas Yassin. Tuy nhiên, Yassin đã bị giết bằng một tên lửa ở Thành phố Gaza bảy năm sau đó.

Lãnh đạo kế nhiệm của Hamas cũng bị Mossad giết chết tại Thành phố Gaza bằng phương pháp tương tự chưa đầy một tháng sau đó. Israel đã tiến hành một cuộc không kích lớn vào Iran vào thứ Sáu tuần trước, ám sát một số nhà lãnh đạo quân sự và khoa học hàng đầu của Cộng hòa Hồi giáo. Israel cho biết họ "không có lựa chọn nào khác" vì chương trình hạt nhân của Iran tiến triển nhanh chóng và các cuộc đàm phán giữa Tehran và Hoa Kỳ diễn ra chậm chạp.

Từ năm 2010, Mossad của Israel, một cơ quan tình báo đầy phép lạ, đã có liên quan đến các vụ ám sát chính xác ít nhất bốn nhà khoa học Iran khác. Vụ việc khét tiếng nhất là vụ ám sát Mohsen Fakhrizadeh vào năm 2020, một giáo sư vật lý được các quan chức Israel và phương Tây coi là cha đẻ của chương trình vũ khí hạt nhân của Iran. Vụ ám sát được Mossad lên kế hoạch bên ngoài Iran và thực hiện bằng súng máy chạy bằng AI gắn trên một chiếc xe tải gần đó. Khi Fakhrizadeh lái xe ngang qua, thiết bị này đã bắn 13 phát vào mặt ông, giết chết ông trong vòng chưa đầy một phút, trong khi vợ ông, người ngồi cách đó chỉ vài inch, không hề sây sát một sợi tóc. Vụ tấn công đã thành công mặc dù Fakhrizadeh được một đội an ninh gồm 11 người đi cùng. Vụ việc diễn ra sau một loạt các vụ ám sát có chủ đích vào đầu những năm 2000 theo một mô típ tương tự, với việc Mossad nhắm vào các nhà khoa học đang trên đường đi làm.

Năm 2010, nhà vật lý hạt nhân Iran Masoud Ali Mohammadi đã thiệt mạng khi một quả bom gắn vào xe máy của ông được kích nổ từ xa khi ông rời khỏi nhà ở phía bắc Tehran, nơi ông giảng dạy tại Đại học Tehran. Cuối năm đó, một nhà khoa học hạt nhân khác, Giáo sư Majid Shahriari, đã thiệt mạng tại thủ đô khi hai người đi xe máy tiếp cận ông và gắn một quả bom từ tính vào xe của ông. Năm 2012, phó giám đốc cơ sở làm giàu uranium của Iran, 32 tuổi, đã bị giết như một cảnh quay theo phong cách Hollywood khi hai sát thủ đi xe máy gắn một quả bom từ tính vào chiếc xe Peugeot của ông khi ông đang trên đường đi làm ở Tehran.

Fereydoun Abbasi, cựu giám đốc Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran, người đã sống sót sau một vụ ám sát năm 2010, nằm trong số các nhà khoa học thiệt mạng vào thứ Sáu tuần vừa rồi. Mohammad Mehdi Tehranchi, hiệu trưởng Đại học Hồi giáo Azad của Tehran, cũng đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của Israel vào một trung tâm chỉ huy quân sự của Iran. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết vào thứ Sáu rằng mục tiêu của ông là loại bỏ mọi mối đe dọa mà Iran gây ra cho Israel.

Sau vụ tấn công đầu tiên, Iran bắt được hai nội gián và treo cổ ngay tức thì. Không có nội gián chắc chắn Israel không thể biết được cuộc họp của các tướng lĩnh và nhà khoa học diễn ra vào địa điểm nào, giờ nào để đánh một mẻ lưới quá đẫy.

Tại sao Vua Shah Iran bị lật đổ?

1. Chế độ độc tài và đàn áp

• Vua Shah cai trị độc đoán, không có dân chủ thực sự.
• Cơ quan mật vụ SAVAK tra tấn, bắt giữ và thủ tiêu những người bất đồng chính kiến.
• Các đảng phái bị kiểm soát hoặc cấm hoạt động.

2. Tây phương hóa và thế tục hóa

• Vua Shah tiến hành cải cách gọi là Cách mạng Trắng (White Revolution) từ năm 1963:
• Cải cách ruộng đất
• Trao quyền cho phụ nữ
• Nâng cao giáo dục và y tế
• Những cải cách này khiến giới lãnh đạo tôn giáo Hồi giáo (Shia), đặc biệt là Ayatollah Khomeini, phản đối dữ dội vì cho rằng đang phá hoại văn hóa Hồi giáo.

3. Sự phản đối từ tôn giáo

• Ayatollah Khomeini bị trục xuất vào năm 1964, nhưng vẫn lãnh đạo phong trào từ xa.
• Ông gửi bài giảng qua băng cassette và thư từ, truyền bá tư tưởng Hồi giáo chống lại Shah.
• Được nhiều người dân, sinh viên và giáo sĩ ủng hộ.

4. Kinh tế gặp khó khăn

• Dù Iran có dầu mỏ và giàu tài nguyên, nhưng:
• Người dân thất nghiệp cao
• Giá cả leo thang
• Chênh lệch giàu nghèo nghiêm trọng
• Dân chúng bất mãn vì cuộc sống nghèo khổ, trong khi hoàng tộc sống xa hoa.

5. Bị xem là “bù nhìn của phương Tây”

• Shah thân thiết với Mỹ và Anh, đặc biệt sau khi CIA giúp lật đổ Thủ tướng Mossadegh năm 1953.
• Người Iran cho rằng ông là công cụ của phương Tây, phản bội lợi ích quốc gia.

6. Biểu tình lớn (1978–1979)

• Biểu tình nổ ra trên toàn quốc, bị đàn áp bằng vũ lực, gây nhiều thương vong.
• Mỗi cuộc đàn áp lại kích động thêm biểu tình lớn hơn, kéo dài suốt năm 1978.

7. Shah rời bỏ đất nước – Tháng 1/1979
• Ngày 16/01/1979, Vua Shah rời Iran với lý do “nghỉ phép” và không bao giờ quay lại.

8. Ayatollah Khomeini trở về – Tháng 2/1979
• Ngày 1/2/1979, Khomeini trở về từ Paris và được hàng triệu người dân chào đón.
• Ông dẫn dắt thành lập Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Tại sao Mỹ hỗ trợ Shah Iran phát triển hạt nhân?

1. Chương trình “Nguyên tử vì Hòa bình” (Atoms for Peace – 1957)

• Năm 1957, dưới thời Tổng thống Dwight D. Eisenhower, Mỹ triển khai chương trình “Atoms for Peace” để khuyến khích việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình (điện, y tế, nghiên cứu).
• Mỹ ký hiệp định hợp tác hạt nhân với Iran.
• Mục tiêu: Giúp các nước đồng minh như Iran sử dụng hạt nhân cho năng lượng – không phải vũ khí.

2. Shah là đồng minh thân cận của Mỹ

• Vua Mohammad Reza Pahlavi là:
• Thân Mỹ, thân phương Tây
• Chống cộng sản
• Cung cấp dầu mỏ quan trọng cho phương Tây
• Sau cuộc đảo chính năm 1953 do CIA hỗ trợ lật đổ Thủ tướng Mossadegh, Mỹ càng tin tưởng và viện trợ mạnh cho Shah.

3. Iran được xem là ổn định và hiện đại

• Mỹ tin Iran dưới thời Shah là ổn định, hiện đại và thế tục.
• Shah đầu tư vào khoa học, giáo dục và công nghệ.
• Mỹ không lo ngại Iran sẽ lợi dụng công nghệ hạt nhân để chế tạo vũ khí.

4. Lợi ích kinh tế và thương mại

• Các công ty Mỹ như General Electric và Westinghouse muốn bán lò phản ứng và nhiên liệu hạt nhân cho Iran.
• Iran giàu có nhờ dầu mỏ và được kỳ vọng sẽ xây dựng tới 20 nhà máy điện hạt nhân vào năm 2000.

5. Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT)

• Iran ký Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) năm 1968, cam kết không chế tạo bom hạt nhân.
• Theo hiệp ước, Mỹ được phép hỗ trợ công nghệ hạt nhân cho mục đích dân sự nếu có giám sát quốc tế.

TH Peter Pho