Gắn bó 12 năm tại Mỹ, người phụ nữ mất trắng visa H-1B chỉ vì công ty không chạy lương

Sau hơn một thập kỷ sinh sống, làm việc và đóng góp cho nền kinh tế Mỹ, một người phụ nữ gốc Ấn Độ đã buộc phải rời khỏi đất nước này trong cảnh tay trắng. Nguyên nhân không đến từ hành vi vi phạm pháp luật hay sai sót chuyên môn của cô, mà lại xuất phát hoàn toàn từ việc doanh nghiệp bảo lãnh không thực hiện đúng nghĩa vụ chi trả lương (payroll) theo quy định của chính phủ Mỹ.

Bi kịch 12 năm cống hiến sụp đổ vì lỗi hành chính của công ty

Theo quy định của Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS), visa H-1B là loại visa lao động tạm thời dành cho các chuyên gia trình độ cao, đòi hỏi người lao động phải duy trì tình trạng việc làm hợp pháp liên tục. Một trong những điều kiện tiên quyết là doanh nghiệp bảo lãnh phải chi trả mức lương tối thiểu đúng như cam kết trong Hồ sơ Điều kiện Lao động (LCA) đã trình lên Bộ Lao động Mỹ.

Trong trường hợp của người phụ nữ này, mặc dù cô vẫn đi làm và hoàn thành tốt nhiệm vụ, công ty bảo lãnh lại chậm trễ hoặc bỏ qua các kỳ chạy lương bắt buộc. Khi cơ quan chức năng rà soát, hồ sơ duy trì tình trạng cư trú của cô bị coi là vi phạm và lập tức bị hủy bỏ. Mọi nỗ lực tích lũy sự nghiệp, xây dựng cuộc sống và thời gian chờ đợi cấp thẻ xanh trong suốt 12 năm qua gần như tan thành mây khói chỉ trong khoảnh khắc.

Sự mong manh của visa H-1B và rủi ro cấu trúc

Sự việc này đã phơi bày một thực tế cay đắng trong hệ thống di trú Mỹ: người lao động diện H-1B hoàn toàn rơi vào thế thụ động và phụ thuộc tuyệt đối vào sự tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp bảo lãnh. Dù người lao động có năng lực xuất sắc và chấp hành nghiêm chỉnh mọi quy định, họ vẫn phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất khi công ty mắc lỗi.

Trách nhiệm pháp lý hiện hành đặt lên vai doanh nghiệp thường chỉ dừng lại ở các khoản tiền phạt hành chính hoặc bị cấm tham gia chương trình H-1B trong một thời gian. Tuy nhiên, hình phạt thực tế lại đổ dồn lên người lao động khi họ mất đi tư cách cư trú hợp pháp, phải đối mặt với nguy cơ trục xuất và hủy hoại toàn bộ lộ trình định cư đã gầy dựng trong nhiều năm.

Bài học quan trọng cho cộng đồng lao động quốc tế và người Việt

Hiện nay, có hàng nghìn kỹ sư, chuyên gia công nghệ và lao động trình độ cao người Việt Nam đang làm việc tại Mỹ theo diện visa H-1B. Nhiều người trong số đó cũng đang trong giai đoạn chờ đợi xét duyệt hồ sơ thẻ xanh dài hạn. Bài học từ sự cố trên là lời nhắc nhở quan trọng về việc người lao động không nên hoàn toàn phó mặc trách nhiệm pháp lý cho bộ phận nhân sự của công ty.

Các chuyên gia di trú khuyến nghị người lao động H-1B cần chủ động thực hiện các bước tự bảo vệ mình:

• Thường xuyên kiểm tra cuống lương (paystub) và mẫu W-2 định kỳ để đảm bảo mức lương thực nhận đúng với cam kết trong LCA.
• Lưu trữ đầy đủ các chứng từ chuyển khoản lương, hợp đồng lao động và thư xác nhận công việc.
• Duy trì kênh tư vấn độc lập với luật sư di trú cá nhân để kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường từ phía doanh nghiệp trước khi sự việc đi quá xa.

Lời kêu gọi cải cách chính sách bảo vệ người lao động vô tội

Sự việc đã kích hoạt những tranh luận gay gắt trong cộng đồng chuyên gia pháp lý tại Mỹ về tính hợp lý của luật di trú hiện hành. Nhiều ý kiến cho rằng USCIS cần thiết lập cơ chế ân hạn hoặc tạo điều kiện cho người lao động chuyển đổi sang công ty mới nếu vi phạm xuất phát hoàn toàn từ phía chủ sử dụng lao động.

Nếu không có những điều chỉnh kịp thời, môi trường làm việc tại Mỹ có thể mất đi tính hấp dẫn đối với các tài năng toàn cầu, khi rủi ro pháp lý ngoài tầm kiểm soát luôn treo lơ lửng trên đầu họ.

Bình luận: Câu chuyện là lời cảnh báo đắng ngắt về tính mong manh của giấc mơ Mỹ dưới diện visa H-1B, nơi thành quả 12 năm nỗ lực có thể vỡ tan chỉ vì sai sót hành chính của người khác. Đã đến lúc các cơ quan quản lý di trú Mỹ cần xem xét cơ chế bảo vệ hợp lý hơn cho những người lao động vô tội để tránh những bi kịch tương tự.