Cảnh báo: một đợt bùng phát virus Nipah có thể đang xảy ra tại Ấn Độ và có nguy cơ lan rộng như Covid-19

Một tín hiệu đáng lo ngại vừa xuất hiện tại Ấn Độ: giới chức y tế xác nhận một đợt bùng phát virus Nipah tại bang Tây Bengal, với 5 ca nhiễm, trong đó 2 y tá đang trong tình trạng nguy kịch, và khoảng 100 người đã bị cách ly để theo dõi. Con số không lớn, nhưng với Nipah, quy mô không phản ánh mức độ nguy hiểm.
nipah là gì và vì sao đáng sợ?

Virus Nipah thuộc họ Paramyxoviridae, có nguồn gốc từ dơi ăn quả và từng gây ra nhiều đợt bùng phát chết người ở Nam Á và Đông Nam Á. Điều khiến cộng đồng khoa học đặc biệt lo ngại nằm ở ba điểm:

- Tỷ lệ tử vong cực cao, thường được ghi nhận trong khoảng 40–75%, cao hơn rất nhiều so với COVID-19 ở giai đoạn đầu.
- Lây truyền từ người sang người, đặc biệt trong môi trường y tế nếu không kiểm soát nghiêm ngặt.
- Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vắc-xin được phê duyệt.

Nipah có thể gây viêm não cấp, suy hô hấp, và diễn tiến rất nhanh. Nhiều bệnh nhân chuyển nặng chỉ trong vài ngày.

Bài học covid-19 vẫn còn nguyên giá trị

COVID-19 đã cho thế giới một bài học cay đắng: mọi đại dịch đều bắt đầu từ những ca bệnh đầu tiên bị xem nhẹ. Khi một mầm bệnh mới hội tụ đủ ba yếu tố — lây từ động vật sang người, lây giữa người với người, và tỷ lệ tử vong cao — thì nguy cơ bùng phát trên diện rộng là hoàn toàn có thật.

Với Nipah, hai trong ba yếu tố đã rõ ràng, yếu tố còn lại — khả năng thích nghi để lây lan rộng hơn — chính là điều các nhà virus học đang theo dõi sát sao.

Vì sao đợt bùng phát ở ấn độ đặc biệt đáng lo?

Tây Bengal là khu vực mật độ dân cư cao, hệ thống y tế thường xuyên quá tải, và có sự giao thoa chặt chẽ giữa con người – động vật – môi trường. Việc nhân viên y tế nhiễm bệnh là dấu hiệu đỏ cho thấy nguy cơ lây nhiễm chéo trong bệnh viện, kịch bản từng khiến COVID-19 bùng nổ.
thế giới cần làm gì ngay lúc này?

Từ góc độ khoa học và y tế công cộng, các bước sau là tối quan trọng:

- Minh bạch thông tin, chia sẻ dữ liệu dịch tễ theo thời gian thực;

- Kích hoạt giám sát sinh học quốc tế, đặc biệt tại các điểm nóng zoonotic;

- Đầu tư khẩn cấp cho nghiên cứu vắc-xin và thuốc kháng virus Nipah;

- Bảo vệ nhân viên y tế bằng quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt.

Nipah chưa phải là một đại dịch, nhưng mọi đại dịch đều từng “chưa phải” như vậy. Khi một loại virus có tỷ lệ tử vong lên tới 75% xuất hiện, thế giới không có quyền chủ quan. Cảnh báo sớm không phải để gây hoảng loạn, mà để tránh lặp lại cái giá khủng khiếp mà nhân loại đã trả trong đại dịch COVID-19.

Lịch sử không thiếu những lời cảnh báo bị bỏ qua. Vấn đề là: lần này, chúng ta có chịu lắng nghe hay không?

Bệnh Nipah là một bệnh truyền nhiễm gây ra bởi virus Nipah, chủ yếu lây lan qua các động vật như dơi ăn quả (fruit bats) và lợn. Dưới đây là các nguyên nhân chính gây bệnh Nipah:

* Lây lan từ động vật sang người:
- Tiếp xúc trực tiếp với chất bài tiết (máu, nước tiểu, phân, nước bọt) của động vật nhiễm bệnh, như lợn hoặc dơi.
- Ăn thực phẩm bị nhiễm virus từ động vật, như quả hoặc nước ép từ cây cọ bị nhiễm virus.
- Lây lan từ người sang người:
- Tiếp xúc gần gũi với người nhiễm bệnh, đặc biệt là khi chăm sóc họ.
- Tiếp xúc với chất bài tiết của người nhiễm bệnh, như dịch tiết mũi hoặc nước bọt.

* Nguồn gốc tự nhiên:
- Dơi ăn quả thuộc họ Pteropodidae, đặc biệt là chi Pteropus, là nguồn gốc tự nhiên của virus Nipah.

Nguy cơ đại dịch mới virus Nipah gióng hồi chuông cảnh báo toàn cầu.

TH